ସେହି ସମୟରେ ରକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧା ତାଙ୍କର ମହାଗଦା ଉଠାଇଲେ—ସେ ଗଦା ସୁନାର ବାଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ, ମାଂସ, ରକ୍ତ ଓ ଫେଣରେ ଲପେଟା, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରକ୍ତରେ ପିଉଥିବା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା। ତାହାର ଶିରା ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଜ୍ୱଳମାନ, ଲାଲ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ଗଦା ହାତୀମାନଙ୍କ ଓ ବଡ଼ ଅମ୍ବୁଜମାନଙ୍କୁ ଭୟଭିତ କରୁଥିଲା, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖି କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗଦାକୁ ଧରି, କ୍ରୋଧ ଓ ମଦରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ମନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏମିତି ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ଦହନ କରେ। ଏବେ ମହାବଳୀ ବାନର, ସ୍ବଜାତିରେ ବୃଷଭ ସଦୃଶ, ଲମ୍ବି ଉଠି ରାବଣଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ବାନରଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖି, ବଜ୍ର ସମ ମଜବୁତ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ। ସେଠି ଏହି ଭୟଙ୍କର ଘାତରେ, ବାନରମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ତାଙ୍କ ଛାତି ଫିଟିଗଲା, ଶରୀର ରୁ ଅଧିକ ରକ୍ତ ବହିଲା। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଅଚେତନ ଥିବା ସେ ବାନରପତି ଆପଣ ହୁଏ, ଦେଖିଲେ ମହାପର୍ଶ୍ୱଙ୍କୁ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଓଠ ତରଳିଗଲା। ବାୟୁ ସମ ତୀବ୍ର ଗତିରେ, ବାନରମଧ୍ୟରେ ନାୟକ ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ଓ ଏକ ଭୟଙ୍କର ମୁଷ୍ଟି ଆଘାତ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ବାହୁ ମଧ୍ୟରେ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ମୂଳ କାଟା ଗଛ ପରି ସେ ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ, ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲା; ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଗଦା, ଯମଦଣ୍ଡ ସମାନ, ଧରି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ଅଚେତନ ଥିଲେ, ତାପରେ ହଠାତ୍ ସଚେତନ ହେଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଗଢ଼ି ଉଠି, ସଂଧ୍ୟା ମେଘ ସମ ରଙ୍ଗ ହୋଇ, ସମୁଦ୍ରପତିଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଘାତ କଲେ। ସେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଢଳିଲେ, କିଛି ସମୟ ପରେ ସଚେତନ ହୋଇ, ସେଇ ଗଦାକୁ ଧରି, ପାହାଡ଼ ସମାନ ଭାରୀ ଏହି ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗଦା, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶରୀର ଦିଗରେ ଯାଇ, ତାଙ୍କର ଛାତି ଭାଙ୍ଗିଦେଲା, ପାହାଡ଼ ରୁ ପାଣି ବହିବା ପରି ଅଧିକ ରକ୍ତ ବହିଲା। ସେ ଦୃତ ଗତିରେ ମହାପ୍ରାଣ ବିରଙ୍କ ଗଦା ଦିଗରେ ଧାଇ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗଦାକୁ ଧରି ପୁନିପୁନି ଘୁରାଇଲେ। ମହାପ୍ରାଣ ବିର ସେଇ ମଦୋନ୍ମତ ଅନିକାକୁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଘାତ କଲେ; ତାଙ୍କ ନିଜ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଦଶ ଆଖି ଧ୍ୱଂସ ହେଲା। ଏଠାରେ, ବଜ୍ରଘାତ ପାଇଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି, ସେ ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ଧ୍ୱଂସ, ପ୍ରାଣ ଓ ଚେତନା ବିଦାୟ ହେଲା; ସେଇ ରାକ୍ଷସ ପତିତ ହେବା ସହ ବାକି ରାକ୍ଷସ ସେନା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲା। ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ବିଧ୍ୱଂସ ହେବା ସହ, ଏହି ବିଶାଳ ରାକ୍ଷସ ସେନା ସମୁଦ୍ର ସମାନ, ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି, ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭାଗିଗଲେ, ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ସମୁଦ୍ର ପରି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ପରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତାପରେ, ତାଙ୍କ ନିଜ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ, ଅସ୍ଥିର ଓ ରୋମାଞ୍ଚିତ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଶୌର୍ୟରେ ସମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମାମାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପତିତ ଓ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଭାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ମଦରେ ବିହ୍ୱଳ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ ଦେଖି, ମହାବଳୀ ଅତିକାୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ବରପ୍ରାପ୍ତ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଅଭିମାନ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିକ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ହଜାର ରବିର ଆଲୋକ ସମାନ ଚମକୁଥିବା, ତାଙ୍କ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହୋଇ, ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ମୁକୁଟ ଓ ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ, ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା କରି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ। ସେଇ ସିଂହ ଗର୍ଜନ, ନାମଘୋଷ ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ତାଣିବାର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ, ବାନରମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହର ଏହି ମହିମା ଦେଖି, ଯେପରି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପୁନର୍ଜୀବିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ବାନର ଭୟରେ ଏକାଠି ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହର ଦେଖଣା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତିନି ପଦ ନେବା ସମୟ ପରି, ବାନର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ଅତିକାୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ସହ ବାନରମାନେ ଭୟ ଓ ଅସ୍ତିରତାରେ ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ତାପରେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ ଦୃର୍ରୁ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଅନ୍ଧକାର ମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଅତିକାୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ଏବଂ ବାନରମାନେ ଉତ୍ସାହ ଦେଇ, ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— "ଏହି ପାହାଡ଼ ସମାନ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିବା, ସିଂହ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ବିଶାଳ ରଥରେ ଥିବା ଏହି କିଏ?" "ଯିଏ କ୍ଷୁରଧାର ବଣ, ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ, ଶୁଳ ଓ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଅଗ୍ନି ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଯେପରି ମହେଶ୍ୱର ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି।" "ଯିଏ ରଥରେ ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ସମ ରଥଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି।" "ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟମାନେ ସୁନାର ପିଠିରେ ଶୋଭିତ, ରଥକୁ ଶୁଭ୍ର କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଆକାଶକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି।" "ଏହି ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଛନ୍ତି, ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ତାଙ୍କର ରଥ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଚମକୁଛି।" "ତାଙ୍କ ରଥରେ ରାହୁ ସମ ଧ୍ୱଜ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ତୀରମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସମାନ ଦଶ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଛି।" "ତିନି ବାଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥିବା ଧନୁଷ୍ୟ, ମେଘ ଗର୍ଜନ ସମ ଶବ୍ଦ କରୁଛି, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛି।" "ଧ୍ୱଜ ଓ ପତାକା ସହିତ, ପଛରେ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଥିବା ଏହି ଚାରି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ମହାରଥ, ମେଘ ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଛି।" "ତାଙ୍କ ରଥରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଠାଇଶଟି ତୁଣୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଧନୁଷ୍ୟ ତାଣି।" "ଏବଂ ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ତଳୱାର, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶୋଭିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକର ଚାରିଟି ହାତଲାଗିବା ହାଣ୍ଡଲ ଓ ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଠି ଧରିବା ହିଲ୍ଟ୍।