ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଏକ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ନେବାକୁ ଆସିଲେ ନାହିଁ। ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତାପସ୍ବୀ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଯଜ୍ଞ ଚମଚ ଉଠାଇ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଜା, ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖ, ମୋର ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ତୁମ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପଠାଇବି। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ସୁଯୋଗ ପାଇଁ ମୋର ତପସ୍ୟାର କିଛି ଫଳ ଅଛି।” ଏଭଳି କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠାଇଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏହିପରି କହିଲେ, “ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ତୁମେ ପୁନି ଫେରିଯାଅ; ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗର ଅଧିକାର ଅର୍ଜନ କରିନାହାଁ।” ମହେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ତୁମେ ମୂର୍ଖ, ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନ କରି ଭୂମିକୁ ପଡ଼।” ଏହିପରି ଶୁଣି ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନ କରି ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ “ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ!” ବୋଲି ଡାକିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହା ଶୁଣି ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ “ଥାମ, ଥାମ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ସେଠି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏକ ନୂତନ ପ୍ରଜାପତି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ନୂତନ ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ଏକ ନୂତନ ତାରାମଣ୍ଡଳୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ସେ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଏହି ତାରାମଣ୍ଡଳୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି କ୍ରୋଧରେ ସେଉଁଠିଏ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏକ ନୂତନ ଇନ୍ଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିବି, କିମ୍ବା ଏ ଜଗତ୍ ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା ରହିଯାଉ।” ସେ ନୂତନ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି କ୍ରୋଧ ଓ ସୃଷ୍ଟି ଦେଖି ସମସ୍ତ ଋଷି, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ଏହି ରାଜା ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ପୀଡିତ, ତେଣୁ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାର ଅଧିକାର ନାହିଁ।” ଦେବତାମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ମୁଁ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପଠାଇବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି, ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କରିପାରିବି ନାହିଁ।” ସେଉଁଠିଏ କହିଲେ, “ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଶରୀର ସହିତ ଏହି ସ୍ୱର୍ଗ ସ୍ଥାୟୀ ହେଉ, ଏବଂ ଏମାନେ ମୋର ସୃଷ୍ଟି ତାରାମଣ୍ଡଳୀ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ହେଉ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଅଟୁଟ ରହିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହିମାନେ ରହନ୍ତୁ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଯାହା କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତୁ।” ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହା ହେଉ, ଏହିମାନେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ହେଉ, ତୁମେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ।” ତା’ପରେ ଆଗ୍ନିର ମାର୍ଗ ବାହାରେ ଆକାଶରେ ସେଇ ତାରାମଣ୍ଡଳୀ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନ କରି ଅମର ପରି ଏଠାରେ ରହିଲେ, ଏବଂ ଏହି ତାରାମଣ୍ଡଳୀ ସେଉଁଠି ରହିଲା। ଏହି ପରି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରି, ଖ୍ୟାତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଲାଭ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷି, ଦେବତା ଓ ତପସ୍ବୀମାନେ “ଏହିପରି ହେଉ” ବୋଲି କହି, ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚଳିଗଲେ। ଏବେ ଶୁଣ, ମହାନ୍ତି ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ଏକଷଠିଏଠ ସର୍ଗ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜସ୍ବୀ, ଦେଖିଲେ ଯେ ଏହି ଋଷିମାନେ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବଡ଼ ବାଧା ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ଚଳ, ଆମେ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଯାଇ ତପସ୍ୟା କରିବା।” “ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ବିସ୍ତୃତ ପୁଷ୍କର ଅଞ୍ଚଳରେ ଆମେ ସୁବିଧାରେ ତପସ୍ୟା କରିପାରିବା; ସେଠାର ଅରଣ୍ୟ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅତି ଉପଯୁକ୍ତ।” ଏଭଳି କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତେଜସ୍ବୀ, ବଡ଼ କଠିନ ତପସ୍ୟା ପୁଷ୍କରରେ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଅଯୋଧ୍ୟାର ମହାନ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ପଶୁକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ହରଣ କଲେ। ପଶୁ ନ ମିଳିବାରୁ, ଯଜ୍ଞର ପ୍ରାଧାନ ପୁରୋହିତ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଜା, ଯଜ୍ଞପାଇଁ ଆଣିଥିବା ପଶୁ ତୁମର ଅବହେଳାରୁ ହାରାଗଲା; ରାଜ୍ୟରକ୍ଷା ନ କଲେ ଦୋଷ ରାଜାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ।” “ଏହି ଅପରାଧ ପାଇଁ ମହା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି; ଶୀଘ୍ର ଏହି ପଶୁ ଆଣିବା ଆବଶ୍ୟକ, ନାହିଁଲେ ଯଜ୍ଞ ଅବରୁଦ୍ଧ ହେବ।” ଗୁରୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ହଜାର ଗାଈ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ପଶୁକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ, ନଗର, ଅରଣ୍ୟ ଓ ତପୋବନ ଖୋଜିଲେ। ଏହିପରି ଖୋଜିବା ସମୟରେ ରଘୁବଂଶୀ ରାଜା ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅ ସହିତ ଭୃଗୁ ପର୍ବତରେ ଋଚୀକ ମୁନିଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ରାଜା ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଗି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ମନ ଜିତି, କହିଲେ, “ଭାର୍ଗବ, ଯଦି ଆପଣ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ତେବେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ବଦଳରେ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆମି ଆବଶ୍ୟକ ପଶୁ ଖୋଜିଛି, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ମିଳୁନାହିଁ, ତେଣୁ ଆପଣ ମୋତେ ଏକ ପୁଅ ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତୁ।” ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଚୀକ ମୁନି ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଚାଲିଲେ।