ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏଠାରେ ରାମଙ୍କୁ ବଧ କରିବି, ତା’ପରେ ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବେ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।” ଏଭଳି କହି ସେ ରାକ୍ଷସ ଶବ୍ଦରେ କିଛି ପ୍ରଶଂସା ମିଶାଇ କଥା କହିଲେ। ସେଥିରେ ସୌମିତ୍ରି ଲାଞ୍ଚିତ ହସିଲେ ଏବଂ ତା’ଠାରେ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର କଥା କହିଲେ, “ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅପରାଜେୟ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୂରବୀର; ଏହି ଦିନ ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯୋଦ୍ଧା!” ଏଠି ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି। ଏହା ଶୁଣି ରାତିର ଚରଣ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରିଲେ। ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବଳଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରି ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ରାମଙ୍କ ଦିଗରେ ଧାଉଥିଲେ। ଏବେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହିପରି ଆକ୍ରମଣରେ ଆକ୍ରୋଶିତ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଅଙ୍ଗାର ମିଶିତ ଅଗ୍ନି ନିସ୍କ୍ରମଣ କରିଲା। ରାମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘାୟଲ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, କ୍ରୋଧରେ ବନରାଜମାନେ ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ ଓ ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଲେ। ମୟୂରପିଛ ଶୋଭିତ ବାଣମାନେ ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ବେସି ଲାଗିଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ଗଦା ହାତରୁ ଛୁଟି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଭୂମିରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ବଳଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସେ ଏବେ ନିରସ୍ତ୍ର। ତେବେ ସେ ତାଙ୍କର ମୁଷ୍ଟି ଓ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ତାଙ୍କର ଦେହ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ପାହାଡ଼ରେ ଝରଣା ପରି ରକ୍ତ ବହୁଥିଲା। ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ରକ୍ତ ହାନିରେ ଅଚେତନ ହୋଇ, ସେ ବନରାଜ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଭାଲୁମାନେକୁ ଖାଇ ଫେରୁଥିଲେ। ଏବେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବିପ୍ଳବୀ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉଠାଇ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ପାହାଡ଼ ଶିଖର ରାମଙ୍କୁ ଛୁଆଯିବା ପୂର୍ବରୁ, ରାମ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ତଣି ସିଧା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶିଖରକୁ ସାତ ଟୁକୁଡ଼ି କରିଦେଲେ। ଏପରି ରାମ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଭାରତବଂଶୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହି ଶିଖର, ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଦୁଇଶେ ବନରାଜଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ସେଇ ସମୟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ମନେ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳ ବିଚାର କରୁଥିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ସେ ବନରାଜ ଓ ରାକ୍ଷସ ଉଭୟକୁ ଚିହ୍ନି ପାରୁନାହାନ୍ତି; ରକ୍ତ ଗନ୍ଧରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ଓ ଶତ୍ରୁ ଉଭୟଙ୍କୁ ଖାଉଛନ୍ତି। ବନରାଜମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ଚଢ଼ିଯାଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ମୁଖ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହନ୍ତୁ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ଭାରରେ ଦବି ଥିବା ଦିନେ, ଆଜି ଏହି ଭୂମିରେ ଆଉ କୌଣସି ବନରାଜକୁ ବଧ କରିପାରିବେନି।” ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ବଳଶାଳୀ ବନରାଜ ଆନନ୍ଦରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶରୀରରେ ବନରାଜ ଲାଗିଥିବା ବେଳେ, ଏକ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ସେମାନେକୁ ଝଟକି ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ରାମ ରାକ୍ଷସ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତ୍ୱରିତ ଧାଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ରକ୍ତିମ, ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ, ରାଘବ ଭୟଙ୍କର ତେଜରେ ରାକ୍ଷସ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେଉଁଥିରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଚିନ୍ତିତ ସମସ୍ତ ବନରାଜ ନାୟକମାନେ ପୁନଃ ପ୍ରେରିତ ହେଲେ। ସର୍ପ ପରି ଗଢ଼ିଥିବା, ଦୃଢ଼ ତାର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି ରାମ, ଉତ୍ତମ ବାଣରେ ତୁଳିତ କୁଏର ଭରି, ବନରାଜମାନେକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ସେଇ ବଳଶାଳୀ ବନରାଜମାନେ ଘେରି ରଖିଥିବା ମଧ୍ୟରେ, ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ଆଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ମହାପୁରୁଷ, ମୁକୁଟଧାରୀ, ଶତ୍ରୁବିଧ୍ୱଂସୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଯିଏ ବଳରେ ଅତିଶୟ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ଓ ଦେହ ରକ୍ତରେ ଭିଜା। ସେ ଚାରିପାଖରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘେରାଇ ରହିଥିବା ବେଳେ, ଏକ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହାତୀ ପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ସେ ଭିନ୍ଧ୍ୟ କିମ୍ବା ମନ୍ଦରାଚଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଙ୍କଣ ଶୋଭିତ, ମୁଖ ରୁ ରକ୍ତ ଝରୁଥିଲା, ଏକ ନୂତନ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରକ୍ତ ଲିପ୍ତ ଓଠକୁ ଜିଭାରେ ଚାଟି, ବନରାଜମାନେକୁ ଚକ୍ନାଚୂର କରୁଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତା ପରି ପ୍ରଭାବ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଧନୁଷ୍ୟ ତଣିଲେ। ଧନୁଷ୍ୟର ତଣିବା ଶବ୍ଦରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ଶବ୍ଦ ସହିପାରିଲେନି, ରାଘବଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ସେତେବେଳେ, ସର୍ପର ତାଣି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ମେଘପରି କଳା ଦେହ ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ଚାଲିଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ କହିଲେ, “ଆସ, ରାକ୍ଷସମୁକ୍ତ, ଭୟ କରନି! ମୁଁ ଏଠି ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ମୁଁ ରାକ୍ଷସବଂଶର ବିନାଶକ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଅଚେତନ ହେବ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, “ଏହି ରାମ” ବୋଲି ବୁଝି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଭୟଙ୍କର ହସ କରି, କ୍ରୋଧରେ ବନରାଜମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଲେ। ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଭୟଙ୍କର ହସ ଦେଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟବାସୀଙ୍କ ହୃଦୟକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ। ତେବେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ବିରାଧ, କବନ୍ଧ, ଖର, ବାଲି କିମ୍ବା ମାରୀଚ ନୁହେଁ; ମୁଁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଆସିଛି। ଏହି ମୋର ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଦେଖ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳା ଲୋହାରେ ତିଆରି, ବିଶାଳ ଏବଂ ଏହି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଦେବତା-ଦାନବମାନେକୁ ବିଜୟ କରିଥିଲି। ମୋତେ କନ୍ନା-ନାକ ବିହୀନ ବୋଲି ଉପେକ୍ଷା କରନି; ଏହି ହାନି ମୋତେ କିଛି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉନାହିଁ।