ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଜା ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେବା ପରେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନଦେଖି, ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ। ତିନି ଭାବିଲେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ପୂରୋହିତ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମାର୍ଗ, ତେଣୁ ଗୁରୁ ପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଦେବତା ସମାନ। ଏହି ଘଟଣା ସୁନି, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ଅଠାଉନ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏବେ ରାମ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ରୋଷଭରା କଥା ସୁନି, ଋଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଏକ ଶତ ପୁଅମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ତୁମ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ଅପବିତ୍ର ମନବଳ ଧାରଣ କରିଛ। କିପରି ଆଉ ଏକ ଶାଖାକୁ ଯାଇଛ?" ସେମାନେ କହିଲେ, "ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ପୂରୋହିତ ହିଁ ଉତ୍ତମ ମାର୍ଗ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଏକଥା କଦାପି ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।" ବଶିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି କହିଥିଲେ, "ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ," ତେବେ ଆମେ କିପରି ବଳି କରିପାରିବା? "ତୁମେ ଅପରିପକ୍ୱ, ରାଜା, ତୁମ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଯାଉ। ମହାନ ବଶିଷ୍ଠ ତିନି ଲୋକ ପାଇଁ ବଳି କରିପାରିବେ।" "ଆମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିପାରିବା?" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ରାଜା ଆଉ କଥା କହିଲେ, "ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହେଇଛି।" "ମୁଁ ଆଉ ଏକ ମାର୍ଗ ଖୋଜିବି। ତୁମେ ମନ୍ଦିର କଲା।" ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖଭରା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଋଷି ପୁଅମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: "ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେବା!" ଏହିପରି କହି, ସେମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ପରେ ରାତି ପରିଗଲା, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କଳା ଚମଡ଼ି, ବିକଳ ଚୁଲି, ଛିଣ୍ ଚିରା ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଅଙ୍ଗର ଲଗାଇ, ଲୋହା ଗହଣା ପିନ୍ଧି। ଏହି ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ସହରବାସୀମାନେ ଭୟରେ ଭାଗିଗଲେ। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଏହି ରାଜା ଏକା ହେଇ, ଉତ୍ତମ ଅତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଧାରଣ କରି, ଦିନ ରାତି ଦୁଃଖରେ ଜଳି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପରେ ଦେଖି, ଦୟାରେ ବିଭୋର ହେଲେ। ଏହି ଦୟାରୁ, ମହାନ ତପସ୍ବୀ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, "ତୁମେ ଭଲ ରହ, ରାଜା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ତୁମେ କିପାଇଁ ଆସିଛ?" "ଏ ଅୟୋଧ୍ୟାପତି, ଶାପରେ ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେଇଛ," ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଚଣ୍ଡାଳ ହେଲେ। ରାଜା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ। ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଇନାହିଁ; ମୁଁ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏକ ଶତ ବଳି କରିଛି, ତଥାପି ଫଳ ମିଳିନାହିଁ। କଦାପି ମିଛ କଥା କହିନାହିଁ, ଏବଂ କହିବି ନାହିଁ। କଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରିଛି। ବହୁବିଧ ବଳି କରି, ଲୋକମାନେ ନ୍ୟାୟରେ ସୁରକ୍ଷିତ।" "ମହାନ ବୃଦ୍ଧମାନେ ମୋ ଚରିତ୍ର ଓ ଆଚରଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଧର୍ମରେ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି, ତଥାପି ବୃଦ୍ଧମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଭାଗ୍ୟ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ମନୁଷ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା ଅର୍ଥହୀନ। ସବୁ କିଛି ଭାଗ୍ୟରେ ନିର୍ଭର; ଭାଗ୍ୟ ହିଁ ଉତ୍ତମ ମାର୍ଗ। ମୁଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି, ତୁମ ଦୟା ଚାହେଁ, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ କିଛି କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାକୁ ଭାଗ୍ୟ ବାଧା ଦେଇଛି।" "ମୁଁ ଆଉ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟକୁ ଯିବି ନାହିଁ, ମୋ ପାଖରେ ଆଉ କୌଣସି ସହାୟ ନାହିଁ; ତୁମେ ତୁମ ଚେଷ୍ଟାରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଅପସାରଣ କରିବା ଉଚିତ।" ଏବେ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଉନଷଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, କୁଶିକପୁତ୍ର, ଦୟାରେ ଭରି, ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପରେ ଥିବା ରାଜାକୁ ମଧୁର କଥା କହିଲେ, "ଏ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ସ୍୵ାଗତ, ମୋ ଶିଶୁ। ମୁଁ ଜାଣିଛି, ତୁମେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇବି; ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ରାଜା।" "ମୁଁ ସମସ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାଋଷିମାନେ, ବଳି କରିବାରେ ସହାୟ, ଏମାନଙ୍କୁ ଡାକିବି; ତେବେ, ରାଜା, ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ସହିତ ବଳି କରିପାରିବ।" "ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ, ଏହି ରୂପରେ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏ ରାଜା, ସ୍ୱର୍ଗ ତୁମ ହାତରେ, କାରଣ ତୁମେ କୌଶିକପୁତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଛ।" ଏହିପରି କହି, ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିଜ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ପୁଅମାନେ ନିକଟକୁ କହିଲେ, ବଳି ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ସେ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, କହିଲେ, "ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ବଶିଷ୍ଠ ସହିତ, ଏଠାକୁ ଆଣ। ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ବନ୍ଧୁ, ବଳି କରିବାରେ ନିପୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରେରିତ, କଥା କହିବାକୁ ଚାହେଁ, ସେମାନେ ଆସନ୍ତୁ।" "ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲା କହିଛି, ତଥାପି ମୋ ଶବ୍ଦ ଅପମାନିତ ହେଇଛ।" ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ମିଶି, ତପୋଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ। ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ କଥା କହିଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆସିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦେଶରୁ ଏମାନେ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ମହୋଦୟ ଦେଶରୁ କେହି ଆସିଲେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ବଶିଷ୍ଠମାନେ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ରାଗରେ କଠୋର କଥା କହିଲେ। ଏହିପରି ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦୟା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ଏକତ୍ରିତି ଉପରେ ଏହି ଉନଷଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଅନ୍ତ ହେଉଛି।