ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଦିନ ରାତି ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଥିବା ପରି ଦୁଃଖରେ ଜଳି ଜଳି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷିଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଖି ଦୟାରେ ବିଗ୍ନ ହେଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଏ ସମୟରେ ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲେ। ତେଣୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷି, ଦୟାରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଭଲ ରୁହ, ମହାବଳୀ ରାଜା, ତୁମେ କେଉଁ କାରଣରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ?” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏ ଅୟୋଧ୍ୟାପତି, ତୁମେ ଶାପରେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେଇଛ। ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣି ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେଇପାରିଛ।” ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାତ ହୋଇଛି। ମୋ ଚାହିଦା ପୂରଣ ହୋଇନାହିଁ, ମୁଁ ବିପରୀତ ଫଳ ଦେଖିଛି। ମୁଁ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ, ମହାତ୍ମନ। ମୁଁ ଏକ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଛି, ତଥାପି ଫଳ ପାଇନାହିଁ; ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ କହିବି ନାହିଁ। ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରିଛି; ଅନେକ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରିଛି, ଲୋକମାନେ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ମହାତ୍ମା ବୃଦ୍ଧମାନେ ମୋ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଆଚରଣରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଉଦ୍ୟମ କରୁଛି, ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଛି। ତଥାପି, ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହନ୍ତି। ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନେ କରିଛି, ଏବଂ ମାନବ ଉଦ୍ୟମକୁ ଫଳହୀନ ମନେ କରିଛି। ସବୁକିଛି ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱସ୍ତ; ଭାଗ୍ୟ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାର୍ଗ। ମୁଁ ବହୁ ଦୁଃଖରେ ଅଛି ଏବଂ ତୁମ ଦୟା ଚାହୁଛି; ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବାଧା ପାଇଛି, ଏଉଁ ଦୟାଳୁ, ତୁମେ କିଛି କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟକୁ ଯିବି ନାହିଁ, ମୋର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ; ତୁମେ ତୁମ ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ୍ୟକୁ ବଦଳାଇବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଚମତ୍କାର ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ଉନଉନସଠି ଶର୍ଗ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, କୁଶିକପୁତ୍ର, ଦୟାରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଲେ, ଯିଏ ଏବେ ପ୍ରକୃତ ଚଣ୍ଡାଳ ଭାବରେ ହୋଇଯାଇଛି। “ଏ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ବାଲକ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ; ମୁଁ ଜାଣିଛି ଆପଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବି; ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଡାକିବି; ତାପରେ ଆପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବେ। ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ଆସିଥିବା ଏ ରୂପରେ, ଆପଣ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ। ଆପଣ ମୋ ପାଖକୁ, କୌଶିକପୁତ୍ରଙ୍କୁ, ଆଶ୍ରୟ ଚାହି ଆସିଥିବାରୁ, ମୁଁ ମନେ କରେ ଆପଣଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗ ନିଶ୍ଚିତ। ଏପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସବୁ କଥାରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ତାପରେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଡାକି କହିଲେ, “ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେକୁ, ବସିଷ୍ଠ ସହିତ, ଏଠାକୁ ଆଣ। ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ମିତ୍ର, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କରାଉଥିବା ବିଦ୍ୱାନ ଓ ବେଦପାଣ୍ଡାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋ କଥାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତୁ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯାହା କହିଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ କଥା ଅନୁସରଣ ହୋଇନାହିଁ। ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯାଇଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ଏକାଠି କଥା କହିଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆସିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦେଶରୁ ଲୋକମାନେ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ମହୋଦୟାରୁ ଆସିଲେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ବସିଷ୍ଠମାନେ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ରୁଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ କହିଲେ। “ଏ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ଏହା ସଠିକ୍ ଶୁଣ: ଚଣ୍ଡାଳ ପାଇଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ କିପରି ଯଜ୍ଞ କରାଉଥିବା ପୁରୋହିତ ହେବ? ଦେବ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ହବି କିପରି ଗ୍ରହଣ କରିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚଣ୍ଡାଳ ଦ୍ୱାରା ଦେଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ କିପରି ଖାଇବେ? ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଁଚିବେ?” ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଏହି କଥା କହିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରାଗରେ ଲାଲ ହେଇଗଲା। ସମସ୍ତ ବସିଷ୍ଠମାନେ, ମହୋଦୟାରୁ ଆସିଥିବାମାନେ ସହିତ, ଏହି କଥା କହିଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ରାଗରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ସହିତ କହିଲେ: “ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ, ତଥାପି ସେମାନେ ମୋତେ ଉପେକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭସ୍ମ ହେବେ; ଆଜି, କାଳର ଫାସରେ, ସେମାନେ ଯମର ଲୋକକୁ ଯିବେ। ସାତଶ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ ମୃତପା, କୁକୁର ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବା, କ୍ରୂର, ମୁଷ୍ଟିକା ନାମରେ ଜଣାଶୁନା ହେବେ। ବିକୃତ ଏବଂ ବିକଳାଙ୍ଗ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଏବଂ ମହୋଦୟା, ମନ ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ମୋତେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ— ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ନିନ୍ଦିତ ହେବେ, ନିଷାଦ ହୋଇ, ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟାରେ ଲିପ୍ତ ହେବେ, ଦୟାହୀନ ହେବେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମୋ ରାଗରେ, ସେ ଦୁଃଖରେ ରହିବେ।” ଏହିପରି କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଥିବା, ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲକାଣ୍ଡର ଏକଷଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଜାଣିଲେ ଯେ ବସିଷ୍ଠମାନେ ଏବଂ ମହୋଦୟାରୁ ଆସିଥିବାମାନେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ବିନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ: “ଏହି ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଦାନଶୀଳ, ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ଚାହି ଆସିଛି। ଏହି ଶରୀର ସହିତ, ଦେବଲୋକ ଜୟ କରିବା ଚାହେଁ, ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ। ଆପଣମାନେ, ମୋ ସହିତ, ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।