ଏହି ସମୟରେ, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ସମସ୍ତ ମହାପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ்ଯଜ୍ଞ ଉପକାରୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକିବି; ତାପରେ ଆପଣ ଆନନ୍ଦର ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବେ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହା ମଧ୍ୟ କହିଲେ, “ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ଯେଉଁ ଦେହ ଆସିଛି, ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପର ଫଳରୂପ, ସେଇ ଦେହ ସହିତ ଆପଣ ଦେହଧାରୀ ହୋଇ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଲୋକକୁ ଯିବେ। ଆପଣ କୌଶିକପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ଏହିପରି ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନିକଟରେ ଆସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଆପଣଙ୍କ ଅତି ସମୀପରେ ଅଛି।” ଏପରି କହି, ତାହା ପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଉପକରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଡାକି, କହିଲେ, “ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ। ସେମାନଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ବନ୍ଧୁ ଓ ବେଦଜ୍ଞ ପୁରୋହିତମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଣ। ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପରାମର୍ଶ ଶୁଣି ଆସିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତୁ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ଅନେକେ ଗମ୍ଭୀରତାରେ ନେଲେନି, ଏବଂ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତେବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ତପୋବଳରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆସିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦେଶରୁ ଲୋକମାନେ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ମହୋଦୟାରୁ କେହି ଆସିଲେନି। ସମସ୍ତ ବାଶିଷ୍ଠମାନେ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କଠୋର କଥା କହିଲେ, “ଏ ମହାମୁନି, ଆମେ ଯାହା କହିଥିଲୁ, ତୁମେ ଶୁଣ; ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ପାଇଁ କିପରି ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପୁରୋହିତ ହୋଇପାରିବେ? ଦେବ ଋଷିମାନେ କିପରି ତାଙ୍କର ହବି ଗ୍ରହଣ କରିବେ, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କିପରି ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବେ? ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ ଥିବା ଏହି ଲୋକମାନେ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ?” ସେମାନେ ଏପରି କଠୋର କଥା କହିଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରାଗରେ ଲାଲ୍ ହୋଇଥିଲା। ସମସ୍ତ ବାଶିଷ୍ଠମାନେ ଓ ମହୋଦୟାରୁ ଆସିଥିବାମାନେ ଏପରି କହିଲେ; ଏହା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମହାମୁନି, ରାଗରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ୍ କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ନିର୍ଦୋଷ ଓ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ୍, ତଥାପି ସେମାନେ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରୁଛନ୍ତି। ସେଇ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆଜି ଭସ୍ମ ହେବେ; କାଳର ଦୌର୍ଯ୍ୟୋଗରେ ସେମାନେ ଆଜି ଯମଲୋକକୁ ଯିବେ। ସାତଶ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ମୃତପା ସ୍ୱରୂପେ ଜନ୍ମ ନେବେ, କୁକୁର ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବେ, କୃପାହୀନ ଓ ମୁଷ୍ଟିକ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ। ଦେହରେ ବିକୃତ ଓ ଅପମାନିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଘୁରିବେ; ଏବଂ ମହୋଦୟା, ମୋ ନିର୍ଦୋଷ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅପବାଦ ପାଇ ନିଷାଦ ହେବ, ଜନ୍ତୁ ହତ୍ୟାରେ ଲିନ୍ ଓ କୃପାହୀନ ହେବ। ମୋ ରୋଷରେ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖରେ ବସିବ।” ଏପରି କହି ତପୋଧନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଅଂଶ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବାଲକାଣ୍ଡର ପୂଜ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଏକୋଷଟିଅଂଶ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଜାଣିଲେ ଯେ, ବାଶିଷ୍ଠ ଓ ମହୋଦୟା ତାଙ୍କର ତପୋବଳରେ ଦଳିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ, “ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଏକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଦାନଶୀଳ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ଯିଏ ମୋ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି। ସେ ଏହି ଦେହ ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକ ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହେ, ଏବଂ ନିଜ ଦେହରେ ହିଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ଆପଣମାନେ ମୋ ସହ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ।” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ମହାମୁନି, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶୀଘ୍ର ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ କହିଲେ, “କୁଶିକବଂଶୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧର ମୁନି। ସେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦିଆଯିବା ସମ୍ଭବ। ତେଣୁ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଉ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପୋବଳରେ ଦେହଧାରୀ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରିବେ।” ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିଜେ ଅଧ୍ଵର୍ୟୁ ହୋଇ ଯଜ୍ଞ ଚଳାଇଲେ, ଅନ୍ୟ ପୁରୋହିତମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଓ କ୍ରମାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସମସ୍ତ ନିୟମ ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ କ୍ରିୟା କରାଗଲା। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ହବି ଅର୍ପଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଦେବତା ତାଙ୍କ ହବି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆସିଲେନି। ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତିବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଯଜଞ ସ୍ରୁଚି ଉଠାଇ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ତପୋବଳ ଦେଖ, ରାଜନ୍। ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ତୁମକୁ ଏହି ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବି। ଏହି ଦେହରେ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ, ଏହା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ। ମୋର ତପସ୍ୟାର କିଛି ଫଳ ଅଛି। ଏହି ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ।” ମୁନି ଏପରି କହିଲେ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନିଜ ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠିଗଲେ, ଋଷିମାନେ ଏହା ଦେଖିଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ପୁଣି ପୃଥିବୀକୁ ଫେର; ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗର ଅଧିକାରୀ ନୁହଁ। ତୁମ ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଛ, ମୂର୍ଖ, ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନକରି ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼।” ଏପରି କହି ମହେନ୍ଦ୍ର ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ପୁଣି ତଳକୁ ଖସାଇଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି, “ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ତାଙ୍କ ଏହି ଆକୁଳ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କୌଶିକପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପାତିଲେ...