ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ମାନାଯାଏ, ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଜୀବନର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମାର୍ଗ ଦର୍ଶକ; ଏହି ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ପରେ ଆପଣମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଦେବତା ସମାନ। ଏହି ମହାନ୍ତି ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ଅଠାବନ୍ତମ ସର୍ଗ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ତାପରେ, ରାମ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ମୁନିଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶତପୁତ୍ରମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ— "ହେ ଦୁଷ୍ଟମନା, ତୁମେ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ; ତେବେ କିପରି ତୁମେ ଏକ ଶାଖା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଶାଖାକୁ ଗଲେ?" ସେମାନେ ପୁନି କହିଲେ, "ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୋହିତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାର୍ଗ, ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀଙ୍କ କଥା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିହେବ ନାହିଁ।" "ମହାନ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି କହିଛନ୍ତି— 'ଏହା ଅସମ୍ଭବ'; ତଥାପି ଆମେ କିପରି ଯଜ୍ଞ ସଂଗଠିତ କରିପାରିବା? ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ, ତୁମେ ଶିଶୁ ସମାନ; ତୁମେ ଆଉଥରେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଯାଅ। ବସିଷ୍ଠ ମହାନ୍ୟ, ତିନି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବେ, ରାଜନ। ଆମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିପାରିବୁ?" ସେମାନଙ୍କ କଥା କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ତାପରେ ରାଜା ପୁନି କହିଲେ, "ମୁଁ ମୋ ପୁଜ୍ୟ ଗୁରୁ ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ। ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ପଥ ଖୋଜିବି। ବିଦାୟ ହେ ତପସ୍ବୀମାନେ।" ମୁନିପୁତ୍ରମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭୟାନକ କ୍ରୋଧରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଦେଲେ— "ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେବ।" ଏହି କଥା କହି, ସେମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ପରେ ରାତି ଶେଷ ହେଲାବେଳେ, ରାଜା ଏକ ଚଣ୍ଡାଳର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ— କଳା ପୋଷାକ, କଳା ଚର୍ମ, ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ କେଶ। ଛିନ୍ଧା ମାଳା, ଛାଇଁ ମାଞ୍ଚିତ, ଲୋହା ଗହନା ପିନ୍ଧି, ସେ ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପେ ଦେଖାଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ସହରବାସୀମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଏହି ରାଜା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ, ଏକା ଏଗିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦିନ ଓ ରାତି ତାପରେ ତାପିତ ହେଉଥିବା ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଦୟାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ। ସେ ମହାତ୍ମା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, "ତୁମକୁ ମଙ୍ଗଳ ହୋ, ରାଜା। ଏହି ଭୟାନକ ରୂପରେ ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ?" "ହେ ଅୟୋଧ୍ୟାଧୀଶ, ଶାପରେ ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହୋଇଯାଇଛ।" ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାଜା ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ତାହାପରେ ରାଜା ଜୋଡ଼ାହାତେ, ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାଷାରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁ ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ। ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା ନାହିଁ, ବିପରୀତ ଫଳ ଦେଖୁଛି; ଦୟାକରି ମୋତେ ଦେହସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚାନ୍ତୁ।" "ମୁଁ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଛି, ତଥାପି ଫଳ ମିଳିଲା ନାହିଁ; କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ କହିବି ନାହିଁ। କଷ୍ଟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିଛି; ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରି, ଲୋକମାନେ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ବୃଦ୍ଧମାନେ ମୋ ଚରିତ୍ର ଓ ଆଚରଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ଧର୍ମରେ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି।" "ତଥାପି, ବୃଦ୍ଧମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ; ମୁଁ ବିଚାର କରେ ଯେ, ଭାଗ୍ୟ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାନବ ପ୍ରୟାସ ଫଳହୀନ। ସବୁ କିଛି ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ; ଭାଗ୍ୟ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାର୍ଗ। ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ, ଆପଣଙ୍କ ଦୟା ଆଶା କରୁଛି; ଦୟାକରି ମୋ ନିମନ୍ତେ କିଛି କରନ୍ତୁ, ଯାହାଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟ ବାଧା ଦେଇଛି।" "ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟକୁ ଯିବି ନାହିଁ, ମୋର ଆଉ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ; ଆପଣ ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଅପସାରଣ କରିପାରିବେ।" ଏହିପରେ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଉନଷଠିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, କୁଶିକପୁତ୍ର, ଦୟାବଶତଃ ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଲେ— "ହେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ସ୍ୱାଗତ, ମୋ ଶିଶୁ; ମୁଁ ଜାଣେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବି; ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ରାଜନ।" "ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀ ମହାମୁନିମାନେ, ଯଜ୍ଞ ସହାୟମାନେ, ସମ୍ମିଳିତ କରିବି; ତାପରେ ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବ। ଏହି ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ଯେଉଁ ରୂପ ତୁମେ ପାଇଛ, ଏହି ଦେହରେ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବ।" "ତୁମେ କୌଶିକପୁତ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛ, ଏହିପରି ଦୟାମୟ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟରେ ଆସିଛ; ତେଣୁ ସ୍ୱର୍ଗ ତୁମ ହାତରେ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହିପରି କହି, ତାଙ୍କର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ତ, ତପସ୍ବୀ ପୁତ୍ରମାନେଂକୁ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ଏହିପରି, ସେ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେଂକୁ ଡାକି କହିଲେ, "ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ, ବସିଷ୍ଠ ସହିତ, ଏଠାକୁ ଆଣ; ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ମିତ୍ର, ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଋତ୍ବିଜମାନେଂକୁ ଆଣ; ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ମୋର କଥାରେ ଅନୁପ୍ରେରିତ ହୋଇ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତୁ।" "ମୁଁ ଯାହା ଦେଖିବାକୁ କହିଥିଲି, ସେମାନେ ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋର କଥା ମାନିଲେ ନାହିଁ।" ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏସି, ତପୋବଳରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର କଥା କହିଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆସିଲେ। ସବୁ ଦେଶରୁ ତାଙ୍କ ଆଗମନ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ମହୋଦୟ ଛାଡ଼ି; ସମସ୍ତ ବସିଷ୍ଠମାନେ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କଠୋର କଥା କହିଲେ— "ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ମୋ କଥା ଏଠି ଶୁଣ; କିପରି ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଚଣ୍ଡାଳ ପାଇଁ ଋତ୍ବିଜ ହେବ, ବିଶେଷ କରି?