ଏହି ଗଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ନେଇ, ଯିଏ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଧର୍ମନ୍ଷ୍ଠ ଓ ଦାନଶୀଳ ରାଜା ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ। ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଚାହାଁଥିଲେ, ଏହି ଦେହ ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ବିଜୟ କରିବାକୁ ଓ ନିଜ ଦେହରେ ହିମ୍ସା ନ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠିବାକୁ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବା।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ତ୍ୱରିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ମହାର୍ଷିମାନେ କହିଲେ, “କୌଶିକ ବଂଶର ଏହି ମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧି। ସେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ନିସ୍ସନ୍ଦେହ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, କାରଣ ସେ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଶାପ ଦେଇପାରିବେ।” ସେମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଦୃଢ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନିଜ ଦେହରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠିବେ। ଏହିପରେ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜସ୍ୱୀ, ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ପୂଜାରୀ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ; ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ପୂଜାରୀମାନେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ କରିଲେ। ସମସ୍ତ ନିୟମ ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ ତାଳିକା ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ ହେଲା। ବହୁ ସମୟ ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତପସ୍ଵୀ ଗୁଣରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହବିର ଆହ୍ବାନ କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ କୌଣସି ଦେବତା ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆସିଲେ ନାହିଁ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହା ଦେଖି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ତଃକଳଶ ଉପରେ ଉଠାଇ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖ, ରାଜା! ମୋ ଶକ୍ତିରେ ତୁମକୁ ଏହି ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠାଇଦେବି।” “ଏହି ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉ, ରାଜା; ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ। ମୋର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଅଛି।” ଏପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠିଗଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା କହିଲେ, “ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କର; ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗର ଅଧିକାରୀ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।” “ତୁମ ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ଅସ୍ତି, ମୂର୍ଖ! ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନକୁ କରି ପୃଥିବୀରେ ପଡିଯାଅ।” ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୃଥିବୀକୁ ଖସିପଡିଲେ। ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି “ମୋତେ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହା ଶୁଣି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଏକ ନୂତନ ପଥରେ ଏକ ନୂତନ ସପ୍ତ ଋଷି ଏବଂ ନୂତନ ତାରାଗୁଚ୍ଛ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦୃଢ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଏକ ନୂତନ ତାରା ବଂଶ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଘୋଷଣା କଲେ, “ମୁଁ ଏକ ନୂତନ ଇନ୍ଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିବି, କିମ୍ବା ଏହି ଜଗତ ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା ରହିବ;” ନୂତନ ଦେବତାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହିପରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଋଷି, ଦେବତା, ଅସୁରମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନମ୍ର ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, “ଏହି ରାଜା ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ପୀଡିତ; ତପସ୍ୱୀ, ସେ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗର ଅଧିକାରୀ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।” ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉତ୍ତର ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କଉଶିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠାଇବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଛି; ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କରିପାରିବି ନାହିଁ।” “ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗ ସଦା ରହୁ, ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ତାରା ମୋର, ସ୍ଥିର ରହୁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗତ ରହିବ, ଏହି ସମସ୍ତ ରହୁ; ଦେବତାମାନେ ଯାହା କରିଛନ୍ତି, ତୁମେ ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କରିବା ଉଚିତ।” ଦେବତାମାନେ ଏହିପରେ କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ; ଏହି ସମସ୍ତ ରହୁ, ତୁମେ ଶୁଭ ହୁଅ।” ଆଗ୍ନିର ପଥର ବାହାରେ ଏହି ଅନେକ ତାରା ସ୍ୱର୍ଗର ଆଲୋକରେ ଚମକିଲା। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନକୁ କରି ଅମର ଭାବେ ରହିବେ; ଏହି ତାରାଗୁଚ୍ଛ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ। ଏଭଳି ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଧର୍ମନ୍ଷ୍ଠ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ। ଋଷି, ଦେବତା, ତପସ୍ୱୀମାନେ “ତଥାସ୍ତୁ” କହି ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ଆସିଥିବା ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏଉଁଥିରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଏକାଷ୍ଠି (୬୧) ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତେଜସ୍ୱୀ ମୁନି, ଋଷିମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବଡ ଅବରୋଧ ଆସିଛି; ଆମେ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଯାଇ ତପସ୍ୟା କରିବା। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ବିଶାଳ ପୁଷ୍କରରେ ଆମେ ସହଜରେ ତପସ୍ୟା କରିପାରିବା; ସେଠି ଅରଣ୍ୟ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ।” ଏପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଅପାର ଶକ୍ତିରେ, ପୁଷ୍କରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅପରାଜିତ ତପସ୍ୟା କରିଲେ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଅୟୋଧ୍ୟାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଏକ ବଡ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଯଜ୍ଞ ପଶୁକୁ ଚୋରି କରି ନେଇଥିଲେ; ପଶୁ ହରାଇଯିବା ପରେ ପୂଜାରୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ...