ରାଜା ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ କୌଶିକ ପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାଧ୍ୟ।" ଏହିପରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେକୁ ବିଦି ଦେଲେ ଯେ, ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ତାପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଡାକି କହିଲେ, "ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଓ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନେଇ ଆଣ।" ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ମିତ୍ର, ବେଦଜ୍ଞ ପୁରୋହିତମାନେ, ଓ ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରେରିତ ହେଇ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତୁ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦକୁ ଅନୁସରଣ କରାଯାଇନଥିଲା। ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଲୋକମାନେ ଚାଲିଗଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଠିତ ହୋଇ, ତପସ୍ଵୀ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ କଥା କହିଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆସିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦେଶରୁ ଲୋକମାନେ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ମହୋଦୟାରୁ ଆସିଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ବାସିଷ୍ଠମାନେ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କ୍ରୋଧ ଭରା କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଲେ—"ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ କହିଥିଲି: କିପରି ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରୋହିତ ହେବେ?" "କିପରି ଦେବ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞର ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇପାରିବେ, କିପରି ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ପରେ ଅଫରିବେ?" "ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଥିବାମାନେ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇପାରିବେ?" ଏହି କଠୋର ଶବ୍ଦ ସେମାନେ ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ କହିଲେ। ସମସ୍ତ ବାସିଷ୍ଠମାନେ ଓ ମହୋଦୟାରୁ ଆସିଥିବାମାନେ, ଏମିତି କହିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ କହିଲେ—"ମୁଁ ନିର୍ମଳ ଓ ତୀବ୍ର ତପସ୍ଵୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମୋତେ ଅପମାନ କରୁଛନ୍ତି।" "ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭସ୍ମ ହେଇଯିବେ; ଆଜି ତାଲର ଫାନ୍ଦରେ ପଡ଼ି ଯମଲୋକକୁ ଯିବେ।" "ସାତଶ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ମୃତପାସ ଭାବେ ଜନ୍ମିବେ, କୁକୁର ମାଂସ ଖାଇବେ, ନିର୍ଦୟ ଓ ମୁଷ୍ଟିକା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ।" "ବିକୃତ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀରରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅପମାନିତ ହୋଇ ଘୁଞ୍ଚିବେ; ଏବଂ ମହୋଦୟା, ମୋ ନିର୍ମଳତା ଅବହେଳା କରି ଅପବାଦ ଦେଇଥିଲେ—" "ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅପମାନିତ ହେଇ, ନିଷାଦ ଭାବେ ଜନ୍ମିବେ, ଜୀବ ହତ୍ୟାରେ ଲିପ୍ତ ଓ ଦୟାହୀନ ହେବେ।" "ମୋ ରୋଷରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ବସିବେ।" ଏମିତି କହି, ତପସ୍ଵୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଏଉଁପରେ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଏକାଷଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଜାଣିଲେ ଯେ, ବାସିଷ୍ଠମାନେ ଓ ମହୋଦୟାରୁ ଆସିଥିବାମାନେ ତାଙ୍କ ତପସ୍ଵୀ ଶକ୍ତିରେ ଅନୁଗ୍ରହିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ, "ଏହି ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଦାନଶୀଳ, ମୋ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।" "ସେ ଏହି ଶରୀର ନେଇ, ଦେବଲୋକ ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ନିଜ ରୂପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।" "ମୁଁ ଓ ଆପଣମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ ତ୍ୱରିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କହିଲେ, "କୁଶିକ ବଂଶର ଏହି ଋଷି ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧୀ।" "ସେ କହିଥିବା କଥା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଗ୍ନି ସମାନ, କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଇପାରିବେ।" "ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶକ୍ତିରେ ନିଜ ଶରୀରରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ।" ଏହିପରେ, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଅନ୍ୟ ପୁରୋହିତମାନେ ବେଦ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ, ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ। ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରାଗଲା; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବଡ଼ ତପସ୍ଵୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହବି ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଦେବତା ତାଙ୍କ ହବି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆସିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଯଜ୍ଞ ଚମଚ ଉଠାଇ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ତପସ୍ଵୀ ଶକ୍ତି ଦେଖ, ରାଜନ; ମୋ ଶକ୍ତିରେ, ତୁମେ ନିଜ ଶରୀରରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ପାରିବ।" "ନିଜ ଶରୀରରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ; ମୋ ତପସ୍ଵୀ ଫଳ ଅଛି।" "ମୋ ଶକ୍ତିରେ, ରାଜନ, ଏବେ ନିଜ ଶରୀରରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏମିତି କହିବା ପରେ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନିଜ ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ; ଋଷିମାନେ ଏହା ଦେଖିଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପହଞ୍ଚିବା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ କହିଲେ, "ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ପୁନଃ ପୃଥିବୀକୁ ଫେର; ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗର ଅଧିକାର ଉପାର୍ଜନ କରିନାହିଁ।" "ତୁମ ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ, ମୂର୍ଖ, ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନ କରି ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼।" ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିଗଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ 'ମୋତେ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ!' ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଡାକିଲେ; ତାଙ୍କ ଦୟା ଆମ୍ବାରି, କୌଶିକ ତୀବ୍ର ରୋଷରେ କହିଲେ, "ଥାଉ, ଥାଉ!" ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରଜାପତି ସମାନ ଦୀପ୍ତ ହେଲେ। ସେ ରୋଷରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବସୁଥିବା ସପ୍ତ ଋଷିମାନେକୁ ନୂତନ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ନୂତନ ତାରାମାଳା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।