ହେ ପ୍ରମୁଖ ଋଷି, ଏବେ ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ କ’ଥିଲି: “ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ କିପରି ଏକ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଜ୍ଞିକ ହୋଇପାରିବ? ଏହି ଅପବିତ୍ର ପାତ୍ର ପାଇଁ କିପରି ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞର ହବି ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ, କିମ୍ବା ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ ଏହି ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ନେବେ କିପରି? ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ?” ଏଭଳି କଠୋର ଶବ୍ଦ କହି, ସେମାନଙ୍କ ଆଖି ରୋଷେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସମସ୍ତ ବାସିଷ୍ଠମାନେ ଏବଂ ମହୋଦୟର ଋଷିମାନେ, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଭଳି କଥା କହିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷିଙ୍କ ଆଖି ରୋଷରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇ, କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ: “ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଏବଂ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ଥିଲି ବୋଲି ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରାଯାଉଛି। ଏହି ପାପୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆଜି ଭସ୍ମ ହେବେ; କାଳର ଦୂତରେ ବନ୍ଧି, ସେମାନେ ଆଜି ଯମଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିବେ। ସାତ ଶତାବ୍ଦୀ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ ମୃତପା ହୋଇ, କୁକୁର ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବେ, କ୍ରୂର ହେବେ ଏବଂ ମୁଷ୍ଟିକା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ। ସେମାନେ ଅକାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବିକୃତ ଶରୀରରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅପମାନିତ ହୋଇ ଭ୍ରମଣ କରିବେ। ଏବଂ ମହୋଦୟ, ଯିଏ ମୋତେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ନିନ୍ଦା କଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅପବାଦିତ ହୋଇ, ନିଷାଦ ହେବେ, ଜୀବ ହତ୍ୟାରେ ଲିନ ଏବଂ ଦୟାହୀନ ହେବେ। ମୋର କ୍ରୋଧରେ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖରେ ବାସ କରିବେ।” ଏହିପରି କହି, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ପା ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ଘଟଣା ପରେ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଏକଷଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ଜାଣିଲେ ଯେ ବାସିଷ୍ଠ ଏବଂ ମହୋଦୟର ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ତପୋବଳରେ ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ ସେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ: “ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଦାନଶୀଳ ରାଜା, ଯିଏ ମୋ ନିକଟକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି। ଏହି ଦେହରେ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ନିଜ ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଆମେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କହିଲେ: “ଏହି କୌଶିକ ପୁତ୍ର ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧୀ ଋଷି। ସେ କହିଥିବା କଥା ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଶାପ ଦେଇପାରନ୍ତି। ତେଣୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଜ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଏହି ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଦରକାର। ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତ ଋଷି ତୁରନ୍ତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତପୋବଳରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଏହି ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଧାନ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ହେଲେ। ଅନ୍ୟ ପୁରୋହିତମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ। ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହେଲା। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅଂଶ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଦେବତା ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆସିଲେ ନାହିଁ। ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି ରୋଷେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଯଜ୍ଞ ଚମଚ ଉଠାଇ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୋର ତପୋବଳ ଦେଖ, ରାଜନ! ମୋ ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଏହି ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା। ଏହି ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ, କିନ୍ତୁ ମୋର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଅଛି। ଏହି ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ!” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶେଷ ହେବା ସହିତ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ, ଋଷିମାନେ ଏହା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିବା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା କହିଲେ: “ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ପୁଣି ଫେରିଯାଅ, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗର ଅର୍ହ ନୁହଁ। ତୁମ ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ, ମୂର୍ଖ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ନେଇ ପୃଥିବୀକୁ ଖସିଯାଅ!” ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ପୃଥିବୀକୁ ଖସିପଡ଼ିଲେ। ତିନି ଦିଗରେ ଚିତ୍କାର କଲେ: “ମୋତେ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ!” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଦୁଃଖର ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣି, କ୍ରୋଧରେ ଚିତ୍କାର କଲେ: “ଥମ୍ବ! ଥମ୍ବ!” ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରଜାପତି ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଗଲେ। କ୍ରୋଧରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଏକ ନୂତନ ବଂଶ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ ନୂତନ ତାରାମାଳା ତିଆରି କଲେ। ସେ ଆକ୍ରୋଶରେ ଏହି ତାରାମାଳା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଖେପାଇଲେ, ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହ ଏକ ନୂତନ ଦିଗ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଘୋଷଣା କଲେ: “ମୁଁ ଏକ ନୂତନ ଇନ୍ଦ୍ର ତିଆରି କରିବି, କିମ୍ବା ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା ରହିଯାଉ!” ଏହା ସହିତ ସେ ନୂତନ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଋଷି, ଦେବତା, ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ବିନମ୍ର ଶବ୍ଦରେ ଅନୁରୋଧ କଲେ: “ଏହି ରାଜା ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ପୀଡିତ; ହେ ତପୋଧନ, ସେ ଏହି ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।” ଦେବତାମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: “ମୁଁ ଏହି ରାଜା ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ପାଇଁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇଛି; ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କରିପାରିବି ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏହି ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ହେଉ, ଏହି ତାରାମାଳା ମୋର ତପୋବଳରେ ସ୍ଥିର ରହୁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅଛି, ଏହି ତାରାମାଳା ଏବଂ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହୁ। ଦେବତାମାନେ ଯାହା କରିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ମନ୍ଜୁର କରନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ଘଟଣାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପୋବଳ, କ୍ରୋଧ ଏବଂ ଦୟା ଏକା ଏକ ଦୃଢ଼ ଗାଥା ହିସାବରେ ରହିଗଲା।