ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପତନ ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣି, ରାବଣ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ । ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ଏମିତି ଶୂରବୀର, ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଂଗ କରିଥିବା, କାଳାଗ୍ନି ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କିପରି ଆଜି ରାଘବଙ୍କ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ? ଯିଏକି ବଜ୍ର ଘାତରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେବେନାହିଁ, ସେ କିପରି ଆଜି ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ଅଭିଘାତ ପାଇ ବୂମି ଉପରେ ଶୟନାବସ୍ଥାରେ ପଡିଛନ୍ତି? ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ, ଋଷିମାନେ ସବୁ ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲାସ କରୁଛନ୍ତି । ଏବେ ବନର ସେନା ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇ ଅତିଆନନ୍ଦିତ, ଏଠାରେ ଲଙ୍କାର ସମସ୍ତ କୋଟ ଓ ଦ୍ୱାର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ । ରାବଣଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲା—ସେ କହିଲେ, "ମୋତେ ଏବେ ରାଜ୍ୟର କିମ୍ବା ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରତି କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ; କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ନାଥିଲେ, ମୋତେ ବଞ୍ଚିବା ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ନାହିଁ । ଯଦି ମୁଁ ଆମ ଭାଇଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀ ରାମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିପାରିବିନାହିଁ, ତେବେ ଏହି ନିର୍ଥକ ଜୀବନ ଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ । ଆଜି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁଁ ମୋର ଛୋଟ ଭାଇ ଅବସ୍ଥିତ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବି, କାରଣ ଭାଇମାନେ ଛାଡି ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବିନାହିଁ ।" "ଆଜି ଦେବତାମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋତେ ଉପହାସ କରିବେ, କାରଣ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲି; କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବଧ ହେବା ପରେ, ମୁଁ କିପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିବି?" ଏହିପରି ଅନୁତାପରେ ରାବଣ କହିଲେ, "ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଏବେ ମୋ ମନେ ପଡୁଛି, କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ମୁଁ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିନଥିଲି । ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅବହେଳା କରିବାର ଫଳରୂପେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ବିନାଶ ଘଟିଛି, ଏହି ଅପମାନ ମୋ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ । ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦୂର କରିଦେଇଥିଲି, ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ ଫଳ ମୋ ପାଇଁ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଛି ।" ଏଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ, ଭାଇଙ୍କର ବିନାଶ ଶୁଣି ଦୁଃଖରେ ଡୁବି, ରାବଣ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଶବ ନିକଟରେ ପଡିଗଲେ । ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ବଳବାନ୍ ତ୍ରିଶିରା ରାବଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—"ଏହି ମହାନ ନାୟକ, ଆମ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପିତା, ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଆତ୍ମବିଲାପ କରନ୍ତିନାହିଁ । ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ତିନି ଲୋକ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ; ତେବେ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ? ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ, କବଚ, ତୀର, ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ଚାରିପାଖ ହଜାର ଖଚ୍ଚରଯୁକ୍ତ ରଥ ତୁମ ପାଖରେ ଅଛି । ତୁମେ ଅନେକ ସମୟ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେକୁ ତୁମ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦଳିଦେଇଛ; ଏବେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ରାମଙ୍କୁ ଦଳିଦିଅ ।" "ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଚାହ, ରୁହ; ମୁଁ ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବି ଓ ଗରୁଡ଼ ଯେପରି ସର୍ପମାନେକୁ ଦଳିଦେଉଛି, ସେପରି ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି । ଯେପରି ଶମ୍ଭରକୁ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଓ ନରକକୁ ବିଷ୍ଣୁ ମାରିଥିଲେ, ସେପରି ଆଜି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କୁ ବଧ କରିଦେବି ।" ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାବଣଙ୍କ ମନ ପୁନଃ ନବ ଉତ୍ସାହରେ ପ୍ରବଳ ହେଲା । ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦେବାନ୍ତକ, ନରାନ୍ତକ ଓ ଅତିକାୟ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ । ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ "ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ!" ବୋଲି ଘୋଷଣା କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଶୂରତାରେ ଦ୍ରଢ଼ ହୋଇ ଦହଡ଼ିଲେ । ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଲିଲେ; ସମସ୍ତେ ମାୟାବି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଂଗ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯୁଦ୍ଧର ମଦରେ ମତ୍ତ । ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଶାଳ କୀର୍ତ୍ତିମାନ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ଅପରାଜିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି । ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଓ ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରପାଣି, ଯୁଦ୍ଧପରିଚୟ ଓ ବରପ୍ରାପ୍ତ ନାୟକମାନେକୁ ଜୟ କରିପାରିନଥିଲେ । ରାବଣ ତାଙ୍କ ପୁଏମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ତେଜ ଧ୍ୱଂସ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ ଚମକୁଥିଲେ; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଚମକନ୍ତି, ସେପରି ରାବଣ ତାଙ୍କ ନାୟକ ପୁଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ । ସେ ନିଜ ପୁଏମାନେକୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧାଇ, ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପଠାଇଲେ । ତାପରେ ରାବଣ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ଯୁଦ୍ଧ ମଦରେ ମତ୍ତ, ପୁଏମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପଠାଇଲେ । ସେମାନେ ମହାବଳୀ ରାବଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରିକ୍ରମା କରି, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ସମସ୍ତ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଔଷଧ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଲେପନ କରି, ଏହି ଛଅ ମହାନ ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ । ତ୍ରିଶିରା, ଅତିକାୟ, ଦେବାନ୍ତକ, ନରାନ୍ତକ, ମହୋଦର ଓ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ—ଏମାନେ ନିଜ ନିଜ ଯାନରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ । ମହୋଦର ଏଇରାବତ ବଂଶର ମେଘ ସମ କଳା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହସ୍ତୀ 'ସୁଦର୍ଶନ' ଉପରେ ଚଢି, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ତୀରଧନୁଷ୍ୟରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ଦିନାନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ । ତ୍ରିଶିରା, ରାବଣଙ୍କ ପୁଏ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଉପରେ ଚଢି, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଭୂଷିତ, ବିଜୁଳି, ଉଲ୍କା ଓ ଅଗ୍ନିର ଝଲକ ନିଆଁ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ତାଙ୍କ ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡ ଓ ତିନିଟି ମୁକୁଟ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ଉପରେ ତିନି ସୁନା ଶିଖର ଥିବା ହିମବତ୍ ପର୍ବତ ପରି ଚମକୁଥିଲେ । ଏହିଭଳି, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ପୁଏ ଅତିକାୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ତେଜସ୍ବୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚକ୍ର, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧ୍ୱନି, ଅନେକ ଧନୁଷ୍ୟ, ତୀର, ତଳୱାର, ଗଦା ଓ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ଭୂଷିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ଉପରେ ଚଢି, ଶୁଭ୍ର ସୁନା ମୁକୁଟ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଚମକୁଥିଲେ । ଏଭଳି ରାବଣଙ୍କ ପୁଏମାନେ, ଭାଇମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଅପାର ଉତ୍ସାହ ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ ।