ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଶୁଷ୍କ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆଗି ଯେପରି ଦହିଦେଇଥାଏ, ସେପରି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଆକ୍ରୋଶ ଓ ଶକ୍ତିରେ ବାନର ସେନା ଦହିଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କ ହାତରେ ବହୁ ବାନର ନିହତ ହେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଭୟରେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ବିକୃତ ହୋଇ, ଚିତ୍କାର କରିଉଠିଲେ। ଅନେକ ବାନର, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ହାତରେ ନିହତ ଓ ଭୟାବହ ଦୁଃଖରେ, ମନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ରାଘବଙ୍କ ସରଣ ନେଲେ। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ବଡ଼ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ମହାସମର ମଞ୍ଚରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିଲେ। ସେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଉଠାଇ, ଭୟାନକ ଦ୍ୱନି କରି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଠିଲେ। ହନୁମାନ୍ ସେହି ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ାକୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ତାହାର ଘାତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଘାୟଲ ହେଲେ। ଏହି ଘଟଣାରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବିପୁଳ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱାଳିଉଠିଲେ ଓ ବାଲିପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଉପରେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ଭୟାନକ ଦ୍ୱନିରେ ସମସ୍ତ ବାନର ଭୟଭୀତ ହେଲେ। କ୍ରୋଧରେ, ସେ ତାଙ୍କ ବିଶାଳ ଶୁଳକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ। ଶକ୍ତି ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ଅଙ୍ଗଦ ଚତୁର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦକ୍ଷତାରେ ଏହାକୁ ଏଡ଼ି ଦେଲେ। ସେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଏକ ଭୟାନକ ଲାଞ୍ଛ ଦେଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ, ଯାହାରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୋଧରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ। ସ୍ନାନ ମିଳିବା ପରେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ବାମ ହାତରେ ମୁଠି ବନ୍ଧି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ଏହି ଘାତରେ ଅଙ୍ଗଦ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହିପରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଶୟାନ ହେଲେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ଶୁଳ ଧରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପରେ ଚଢ଼ିଆସିଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଭୟାନକ ଆକ୍ରମଣ ଦେଖି, ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଏକ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଉଠାଇ, ତାହାକୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହା ଦେଖି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ସର୍ବଦେହ ଫୁଲାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ମାନ୍ୟ ବାନରର ରକ୍ତରେ ରଞ୍ଜିତ, ସେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବାନରମାନେ ଖାଉଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ନାୟକମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରିଛ, ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିଛ, ଏବଂ ବାନର ସେନାକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିଛ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଲାଭ କରିଛ। ଏବେ ଏହି ସାଧାରଣ ବାନରମାନେକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ମୋର ଏହି ପାହାଡ଼ ଘାତ ସହିପାରିବ କି ନାହିଁ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅ, ରାକ୍ଷସ!” ବାନରରାଜଙ୍କ ଏହି ଶୂରବାଣୀ ଶୁଣି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶୂରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ତୁମେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନାତି ଓ ଅର୍କର ଧୂଳିର ପୁତ୍ର; ଏହି ଶୂରତା ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏମିତି କରୁଛ, ବାନର!” ଏହା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ାକୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରି, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେହି ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ବିଶାଳ ବାହୁ ମଧ୍ୟରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ବାନରମାନେ ଏହା ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଆନନ୍ଦର ହୁଙ୍କାର କଲେ। ଏହି ଘାତରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ୍ତିମାନ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱାଳି ଉଠି, ମୁହଁ ବଡ଼ କରି, ତାଙ୍କ ଶୁଳକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମ ଚମକରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରି, ବାନରପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଲେ। ସେହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୁଳ, ସୁନଳ ଦଣ୍ଡ ସହିତ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ଆସୁଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଉଠି, ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି, ଶକ୍ତିକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ହନୁମାନ୍ ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ତାଙ୍କ ଜଂଘାରେ ରଖି ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ହସିଲେ। ବାନର ସେନା ଏହା ଦେଖି ଉଲ୍ଲସିତ ହୋଇ, ହୁଙ୍କାର କଲେ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଛକୁ ହଟିଲେ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ ବାନରମାନେ ସିଂହଦ୍ୱନି କରି, ମାରୁତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସରାଜ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଭୟାନକ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱାଳିଉଠିଲେ। ସେ ଲଙ୍କା ପର୍ବତରୁ ଏକ ଚୂଡ଼ା ଉପଡ଼ି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ। ପରେ, ଅତିଶୟ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ, ସେ ସମର ମଞ୍ଚରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ତାରେ ଧରି, ଯେପରି ତୀବ୍ର ବାୟୁ ଏକ ମେଘକୁ ଉଠାଇନେଇଯାଏ, ସେପରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଏକ ବଡ଼ କଳା ମେଘ ସଦୃଶ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଆକୃତି ମେରୁ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଭୟାନକ ଦେଖାଉଥିଲା। ରାକ୍ଷସମାନେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ଦେବଗଣ ଚମତ୍କୃତ ହୋଇ, ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ଧରାଯିବାକୁ ଦେଖି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଧରିବା ପରେ, ବଳବାନ୍ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଯଦି ଏହି ବାନରରାଜ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ, ତେବେ ସମସ୍ତ ବାନର ସେନା ଓ ରାମ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେଯିବେ।” ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବାନର ସେନା ଭୟରେ ଏଠାରୁ ସେଠାକୁ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ହାତରେ ଧରାଯାଇଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯିଅଛନ୍ତି। ଏହା ଦେଖି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “ସୁଗ୍ରୀବ ଏପରି ଧରାଯାଇଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ସେ ଭାବିଲେ, “ଯାହା ଉଚିତ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି; ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି। ଯଦି ମୁଁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସମରେ ହତ୍ୟା କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବି, ତେବେ ସମସ୍ତ ବାନର ଉଲ୍ଲସିତ ହେବେ। କିମ୍ବା ସମ୍ଭବତଃ, ଯଦି ଦେବତା, ଅସୁର କିମ୍ବା ସର୍ପମାନେ ଧରିଥିଲେ, ସେ ନିଜେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିପାରିବେ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ସୁଗ୍ରୀବ ଏଯାଁ ଅବଧି ଅପନିଜଞାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, କାରଣ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ଘାତରେ ଅଚେତନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। କିଛି ଖ୍ଷଣ ପରେ ସେ ନିଜେ ଚେତନା ଲାଭ କରି, ନିଜ ଓ ବାନରମାନେ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ।