ପବିତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କ ତପୋବଳରେ ବାସିଷ୍ଠ ଏବଂ ମହୋଦୟର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ, “ଏହି ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଦାନଶୀଳ ରାଜା। ସେ ମୋ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି। ଏହି ରାଜା ନିଜ ଦେହରେ ଦେବଲୋକ ଅଜୟ କରି, ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉଦ୍ବୋଧନା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମହାମୁନି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ଏବଂ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କହିଲେ, “ଏହି କୌଶିକ ବଂଶଜ ମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧଶୀଳ। ସେଉଁଠାରେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ମହାନ୍ୟ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଶାପ ଦେଇପାରିବେ। ତେଣୁ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରାଯାଉ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଜ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନିଜ ଶରୀରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯିବେ।” ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ଋଷି ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁଖ୍ୟ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଭାବେ ଯଜ୍ଞର କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଋତ୍ବିଜ୍ମାନେ ବିଧିବତ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କାମ କଲେ। ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ହେଲା, ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହବି ଆହ୍ୱାନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ କୌଣସି ଦେବତା ତାଙ୍କ ଅଂଶ ନେବାକୁ ଆସିଲେ ନାହିଁ। ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ହବି ଦାରୁଆ ଉଠାଇ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ତପୋବଳ ଦେଖ, ରାଜନ୍! ମୁଁ ତୁମକୁ ନିଜ ଶରୀରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବି। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ୱର୍ଗ ତୁମେ ନିଜ ଦେହରେ ପ୍ରାପ୍ତ କର। ଏହା ମୋର ତପସ୍ୟାର ଫଳ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣୀ ଶୁଣି ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନିଜ ଶରୀରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠିଯାଇଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବରାଜ୍ ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା କହିଲେ, “ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗର ଅଧିକାରୀ ନୁହଁ, ତୁମେ ଫେରିଯାଅ। ତୁମ ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ତୁମେ ମୂର୍ଖ, ମୁଣ୍ଡ ଉଲ୍ଟା କରି ଭୂମିକୁ ଚାଲିଯାଅ।” ଏହିପରି କହି ମହେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଭୂମିକୁ ପଛକୁ ଫେରାଇଦେଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ତାହା ଅନୁଭବ କରି "ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ" ବୋଲି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହା ଶୁଣି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ "ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ସେ ଏହି କ୍ଷଣରେ ପ୍ରଜାପତି ସମାନ ଚମକୁଥିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ତିନି ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗର ଏକ ନୂତନ ସପ୍ତ ଋଷି ଏବଂ ଏକ ନୂତନ ତାରାମାଳା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକ ନୂତନ ତାରା ବଂଶ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି କ୍ରୋଧରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ମୁଁ ଚାହାଁଲେ ଏକ ନୂତନ ଇନ୍ଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିଦେବି, କିମ୍ବା ଏହି ସଂସାର ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା ରହିଯାଉ। ଏବଂ ନୂତନ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରିଦେବି।” ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ସମସ୍ତ ମୁନି, ଦେବତା ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଶାନ୍ତିଦାୟକ କଥା କହିଲେ, “ଏହି ରାଜା ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ଦୁଃଖିତ, ତେଣୁ ଶରୀରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ହେ ତପୋଧନ।” ଦେବମାନେ ଏପରି କହିଲେ, ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ରାଜା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ଶରୀରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି, ମୁଁ କଦାପି ମିଥ୍ୟା କଥା କହିପାରିବିନାହିଁ। ତେଣୁ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଶରୀରେ ଚିରକାଳ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହନ୍ତୁ, ଏବଂ ମୋର ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଏହି ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ରହନ୍ତୁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସାର ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏମିତି ହେଉ। ଦେବମାନେ ଯାହା କରିଛନ୍ତି, ତାହା ତୁମେ ମଞ୍ଜୁର କର।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ଦେବମାନେ କହିଲେ, “ଏମିତି ହେଉ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ରହୁ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।” ଏପରି ଭାବେ ଆକାଶରେ ଅଗ୍ନି ମାର୍ଗର ବାହାରେ ବହୁତ ତାରାମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉଲ୍ଟା କରି ଅମର ବନ୍ଧା ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ତାରାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ବସିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଦେବ, ଋଷି ଏବଂ ତପସ୍ବୀମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି, ସେଠାରୁ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବଡ଼ ବାଧା ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ଆମେ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ତପସ୍ୟା କରିବା। ବିସ୍ତୃତ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ପୁଷ୍କର ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ଆମେ ଆରାମରେ ତପସ୍ୟା କରିପାରିବା, ସେଠାର ଅରଣ୍ୟ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ।" ଏହିପରି କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍କଟ ତପସ୍ୟା ପୁଷ୍କରରେ କଲେ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରି ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଜାରି ରଖିଲେ।