ହେ ରାଜା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ତିନି ଟ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଏହି ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉ।” ବିଦ୍ୱାନ ଋଷିଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ପରେ, ଟ୍ରିଶଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍କ୍ରମଣ କରିଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷି ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଅଚମ୍ବିତ ହେଲେ। ଟ୍ରିଶଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ—“ଟ୍ରିଶଙ୍କୁ, ତୁମେ ପୁନି ପୃଥିବୀକୁ ଫେର; ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସ୍ଥାନ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।” ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ପରେ, “ତୁମ ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ମୂର୍ଖ! ତୁମେ ମୁଣ୍ଡ ଉଲ୍ଟା କରି ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼,” ବୋଲି ଦେଖିଲେ, ଟ୍ରିଶଙ୍କୁ ଫେରି ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିଲେ। ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଚିତ୍କାର କଲେ, “ମୋତେ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ!” କୌଶିକ ଏହା ଶୁଣି ବିପ୍ରଚଣ୍ଡ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, “ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ!” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାପତି ପରି ଦ୍ୟୁତିମାନ ହେଲେ। କ୍ରୋଧରେ ତିନି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି, ନୂତନ ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ଏକ ନୂତନ ତାରାମଣ୍ଡଳ ସୃଷ୍ଟି କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଏପରି ଅତ୍ୟଧିକ ଥିଲା ଯେ, ସେ ନୂତନ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏଭଳି କହି—“ମୁଁ ଚାହେଁ ତେବେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଇନ୍ଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିଦେବି, ନାହିଁଲେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା ହେଉ।” ଏହି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଋଷି, ଦେବତା, ଓ ଅସୁରମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହ କହିଲେ—“ଏହି ରାଜା ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ପୀଡିତ; ତେଣୁ ତିନି ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ହେ ତପୋଧନ।” ଦେବମାନେ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—“ମୁଁ ଟ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ପାଇଁ ଶପଥ ଦେଇଛି; ମୋତେ ମିଥ୍ୟା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ଲାଗୁନାହିଁ। ଟ୍ରିଶଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଚିରକାଳ ରହନ୍ତୁ, ଏବଂ ମୋ ତିଆରି କରା ଏହି ସମସ୍ତ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଅଚଳ ରହୁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗତ୍ ଅଛି, ଏହି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ରହିବ; ଦେବତାମାନେ ଯାହା କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତୁ।” ତେବେ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—“ଏହିପରି ହେଉ; ଏହି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ରହିବ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ହେଉ।” ଏହିପରି, ଅଗ୍ନିର ପଥ ଠାରୁ ବାହାରେ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଆକାଶରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ ହେଲା। ଟ୍ରିଶଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ଉଲ୍ଟା କରି ଅମର ପରି ରହିଲେ, ଏବଂ ଏହି ତାରାମଣ୍ଡଳ ସେଉଁଠି ରହିଲା। ଏହିପରି ଭାବେ, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ କୀର୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ଅଧିଗମ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ପାଇଲେ। ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପରେ, ଋଷି, ଦେବତା, ଓ ତପସ୍ବୀମାନେ, “ଏହିପରି ହେଉ” ବୋଲି କହି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚଲିଗଲେ। ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକଷଠିଏ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତାଙ୍କ ଚମତ୍କାର ତପୋବଳ ଦେଖି, ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ—“ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବଡ଼ ବାଧା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଯାଇ ତପସ୍ୟା କରିବା।” ତିନି କହିଲେ—“ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ବିଶାଳ ପୁଷ୍କର ଅଞ୍ଚଳରେ ଆମେ ସୁଖରେ ତପସ୍ୟା କରିପାରିବା; ସେଠାର ଅରଣ୍ୟ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ।” ଏହିପରି କହି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍କରରେ ତୀବ୍ର ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଜାପନ କରୁଥିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ଅୟୋଧ୍ୟାର ମହାନ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଏକ ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପଶୁକୁ ଚୁରି କରିନେଲେ। ପଶୁ ହାରାଇଯିବାରୁ, ରାଜପୁରୋହିତ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆଣିଥିବା ପଶୁ ତୁମର ଅବଧାନ ଅଭାବରେ ହାରାଇଯାଇଛି; ରାଜା ଯଦି ରକ୍ଷା କରିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଦୋଷ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ। ଏହା ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ; ଶୀଘ୍ର ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ବରୁ ପଶୁ ଆଣିଦିଅ।” ପୁରୋହିତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଚାତୁର୍ୟ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ଭାବରେ ହଜାର ଗାୟ ମଧ୍ୟରେ ପଶୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତିନି ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ, ନଗର, ଅରଣ୍ୟ ଓ ତୀର୍ଥ ଖୋଜିଲେ। ପରେ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁଅ ସହିତ, ରଘୁବଂଶୀ ରାଜା ଭୃଗୁ ପର୍ବତରେ ବସିଥିବା ଋଚୀକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଅସୀମ ତେଜସ୍ବୀ ରାଜା, ମହାତ୍ମା ତପୋଧନ ଋଚୀକଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଅର୍ଜନ କରି, କହିଲେ—“ମୁଁ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜିଛି, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପଶୁ ମିଳିନାହିଁ; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଯଦି ଆପଣ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଏକ ଶତ ହଜାର ଗାୟ ପ୍ରତିମା ବିନିମୟରେ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।” ତିନି ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ମହାନ୍ ଭାର୍ଗବ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ମୋର କର୍ତବ୍ୟ ନିଷ୍ପାଦନ କରିଛି; ଏବେ ଆପଣ ଏକ ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହାର ଉତ୍ତରରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଚୀକ କହିଲେ—“ମୁଁ କେବେ ମୋର ଜେଷ୍ଠ ପୁଅକୁ ବିକ୍ରୟ କରିବି ନାହିଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ମାତା ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମହାନ୍ ଭାର୍ଗବ କହିଛନ୍ତି, ଜେଷ୍ଠ ପୁଅ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଜାଣ, ମୋର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପୁଅ ଶୁନକ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ; ତେଣୁ ମୁଁ ଛୋଟ ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ ଦେବି ନାହିଁ, ହେ ରାଜନ୍। ସାଧାରଣତଃ ପିତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ପୁଅ ପ୍ରିୟ ହୁଏ, ମାଆଙ୍କୁ ଛୋଟ ପୁଅ ପ୍ରିୟ ହୁଏ; ତେଣୁ ମୁଁ ମୋର ଛୋଟ ପୁଅକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି।