କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ରାମ ତୁରନ୍ତ ତୀର ଛାଡିଲେ; ସେହି ତୀରଗୁଡିକ ବଜ୍ର ଭଳି ଦ୍ରୁତ ଥିଲେ, ତଥାପି ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାହାରେ କିଛି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ବିଚଳିତ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏହି ତୀରଗୁଡିକ ରାମ ଯାହାଦ୍ୱାରା ବାଳିଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛକୁ କାଟି ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆঘାତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଅଦାମନ୍ତ ଭଳି ଥିଲା, ତେଣୁ ତୀର ତାଙ୍କୁ କିଛି କଷ୍ଟ ଦେଇପାରିଲା ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତୀରଗୁଡିକୁ ଜଳ ଭଳି ଶରୀରରେ ଶୋଷି ନେଲେ, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଦ୍ରୁତ ଗଦା ଉଠାଇ ରାମଙ୍କ ତୀର ଆକ୍ରମଣକୁ ମୁହାଁ ଦେଲେ। ସେ ରାକ୍ଷସ, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଗୁଡିକୁ ନେଇ, ଦେବତାଙ୍କର ବଡ଼ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରି, ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଉଠାଇ ବାନର ଦଳକୁ ଭଗାଇ ଦେଲେ। ତାପରେ ରାମ ବାୟୁ-ଆସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ରାତିର ଭୟଭୀତ ଚରକୁ ନେଇ ଛାଡିଲେ; ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଗଦା ସହିତ ହାତ କାଟି ଦେଲେ, ଏବଂ ଏକହାତି ରାକ୍ଷସ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ। ତାଙ୍କର ହାତ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି, ଗଦା ସହିତ, ରାଘବଙ୍କ ତୀରରେ କାଟି ଯାଇ ବାନର ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲା, ଏବଂ ବାନର ଦଳକୁ ଚଟାଇ ଦେଲା। ଉତ୍ତରାଧିକ ବାନରମାନେ, ଭଙ୍ଗ ଓ ଆହତ ହୋଇ, ଅପସାର ନେଇ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଦେହ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ରାମ ଓ ରାକ୍ଷସ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ହାତ କାଟି ଦିଆଯାଇ, ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଭାଗ କାଟି ଦିଆଯାଇ, ଏକ ଗଛ ଉପଡ଼ି ନେଇ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ରାମ ଏହି ଉପରେ ଉଠାଇଥିବା ହାତ, ଯାହା ତାଳଗଛ ଧରିଥିଲା ଏବଂ ସର୍ପର ଆକାର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେହି ହାତକୁ ଇନ୍ଦ୍ର-ଆସ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ଦେଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ଏକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ହାତ କାଟି ଯାଇ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲା, ପାହାଡ଼ ଭଳି; ତାଙ୍କର ଆକ୍ରୋଶରେ ଗଛ, ପଥର, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଚଟାଇ ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ହାତ କାଟି ଯାଇ, ସେ ହଠାତ୍ ଦୃତ ଚିତ୍କାର କରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ରାମ ଦୁଇଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅର୍ଧ-ଚନ୍ଦ୍ର ତୀର ନେଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ପାଦ କାଟି ଦେଲେ। ସେହି ଦୁଇଟି ପାଦ ଭୂମିରେ ଚଟାଇ ଦେଲେ, ଦିଗବ୍ୟାପୀ ଶବ୍ଦ ହେଲା; ଗୁହା, ସମୁଦ୍ର, ଲଙ୍କା, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସ ଦଳ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ହାତ ଓ ପାଦ କାଟି ଯାଇ, ମୃତ୍ୟୁର ମୁଖ ଭଳି ବଡ଼ ମୁଁହ ଖୋଲି, ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଚିତ୍କାର କରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ରାହୁ ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ଭଳି। ରାମ ତାଙ୍କର ମୁଁହକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିରା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶଳା ତୀର ଦ୍ୱାରା ପୂରିଦେଲେ; ମୁଁହ ପୂରିଗଲା, ସେ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, କଷ୍ଟରେ ଉଁଉଁ କଲେ, ଏବଂ ଅଚେତନ ହେଲେ। ତାପରେ ରାମ ଏକ ତୀର ନେଲେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ବ୍ରହ୍ମା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ କାଳର ଦଣ୍ଡ ଭଳି; ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର-ଆସ୍ତ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶୀଘ୍ର ବାୟୁ ଭଳି। