ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଣ୍ଣୀ ଜାମ୍ବବାନଙ୍କୁ, ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରକୃତିରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଶତଶଃ କଟାର ତୀରରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇଥିବା ଦେହ ସହିତ, ଅପରିମିତ ଅଗ୍ନି ଶିଖା ପ୍ରାୟ ନିବା ହେଉଥିବା ପରି ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏକ ରାକ୍ଷସ, ଅର୍ଥାତ୍ ବିଭୀଷଣ, ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ: “ମହାନୁଭାବ, ଏତେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରାଣ କିମ୍ବା ବଞ୍ଚିଛି?” ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭାଲୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜାମ୍ବବାନ କଷ୍ଟରେ ଶରୀର ଉଠାଇ କହିଲେ: “ଓ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର କଣ୍ଠଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁଛି; ମୋ ଦେହ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ତୁମକୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ।” ସେଉଁଠି ଜାମ୍ବବାନ କହିଲେ: “ଯେଉଁଠି ଅଞ୍ଜନା ଓ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର, ନୀତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ବନରାମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହନୁମାନ୍ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଆମ ପ୍ରତ୍ୟାଶା ଅଛି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଭୀଷଣ ପଚାରିଲେ: “କାହିଁକି ଆପଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମାରୁତି ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛନ୍ତି?” ସେଉଁଠି ବିଭୀଷଣ ପୁନି କହିଲେ: “ସୁଗ୍ରୀବ, ଅଙ୍ଗଦ କିମ୍ବା ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଏପରି ବିଶେଷ ସ୍ନେହ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, ଯେପରି ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ଦେଖାଯାଉଛି।” ତାହା ସୁନି ଜାମ୍ବବାନ କହିଲେ: “ହେ ରାକ୍ଷସସାର୍ଥି, କାହିଁକି ମୁଁ ମାରୁତି ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛି, ଏହା ଶୁଣ। ଏହି ବୀର ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ତେଉଁଠି ଅମାନବ ସେନା ମରିଗଲେ ମଧ୍ୟ ସେନା ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ହନୁମାନ ଯଦି ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ଆମେ ବଞ୍ଚି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ହେବା ସମାନ। ହନୁମାନ, ଯିଏ ବାୟୁ ସମାନ ପ୍ରଭଳ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯଦି ଆଜି ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣବନ୍ତ, ତେବେ ଆମେ ଆଶାହୀନ ହେବୁନାହିଁ।” ଏହି ସମୟରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ବୃଦ୍ଧ ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ନମ୍ରତା ସହିତ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ହନୁମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ଅତି କ୍ଲିଷ୍ଟ ଜାମ୍ବବାନ ମନେ କଲେ ଯେପରି ନୂତନ ଜନ୍ମ ହେଇଛି। ତାପରେ ଜାମ୍ବବାନ ତାଙ୍କର ତେଜ ଦେଖାଇ କହିଲେ: “ଓ ବନରାମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର, ଏବେ ତୁମେ ବନରାମାନେ ଓ ଭାଲୁମାନେ ଉପରେ ଦୟା କର। ଏହି କ୍ଷଣରେ ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଦରକାର; ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ଅନ୍ୟ କାହାରୁ ହେବ ନାହିଁ। ତୁମେ ସେନାମାନେ ଉପରେ ଉତ୍ସାହ ଦିଅ, ଏବଂ ତଳ ପଡ଼ିଥିବା ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆରୋଗ୍ୟ କର। ହନୁମାନ, ଏବେ ତୁମେ ବିରାଟ ସମୁଦ୍ର ଅଟକି ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତ, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୈଳାସ ଶିଖର ସାମ୍ନାକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ସେଠାରେ ଦୁଇ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଔଷଧ ପର୍ବତ ଦେଖିବ, ଯାହା ଅପୂର୍ବ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛି। ଏହାର ଶିଖର ଉପରେ ଚାରିଟି ଦୀପ୍ତିମାନ ଔଷଧି ଅଛି, ଯାହା ଦଶ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରେ: ମୃତସଞ୍ଜୀବନୀ, ବିଶଲ୍ୟକରଣୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣକରଣୀ ଓ ସଂଧାନୀ। ଏହି ସବୁ ଦ୍ରୁତ ନେଇ ଫିରିଆ, ବନରାମାନେ ଓ ଭାଲୁମାନେଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାଣ ଦେଇଅ।” ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଯେପରି ବାତ୍ୟାରେ ସାଗର ଫୁଲିଉଠେ। ପର୍ବତ ଶିଖର ଉପରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ହନୁମାନ ଏମିତି ଦେଖାଯାଇଲେ, ଯେପରି ଦ୍ବିତୀୟ ପର୍ବତ। ତାଙ୍କ ପାଦ ଦଳନରେ ପର୍ବତ ଅସହ୍ୟ ହୋଇ ତଳକୁ ଚାପିଗଲା। ହନୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ଉପର ଗଛ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ପର୍ବତ ତଳେ ଚାପିଯାଉଥିବାରେ, ମାକଡ଼ମାନେ ତାହାରେ ଠିଆ ରହିପାରିଲେନି। ଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାର, ଘର, ଦୁର୍ଗ ଓ ଦେଉଳ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ରାତିରେ ଭୟ ଓ ବିଭ୍ରାନ୍ତିରେ ଲଙ୍କା ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗିଲା। ପର୍ବତ ଉପରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ହନୁମାନ ମାଟି ଓ ସାଗରକୁ ଉପ୍ରେ ଉଠାଇଦେଲେ। ତାପରେ ସେ ମାଲୟ ପର୍ବତ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ଝରଣା ଓ ମେରୁ-ମନ୍ଦର ସମାନ ଉଚ୍ଚତା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ, ଲତା, ଅମ୍ବୁଜ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲ, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବିହାର କରୁଥିଲେ, ପର୍ବତଟି ସାଠି ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚ। ସେଠି ଭିଦ୍ୟାଧର, ଋଷିମଣି, ଅପ୍ସରାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପଶୁ ଓ ଗୁହାରେ ଶୋଭିତ। ସେଠି ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ମେଘ ସମାନ ଦେଖାଯାଇ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ବୃହତ ହେବାରୁ ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନରମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ହନୁମାନ ପର୍ବତକୁ ପାଦରେ ଚାପି, ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୁଁହ ବଡ଼ କରି, ଅଗ୍ନିରେ ଦହୁଥିବା ପରି ଦହନ ଦେଖାଇ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ ଓ ରାତିରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଲଙ୍କାର ରାକ୍ଷସମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲେ, କିଛି କରିପାରିଲେନି। ତାପରେ ହନୁମାନ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାଘବଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିପଡ଼ିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପୁଛକୁ ସର୍ପ ସମାନ ଉପରକୁ ଉଠାଇ, ପୃଷ୍ଠ ଭାଙ୍ଗି, କାନ ଚାପି, ମୁଁହ ବଡ଼ କରି ଦହନ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଦେଖାଇ, ଭୟଙ୍କର ଗତିରେ ଆକାଶକୁ ଲାଫିଲେ। ଅତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଗଛ, ପର୍ବତ, ପଥର ଓ ସାଧାରଣ ବନରାମାନେ ଉଠିଗଲେ; ହନୁମାନଙ୍କ ଭୁଜା ଓ ଉରୁ ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେ ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ବହୁ ନାଗ ଚକ୍ର ସମାନ ଏବଂ ଶକ୍ତି ନାଗଶତ୍ରୁ ସମାନ, ବାୟୁପୁତ୍ର ଶିଖର ରାଜା ପର୍ବତ ଦିଗକୁ ଆଗେଇ ଯାଇଲେ, ଦିଗମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଚାଲିଯିବା ପରି ଦେଖାଯାଇଲା। ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ତରଙ୍ଗମାଳା ମାଳା ସମାନ ଚମକୁଛି, ଜଳ ତରଳ ହୋଇ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉଠାଉଥିଲେ; ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଛାଡ଼ିଦେବା ପରି ଗତିରେ ଆଗେଇଗଲେ। ମାଉଣ୍ଟେନ୍, ପକ୍ଷୀ ଝୁଣ୍ଡ, ହ୍ରଦ, ନଦୀ, ଉତ୍ତମ ନଗର ଦେଖି, ଫୁଲିଉଠୁଥିବା ଅଞ୍ଜନା ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ବାପା ବାୟୁ ସମାନ ଶକ୍ତିରେ ଆଗକୁ ଦୌଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।