ଏହି କଥାରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି, ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ପ୍ରବଳ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଉଠି, ଯଜ୍ଞ ଚମଚ ଉଠାଇ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମହାରାଜ, ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖ, ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ତୁମ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବି। ଏହି ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ଅତି କଷ୍ଟ ସାଧ୍ୟ, ତଥାପି ମୋର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଅଛି।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ପରେ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ବି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ କହିଲେ—“ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ତୁମେ ପୁନଃ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିଯାଅ; ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗର ଅଧିକାରୀ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।” ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ, “ତୁମ ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ, ମୂର୍ଖ, ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନ କରି ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିଯାଅ,” କହିଲାପରେ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନ କରି ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିଗଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଚିତ୍କାର କରି—“ମୋତେ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ!”—ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଦେଖି ଭୟାନକ କ୍ରୋଧରେ “ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ!” ବୋଲି କହି, ପ୍ରଜାପତି ସଦୃଶ ଚମକିଉଠିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନୂତନ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଶାରେ ବସିଥିବା, ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ନୂତନ ତାରାମାଳା ନିର୍ମାଣ କଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଶାକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ସହିତ, କ୍ରୋଧରେ ତାରାମାଳା ନିର୍ମାଣ କଲେ। ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଘୋଷଣା କଲେ—“ମୁଁ ନୂତନ ଇନ୍ଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିବି, କିମ୍ବା ଏହି ବିଶ୍ୱ ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା ହେଇଯାଉ।” ନୂତନ ଦେବମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ମୁନି, ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଲେ—“ଏହି ରାଜା ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ପୀଡ଼ିତ; ତିନି ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।” ଦେବମାନେର କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କୌଶିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ କହିଲେ—“ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି; ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଶାଶ୍ୱତ ହେଉ, ଏବଂ ମୋର ତାରାମାଳା ସଦା ସ୍ଥିର ରହୁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗତ ଅଛି, ଏହି ସମସ୍ତ ରହୁ; ଦେବମାନେ ଯାହା କରିଛନ୍ତି, ତୁମେ ସମ୍ମତି ଦିଅ।” ଏପରେ, ଦେବମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ସମସ୍ତ ରହୁ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।” ଆଗ୍ନିର ପଥ ଠାରେ ତାରାମାଳା ଆକାଶରେ ଚମକିଲା। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନ କରି ଅମର ସଦୃଶ ରହିଲେ; ଏହି ଆଲୋକମାଳା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଅନୁସରିବେ। ଏଭଳି ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିବା ଅଧିକାର ପାଇଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଖ୍ୟାତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ମୁନି, ଦେବ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବରେ “ତଥାସ୍ତୁ” କହି, ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏଉଁ ଦୀପ୍ତିମାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଏକଷଠି ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି, ମୁନିମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଉପରେ କହିଲେ—“ଦକ୍ଷିଣ ଦିଶାରେ ବଡ଼ ବାଧା ଆସିଛି; ଆମେ ଅନ୍ୟ ଦିଶାକୁ ଚାଲି ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଶାର ବିଶାଳ ପୁଷ୍କର ଅଞ୍ଚଳରେ ଆମେ ସୁବିଧା ଭାବରେ ତପସ୍ୟା କରିବା; ସେଠି ଅରଣ୍ୟ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ।” ଏଭଳି କହି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି ପୁଷ୍କରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତପସ୍ୟା କଲେ, କେବଳ କଣ୍ଡ ଓ ଫଳ ଖାଇ। ଏହି ସମୟରେ, ଅୟୋଧ୍ୟାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଯଜ୍ଞ ପଶୁକୁ ଚୋରି ନେଲେ। ପଶୁ ନାଷ୍ଟ ହେବାରେ, ରାଜପୁରୋହିତ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମହାରାଜ, ତୁମ ଅବହେଳାରେ ଯଜ୍ଞ ପଶୁ ହାରାଇଛି; ରାଜା ଯଦି ସୁରକ୍ଷା ଦେଇନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦୋଷ ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ଏହି ବଡ଼ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ; ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ସଂଖ୍ୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ପଶୁ ଆଣିଦିଅ।” ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଅନେକ ଗାଁରେ, ଅଞ୍ଚଳ, ଜଙ୍ଗଲ, ତପୋବନରେ ଯଜ୍ଞ ପଶୁ ଖୋଜିଲେ। ପୁତ୍ର ଓ ଜନାନୀ ସହିତ ଭୂମିର ଅନେକ ସ୍ଥାନ ଦେଖି, ରଘୁବଂଶୀ ରାଜା ଭୃଗୁ ପର୍ବତରେ ଋଚୀକ ମୁନିଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ। ରାଜା, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁନିଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ଋଚୀକଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଋଚୀକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣି, ଏହିପରି କହିଲେ—“ମୁନିବର, ଆପଣ ଚାହିଲେ, ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈର ବଦଳରେ ବେଚିଦିଅ। ମୁନିବର, ଯଜ୍ଞ ପଶୁ ପାଇଁ ମୁଁ ମୋର କର୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛି; ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜିଛି, କିନ୍ତୁ ଯଥାଯଥି ପଶୁ ମିଳିନାହିଁ। ଆପଣ ମୋତେ ଏକ ପୁତ୍ର ଦିଅ।” ଏପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଚୀକ କହିଲେ—“ମୁଁ କେବେ ମୋର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ରକୁ ବେଚିପାରିବି ନାହିଁ।” ଋଚୀକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଥିରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମାତା...