ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ପରମ ଶସ୍ତ୍ରକୁ ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଲଗାଇଲେ, ସେଠାରେ ଦିଗ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମହାଗ୍ରହମାନେ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ—ସମସ୍ତେ କମ୍ପିଉଠିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ପଖା ଲାଗିଥିବା ବାଣରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ, ଯାହା ଯମର ଦୂତ ଭଳି ଭୟାନକ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ବିଦ୍ୟୁତ୍ସ୍ପତି ସମ ଶସ୍ତ୍ରକୁ ରଣଭୂମିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉପରେ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଏହି ବାଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ହାତରୁ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଛୁଟି, ଭୟଙ୍କର ପବନର ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା, ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ପଖାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାକୁ ଅତିକାୟ ଦେଖିଲେ। ଏହି ବାଣକୁ ହଠାତ୍ ଦେଖି, ଅତିକାୟ ଏହାକୁ ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତଥାପି ଗରୁଡ଼ର ଗତିରେ ଏହି ବାଣ ଠିକ୍ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଉଡ଼ିଆସିଲା। ଏହି ଅଗ୍ନିସ୍ପତି ସମ ବାଣ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଅତିକାୟ ଅଭୟ ହୋଇ ଏହାକୁ ଶୂଳ, ତୋମର, ଗଦା, କୁଟାର, ଶକ୍ତି ଓ ଅନେକ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତଥାପି ସେଇ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇଗଲା, ଏହି ଅଗ୍ନିସ୍ପତି ବାଣ ଅତିକାୟଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଧରି, ତାହାକୁ କାଟି ଦେଲା। ମୁଣ୍ଡ, ମୁକୁଟ ଓ କବଚ ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗି ଯାଇ, ହିମବତ୍ତର ଶିଖର ପଡିଯିବା ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା। ଅତିକାୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ଓ ଅଳଂକାର ଛିଟିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବଞ୍ଚିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁ ନମ୍ର ହୋଇଗଲା, ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଅନେକ ଜଣେ ବିଳାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପରେ, ନେତୃତ୍ୱ ହରାଇ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସମାନେ ସବୁଦିଗକୁ ଲଂକା ନଗରକୁ ପଳାଇଗଲେ। ଏହି ଶତ୍ରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଅନେକ ବନରାଜିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମୁହଁ କମଳର ଫୁଲ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅତିକାୟଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ବନରାଜିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ବହୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୃହତ୍ ବହୁତିର ଏକ ନୂତନ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଅତିକାୟଙ୍କ ବଧ ସମ୍ବାଦ ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ବିସ୍ମିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ—"ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ; ଅକମ୍ପନ, ପ୍ରହସ୍ତ, ଏବଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ—ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଜୟ କରିଥିବା, ଅନ୍ୟ କେହି ଯେଉଁମାନେ ପରାଜିତ କରିପାରିନଥିଲେ, ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି। ଅନେକ ଶୂରବୀର ଓ ମହାତ୍ମାମାନେ, ଏବଂ ମୋର ପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ଯେଉଁମାନେ ଶୂରତା ଓ ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ସେଇ ଦୁଇ ଭାଇରେ ଭୟଙ୍କର ବାଣର ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୋଲିପାରିନଥିଲେ। ଏହି ଭୟାନକ ବନ୍ଧନକୁ ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୋଲିପାରିନଥିଲେ; କିପରି ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏହା ମୁଁ ଜାଣେନି—ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି, ମାୟା କିମ୍ବା ମୋହ ଦ୍ୱାରା କି? ବାଣ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେଇ ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଫେରିଆସିଛନ୍ତି; ଏବଂ ଯେଉଁ ଶୂରବୀର ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତେ ବନରାଜିମାନେ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏବେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସେନାକୁ ହରାଇପାରିବା ଶକ୍ତି କାହାର ନାହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ, ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଅପାର। ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସମାନେ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି; ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ଶୂରବୀର ରାଘବ ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ। ତାଙ୍କର ଭୟରେ, ଲଂକାର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର ଓ ଦେଉଳ ଅଟକାଇଦିଆଯାଇଛି; ଏଉଁଠି ସବୁଠାରେ ଚୌକସ ସେନା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ। ବିଶେଷକରି ଯେଉଁଠି ଅଶୋକବାଟିକାରେ ସୀତା ରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ ଓ ବାହାର ଉପରେ ନିରନ୍ତର ଦୃଷ୍ଟି ରଖିବା ଦରକାର। ସେନା ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ସେଠାରେ ଏବଂ ସବୁଠାରେ ତୁମେ ତୁମେ ଦଳ ସହିତ ସ୍ଥିତ ରୁହ। ବନରାଜିମାନଙ୍କ ଚଳାଚଳ ଉପରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମୟ ସମୟରେ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ମଧ୍ୟରାତ୍ରି କିମ୍ବା ପ୍ରଭାତ ଯେକୌଣସି ବେଳେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିବେ। କେବେ ବନରାଜିମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବ ନାହିଁ; କାରଣ, ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁ ସେନା ତିଆରି ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ କେବେ ଟିକି ପାରିନାହାନ୍ତି।" ଏପରି ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଜ ନିଜ ଦଳ ସହିତ ସେଇପରି କାମ କରିଲେ। ଏପରି ସମସ୍ତ ଆଜ୍ଞା ଦେଇ, ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ରାବଣ କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳୁଥିବା, ଦୁଃଖରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ ରାଜପ୍ରସାଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ସମୟରେ, ରାତିର ଚରାଚର ରାଜା ରାବଣ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଦୁର୍ଗତିକୁ ମନେ କରି, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ। ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସପ୍ତତିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ସମୟରେ, ଅବଶିଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେଵାନ୍ତକ, ତ୍ରିଶିରା, ଅତିକାୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନେତାମାନଙ୍କ ବଧ ଦେଖି, ଶୀଘ୍ର ରାବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଖବର ଦେଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଅଚାନକ ଶୁଣି, ରାବଣଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖର ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ସେ ନିଜ ପୁତ୍ର ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ନଶ୍ୱାସ ଉପରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ରଥୀ, ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ କହିଲେ—"ପିତା, ଆପଣ ଯେପରି ମୁଁ, ରାତିର ଚରାଚର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ବଞ୍ଚିଛି, ଏପରି ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ମୋହକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; କାରଣ, ମୋର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ କେହି ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ।