ଏହି କାହାଣୀ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଗାଥାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଅଂଶ। ଏହାର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ରାମଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସାହସର ସଙ୍କେତ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। ସୀତାଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା, ଦେବୀ ତ୍ରିଜଟାଙ୍କ ଦ୍ରଷ୍ଟାବଳୀ, ଓ ଦେମନୀ ମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବାର ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ସୀତାଙ୍କୁ ଏକ ଆଭୂଷଣ ଦେଇ, ଗଛକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା, ଦେମନୀ ମାନଙ୍କର ଭଗ୍ନ ଓ କିଙ୍କରାଙ୍କର ନଶ୍ଟ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ବାୟୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପକଡ଼ିବା, ଲଙ୍କା ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱାଳାବାର ଶବ୍ଦ, ଓ ମାଧୁରୀର ସଂଗ୍ରହ ହେବାର କଥା ହେଉଥିଲା। ରାଗବଙ୍କୁ ସନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ, ଆଭୂଷଣ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବା, ସମୁଦ୍ର ସହ ମିଳିବା, ଓ ନଳଙ୍କ ବ୍ରିଜ୍ ନିର୍ମାଣ କରିବାର କଥା ଘଟିଥିଲା। ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଲଙ୍କାର ରାତିରେ ଘେରା ଦେବା, ବିଭୀଷଣ ସହ ମିଳନ, ଓ ଘାତକ ମାଧ୍ୟମରେ ନିର୍ମାଣ କରିବାର କଥା ଘଟିଥିଲା। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ମେଘନାଦଙ୍କର ନଶ୍ଟ, ରାବଣଙ୍କର ଧ୍ବଂସ, ଓ ସୀତାଙ୍କର ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେଉଥିଲା। ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିବା, ପୁଷ୍ପକ ଯାନ ଦେଖିବା, ଓ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାତ୍ରା କରିବାର କଥା ଘଟିଥିଲା। ବାର୍ଥର ସହ ମିଳିବା, ରାମଙ୍କର ପବିତ୍ରତାର ଅବସର, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନିଷ୍କାସନ କରିବା, ଓ ଭୂମିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇବାର କଥା ଘଟିଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ରାମଙ୍କର କଥା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଆସିବ, ସେଥିରେ ବ୍ୟାଲ୍ମୀକି ମହାରାଜ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିଥିଲେ। ବ୍ୟାଲ୍ମୀକି ମହାରାଜ ଏହି ସମସ୍ତ କାହାଣୀକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥରେ ରଚନା କରିଥିଲେ। ସେ ଚାରିହଜାର ଶ୍ଲୋକ, ପାଞ୍ଚସେ ଶର୍ଗ, ଛଅ କାଣ୍ଡ, ଓ ଉତ୍ତର ଅଂଶ ସହିତ ଏହି କାମକୁ ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେ ବିଚାର କରୁଥିଲେ, "କିଏ ଏହି କଥାକୁ ପଢିବ?" ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଦୁଇ ରାଜକୁମାର, କୁଶ ଓ ଲବ, ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଓ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ଗାୟକ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ବ୍ୟାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଭେଦକୁ ବିକାଶ କରିବା ପାଇଁ। ବ୍ୟାଲ୍ମୀକି ମହାରାଜ ସୀତାଙ୍କର ଗାଥା, ଓ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କର ନଶ୍ଟ ବିଷୟରେ ରାମାୟଣକୁ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏହି କବିତା ଗାଇବାରେ ମଧୁର, ତିନି ମାପରେ ଗଠିତ, ସାତ ପ୍ରକାରର କାବ୍ୟ ମାପରେ ଓ ସଙ୍ଗୀତର ସହିତ ଥିଲା। ସେହି ଦୁଇ ଭାଇ, ସଙ୍ଗୀତର ଶିକ୍ଷାରେ ଦକ୍ଷ, ସୁରେ ଗାଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଗାନରେ ଗାନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ଅବତାର ନେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ସୁନ୍ଦର ଓ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନରେ ଗାଇଥିଲେ। ସେହି ଦୁଇ ରାଜକୁମାର, ସମସ୍ତ ଗାଥାକୁ ଦକ୍ଷତାର ସହିତ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ବିଦ୍ୟାବାନ ଓ ପବିତ୍ର ମନୋବୃତ୍ତିରେ ସେମାନେ ଗାଇଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବୃହତ୍ ସମାବେଶରେ। ସେମାନଙ୍କର ଗାନ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବୃହତ୍ ବୃହତ୍ ସାଧୁମାନେ ଆଶୁକୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଥିଲେ, "ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ!" ସେମାନେ କୁଶୀଲବ ସଙ୍ଗୀତକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ, କହିଥିଲେ, "ଏହି ଗୀତର ମାଧୁରୀ, ବିଶେଷ କରି ଶ୍ଲୋକଗୁଡିକର!" ଯଦିଓ ଏହି ଘଟଣାଗୁଡିକ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲା, ତଥାପି ସେଗୁଡିକୁ ଏପରିକାରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରାଯାଇଥିଲା। ସେମାନେ ସହଯୋଗରେ ମଧୁର ଗାନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଗାନର ମାଧୁରୀ ଓ ଉତ୍ସାହ ସହିତ। ଏହି ପ୍ରକାରେ, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ମାନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବାର ଅଭିଲାଷାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ପ୍ରଶଂସା ହାସଲ କରିଥିଲେ। ବାର୍ଥର ଜ୍ଞାନୀ, ଭାଇ ଭାଇ ଦୁଇ ରାଜକୁମାର କୁଶୀଲବଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଥିଲେ। ରାମ, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ବିଧ୍ବଂସକ, ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ମାନ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ସୁନ୍ଦର ସୁର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳରେ ବସିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ଏହି ଭାବେ, ରାମଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ସେମାନେ ଅନେକ ମୁଲ୍ୟବାନ ଅନୁଭବ ଓ ସମ୍ମାନ ହାସଲ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଏହି କାହାଣୀକୁ ଅନନ୍ୟ ଏବଂ ଅମର କରିଥିଲା।