ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକ ମହାନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ । ସେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ମିତ୍ର, ଏବଂ ବେଦପାଠୀ ଋତ୍ୱିଜ୍ମାନେ ସହିତ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର କଥାରେ ଚଳିଆସିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆସିବାକୁ କହିଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କଥାକୁ କେହି ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଲେ ନାହିଁ । ତାଙ୍କର ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ନିଜେ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ଚଳିଗଲେ । ଏହା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ଏବଂ ତ୍ୟାଗତେଜସ୍ୱୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ । ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କ ମତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ । ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆସିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସମସ୍ତ ଦେଶରୁ ଲୋକ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ମହୋଦୟ ନାମକ ସ୍ଥାନରୁ କେହି ଆସିଲେ ନାହିଁ । ସମସ୍ତ ବାସିଷ୍ଠମାନେ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କଠୋର କଥା କହିଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ, "ଏ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଯାହା କହିଥିଲି, ଏହି କଥା ସୁନ, କିପରି ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ପାଇଁ ଋତ୍ୱିଜ୍ ହୋଇପାରିବ? ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଦେବ ଋଷିମାନେ କିପରି ତାଙ୍କର ହବି ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ? ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କିପରି ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ପରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିପାରିବେ? ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷା ତଳେ ଥିବାମାନେ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ?" ସେମାନେ ଏହି କଠିନ କଥା କହିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ସମସ୍ତ ବାସିଷ୍ଠ ଏବଂ ମହୋଦୟରୁ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହିପରି କହିଥିଲେ । ଏହା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ କରି କହିଲେ, "ମୁଁ ନିର୍ଦୋଷ ଏବଂ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ଥିଲି, ତଥାପି ସେମାନେ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କଲେ ।" "ସେହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭସ୍ମ ହେଇଯିବେ; ଆଜି ତାଳର ଫାନ୍ଦରେ ବନ୍ଧି ସେମାନେ ଯମଲୋକକୁ ଯିବେ ।" "ସାତଶ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ମୃତପା ଭାବରେ, କୁକୁର ମାଂସ ଖାଇ, ଦୟାହୀନ ଏବଂ ମୁଷ୍ଟିକ ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେବେ ।" "ସେମାନେ ବିକଳାଙ୍ଗ ଏବଂ ବିକୃତ ଦେହରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅପମାନିତ ହୋଇ ଘୁରିବେ; ଏବଂ ମହୋଦୟ, ଯିଏ ମୋତେ ନିର୍ଦୋଷ ଥିଲି ବୋଲି ନିନ୍ଦା କଲେ—" "ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅପବାଦିତ ହୋଇ ନିଷାଦ ହେବେ, ଜୀବକୁ ହତ୍ୟା କରିବାରେ ଲିନ ଏବଂ ଦୟାହୀନ ହେବେ ।" "ମୋର କ୍ରୋଧରେ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖରେ ବସିବେ ।" ଏହିପରି କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତପୋବଳରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ନିରବ ହେଲେ । ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅଗ୍ରଗାମୀ ଅଂଶ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଜାଣିଲେ ଯେ, ବାସିଷ୍ଠମାନେ ଏବଂ ମହୋଦୟରୁ ଆସିଥିବାମାନେ ତାଙ୍କର ତପୋବଳରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇଛନ୍ତି । ତେଣୁ ସେ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ, "ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଦାନଶୀଳ ରାଜା, ଯିଏ ମୋର ଶରଣରେ ଆସିଛନ୍ତି ।" "ଏହି ରାଜା ସ୍ୱଦେହରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ବିଜୟ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସ୍ୱଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି ।" "ତେଣୁ, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କର ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମହାନ ଋଷିମାନେ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କହିଲେ, "ଏହି କୁଶିକବଂଶୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧଶୀଳ ମୁନି ।" "ସେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ, ସେ ଅଗ୍ନି ସମାନ ପୂଜ୍ୟ, କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଇପାରିବେ ।" "ଏହିପରି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପୋବଳରେ ସ୍ୱଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଥିବା ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଉ ।" "ଆସ, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଯାଉ ।" ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତ ଋଷି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଯଜ୍ଞର ମୁଖ୍ୟ ରିତ୍ୱିଜ୍ ହେଲେ; ଅନ୍ୟ ପୂଜାରୀମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ । ସମସ୍ତ କ୍ରମ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା । ବହୁ ସମୟ ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତପୋବଳରେ ପ୍ରବଳ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ହବି ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ; କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଦେବତା ତାଙ୍କର ହବି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆସିଲେ ନାହିଁ । ଏହାଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଯଜ୍ଞ ଚମଚ ଉଠାଇ, ବିକ୍ରୋଧରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋର ତପୋବଳ ଦେଖ, ରାଜନ୍; ମୁଁ ତୋକୁ ଏହି ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବି ।" "ଏହି ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯା, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ମୋର ତପସ୍ୟାର କିଛି ଫଳ ଅଛି ।" "ରାଜନ୍, ଏବେ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ସ୍ୱଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ ।" ଏହିପରି କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯେତେବେଳେ କହିଲେ, ତେତେବେଳେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ସ୍ୱଦେହରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ । ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା କହିଲେ, "ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ପୁଣି ପୃଥିବୀକୁ ଫେର; ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗର ଅଧିକାରୀ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ ।" "ତୁମର ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ପିଡିତ, ମୂର୍ଖ, ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନକୁ କରି ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ ।" ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥାରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ପୁଣି ପୃଥିବୀକୁ ଝରିପଡ଼ିଲେ । ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ମୋତେ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ!" ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୌଶିକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, "ଥାମ, ଥାମ!" ସେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜାପତି ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ଦେଖାଗଲେ । ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ନୂତନ ସପ୍ତ ଋଷି ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ ରାଗରେ ଏକ ନୂତନ ତାରା ବଂଶ ଗଠନ କଲେ । ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁଖ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକ ନୂତନ ତାରାମଣ୍ଡଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ତାଙ୍କର ମନ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧାରିତ ହେଇଯାଇଥିଲା । କ୍ରୋଧରେ ସେ ଘୋଷଣା କଲେ, "ମୁଁ ଆଉ ଏକ ଇନ୍ଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିବି, କିମ୍ବା ଏହି ଜଗତ ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା ରହିଯାଉ!" ଏବଂ ନୂତନ ଦେବତାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏହା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଋଷି, ଦେବତା ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମନ୍ଦ କଥାରେ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।