ଏହି ସମୟରେ ରିଷଭ, ଶରଭ, ମୈନ୍ଦ, ଧୂମ୍ର, ନୀଳ, କୁମୁଦ, ସୁଶେଣ, ଗବକ୍ଷ, ରମ୍ଭ, ତାରା, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିବିଦ, ପନସା ଓ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଦୌଡ଼ି ଆସିଲେ। ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମହାନ୍ୟ ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ସତ୍ସତି ସପ୍ତତିତମ (୬୭) ସର୍ଗ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଉତ୍ସାହବର୍ଦ୍ଧକ କଥା ଶୁଣି, ସେହି ସମସ୍ତ ବନରାଜୀ ମହାବଳୀ ମାନେ ପଛକୁ ଫେରି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାୟରେ ଦୃଢ଼ ହେଲେ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶବ୍ଦରେ ସେମାନଙ୍କର ଶୌର୍ୟ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁ ନିମନ୍ତେ ଦୃଢ଼ ଅନୁଭୂତି ନେଇ ଆନନ୍ଦର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଇଲେ। ବନରାଜୀ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ନେଇ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଭୟଙ୍କର ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲଗିଲେ। ତେବେ, ସେହି ମହାବଳୀ ବନରାଜୀ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପଡ଼ି ନେଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ଏଉଁବେଳେ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ମସ୍ତ ଦେହ ଓ ଗଦା ଉଠାଇ, ଚାରିପାଖରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରିବାକୁ ଲଗିଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରହାରରେ ସାତ ଲକ୍ଷ ଆଠ ହଜାର ବନରାଜୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ଛିଟିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହା ଛଡ଼ା, ସେ ଛଅଟି, ଆଠଟି, ଦଶଟି, କୁଏଁଶି ଓ ତିରିଶଟି ବନରାଜୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବାହୁଦେଇ ଘେରି, ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ସର୍ପ ଭକ୍ଷଣ ପରି ଚଳିଚଳି ଖାଇଦେଲେ। ଏହି ଭୟାବହ ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ବନରାଜୀ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ଉଠି, ଏଠି-ସେଠି ଏକତ୍ରିତ ହେଇ ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଧରି ଯୁଦ୍ଧର ଆଗରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ। ତାପରେ, ବନରାଜୀମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିବିଦ ଏକ ପାହାଡ଼ ଉପଡ଼ି ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଗଭୀର ଦେଖାଯାଏ ପରି, ତାହା ନେଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ନ ପାରି, ସେହି ପାହାଡ଼ ତାଙ୍କ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲା। ଏହି ପ୍ରହାରରେ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ରଥ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନବ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ମହାବଳୀ ବନରାଜୀ ଆଉ ଏକ ଶିଖର ଫିଙ୍ଗି ଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଦାନବମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ରଞ୍ଜିତ ହେଲା, ଘୋଡ଼ା ମୃତ, ସାରଥି ନିହତ ଓ ରଥ ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ବନରାଜୀ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ରଥୀ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ କ୍ରୋଧର ମୃତ୍ୟୁ ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦେଇ ଦାନବମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା। ଏହିପରି, ମହାତ୍ମା ବନରାଜୀ ଦଣ୍ଡ, ଗଛ, ପାହାଡ଼ ଉପଡ଼ି ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଉଠ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ। ହନୁମାନ ଆକାଶରେ ଦଢ଼ି ରହି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ପାଥର ଓ ଗଛ ବର୍ଷା କଲେ। କିନ୍ତୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ସେହି ପାହାଡ଼ ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ କଲେ ଓ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ତାପରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ ଧରି, ସେ ବନରାଜୀ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ହନୁମାନ ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଧରି ତାଙ୍କ ସାମ୍ନା ହେଲେ। ରୋଷାବେଶରେ ହନୁମାନ ଏହି ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରହାର କଲେ, ତାହାର ଭାରରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ରକ୍ତ ଓ ଚର୍ବିରେ ଭିଜିଗଲା। ତାପରେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ଭେଦି, ହନୁମାନଙ୍କୁ ବାହୁ ମଧ୍ୟରେ ଘାତ କଲେ; ଏଠି ଗୁହାଙ୍କ କ୍ରୂର ଅସ୍ତ୍ରରେ କ୍ରଞ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଭଙ୍ଗ ପରି ହେଲା। ହନୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଶୂଳରେ ଭେଦି ରକ୍ତ ମୁଁହୁଁରୁ ବହିଲା, ସେ ଭୟଙ୍କର ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଧ୍ୱନି କଲେ। ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ଦାନବମାନେ ଅସ୍ତିର ହୋଇ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ, ଓ ବନରାଜୀ ଭୟରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଳାଇଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୀଳ ସେନାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ ଏବଂ ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଖର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ନେଇ ଛାଡ଼ିଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏହି ପାହାଡ଼ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମୁଠିରେ ଘାତ କଲେ; ସେହି ପ୍ରହାରରେ ପାହାଡ଼ ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା। ଏହି ସମୟରେ ରିଷଭ, ଶରଭ, ନୀଳ, ଗବକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ—ଏହି ପଞ୍ଚ ଶୁରବୀର ବନରାଜୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ପାହାଡ଼, ଗଛ, ହାତ, ପାଦ ଓ ମୁଠି ଦ୍ୱାରା ମହାକାୟ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଏହି ପ୍ରହାରକୁ କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ ମାନି, ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ନାହିଁ; ବରଂ ତିନି ବାହୁଦେଇ ଦ୍ରୁତ ରିଷଭଙ୍କୁ ଧରି ନେଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ବାହୁରେ ଚାପି ରିଷଭ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ମୁଁହୁଁରୁ ରକ୍ତ ବହିଲା। ତାପରେ, ଶରଭଙ୍କୁ ମୁଠିରେ ଘାତ କଲେ, ନୀଳଙ୍କୁ ଗୁଡ଼ିକରେ ଘାତ କଲେ, ଗବକ୍ଷଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ହାତରେ ପ୍ରହାର କଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଗନ୍ଧମାଦନଙ୍କୁ ପାଦରେ ଘାତ କଲେ। ଏହି ଘାତରେ ସେମାନେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, କିମ୍ଶୁକ ଫୁଲ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା ପରି। ଏମିତି ମହାତ୍ମା ବନରାଜୀ ଅସ୍ତିର ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲାପରେ, ହଜାର ହଜାର ବନରାଜୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଭୟରେ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜୀ ନେତାମାନେ, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ପରି ଥିଲେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଉପରକୁ ଲମ୍ପଟି, କାମୁଡ଼ି ଦେଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନଖ, ଦାନ୍ତ, ମୁଠି ଓ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ। ହଜାର ହଜାର ବନରାଜୀ ଦ୍ୱାରା ଢାକା, ସେ ରାକ୍ଷସ ଶିଖର ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଗଛ ଲଗାଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତେବେ, କ୍ରୋଧିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବନରାଜୀଙ୍କୁ ଧରି ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ସର୍ପ ଭକ୍ଷଣ ପରି ଖାଇବାକୁ ଲଗିଲେ। ଯେଉଁ ବନରାଜୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମୁଁହୁଁରେ ପକେଇଦେଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନାକ ଓ କାନ ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଗଲେ। ଏହିପରି ଭୟାନକ ରୋଷରେ, ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ବନରାଜୀମାନେ ଉପରେ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ ଦେହ ଭଙ୍ଗ କଲେ।