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ, ବଜ୍ର ଭଳି ଚମକିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ଭଳି ପ୍ରଭାଶାଳୀ ଏହି ତୀର ରାମ ରାତିର ଚରକୁ ଉପରେ ଛାଡିଲେ। ରାଘବଙ୍କ ହାତରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ଏହି ତୀର ଦଶ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କଲା; ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଆଗେଇ ଚାଲିଲା। ଏହି ତୀର ରାକ୍ଷସମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ, ଭଲ ଦନ୍ତ, ଚମକୁଥିବା କଣବାଲା ସହିତ, କାଟି ଦେଲା; ପୁରନ୍ଦର ଭଳି ଭୟଙ୍କର ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରିଥିଲା। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ, କଣବାଲା ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ରାତିର ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଭଳି। ସେହି ରାକ୍ଷସଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ରାମଙ୍କ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତିତ, ପାହାଡ଼ ଭଳି, ଧ୍ୱସ୍ତ ହେଲା, ଆଶ୍ରମ ଓ ଦ୍ୱାର ପାତ୍ର ଭଙ୍ଗ କଲା, ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଚୀର ଉପରେ ଚଟାଇ ଦେଲା। ଏହି ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ, ହିମବତ୍ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଲା; ମଗର, ବଡ଼ ମାଛ, ସର୍ପମାନେ ଚଟାଇ ଦେଲା, ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କଲା। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ବଧ ହେବା ସମୟରେ, ପୃଥିବୀ ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ଦେବମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କଲେ। ତାପରେ ଦେବ, ଋଷି, ମହାମୁନି, ସର୍ପ, ଦିବ୍ୟ ଜନ, ଭୂତ, ଗୃଧ୍ର, ଗୁପ୍ତ ଜନ, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆକାଶରେ ରାମଙ୍କ ବିରତ୍ୱରେ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ବଡ଼ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ବନ୍ଧୁମାନେ ଦୁଃଖରେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କଲେ, ରାଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ହାତୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ଦୁଃଖ କରିବା ଭଳି। ରାହୁର ମୁଁହରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହେଇ ଦେବଲୋକର ଅନ୍ଧାର ଦୂର କରିଥିବା ଭଳି, ରାମ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ବଧ କରି ବାନର ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଚମକି ଉଠିଲେ। ଅନେକ ବାନର, ମୁଁହ ପଦ୍ମ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ତେବେ ସେମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ, ଶୁଭଦାୟକ ଭାବରେ, ବଡ଼ ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ଶତ୍ରୁ ବଧ ପରେ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଭାରତଙ୍କ ଭାଇ ରାମ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିବା, ଅଜୟ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣକୁ ବଧ କରି, ଅମରମାନେ ବୃତ୍ର ବଧ ପରେ ଯେଉଁପରି ଉଲ୍ଲାସ କରିଥିଲେ, ତେଉଁପରି ଆନନ୍ଦ ହେଲେ। ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଅଠଷଠିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଲଙ୍କାର ରାକ୍ଷସମହାପ୍ରଭୁ ରାବଣଙ୍କୁ ଏହି ଖବର ଦେଲେ। "ରାଜା, ତିନି ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଦେଖାଉଥିବା, ମୃତ୍ୟୁର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା, ବାନର ସେନାକୁ ଚଟାଇ ଦେଲେ ଏବଂ ଅନେକ ବାନରକୁ ଖାଇ ଦେଲେ। କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦଳି ଦେଲା, ଶେଷରେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରଭାରେ ସ୍ଥିର ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଅଧା ଶରୀର ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଗଲା। ନାକ ଓ କାନ କାଟି ଦିଆଯାଇ, ରକ୍ତ ବହୁଥିବା, ତାଙ୍କର ପାହାଡ଼ ଭଳି ଶରୀର ଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାରକୁ ବନ୍ଦ କରି ଦେଲା।