ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଦାହମାନ ଉଲ୍କା ପଡ଼ିଲା, ଯାହାର ଭୟାନକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟ କମ୍ପିଉଠିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଦେଲା, ପବନ ମଧୁର ଭାବରେ ବହିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲା। ଏହି ଅଶୁଭ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଶକୁନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ରୁତ ପ୍ରେରଣାରେ ନିଜ ମାର୍ଗରେ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ପାହାଡ଼ ପରି ବିଶାଳ ଦେହ ନେଇ ପାଦେଇ ପ୍ରାଚୀର ଅଟିକି ଅତିକ୍ରମ କଲେ ଏବଂ ମେଘମାଳା ପରି ଘନ ଅନେକ ବନର ଶୈନ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବନର ମହାବଳୀ ସେନା ମେଘମାଳା ପରି ଚାରିପଟିକୁ ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଏବଂ ମେଘପରି ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯେପରି ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଏ। ତାଙ୍କର ଏହି ଭୟାନକ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ବନର ଅନେକ ସେନା ଭୟରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ମୂଳକାଟା ଶାଳ ଗଛ ଭୂମିରେ ଲୁହିଯାଏ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ, ଭୟଙ୍କର ଲୋହ ଗଦା ନେଇ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ, ବନର ଦଳମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଯେପରି ସମୟର ଶେଷରେ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ନେଇଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ ମହାକାବ୍ୟ ରାମାୟଣର ବିଜୟଶୀଳ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଷଷ୍ଠିଏ ଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ବିଶାଳ ଦେହ ନେଇ, ଦୃତ ଚଳନରେ ପ୍ରାଚୀର ଅଟିକି ନଗର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯାହା ସମୁଦ୍ର ପାର କରି ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା, ଯେପରି ବିଜୁଳିକୁ ମାରି ଶିଳାପର୍ବତ ଉଡ଼ିଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଓ ଅଜୟ ଶକ୍ତି ନେଇଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବା ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ବନର ସେନା ଭୟରେ ପଳାଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ନଳ, ନୀଳ, ଗବାକ୍ଷ ଏବଂ ପ୍ରବଳ କୁମୁଦଙ୍କୁ କହିଲେ— “ତୁମେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳକୁ ଭୁଲିଯାଇଛ; ଏହି ଭୟରେ ସାଧାରଣ ବନର ପରି କାହିଁକି ପଳାଇଯାଉଛ?” ସେ କହିଲେ, “ମିତ୍ରମାନେ, ଫେରିଆଉ! କେବଳ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ କାହିଁକି ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ? ଏହି ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ; ଏହି ଭୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼। ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କର ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି; ଆମେ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଦୂର କରିବା। ଫେରିଆଉ, ବନରମାନେ!” ଏହି ପ୍ରେରଣା ଦେଖି, ବନର ମହାବଳୀମାନେ କଷ୍ଟରେ ମନ ସଂଯମ କରି, ବୃକ୍ଷ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗେଇଗଲେ। ସେମାନେ ଦୁଃସାହସରେ ଆକ୍ରୋଶିତ ହୋଇ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଆକ୍ରମଣ କରେ। ବଡ଼ ଶିଳା, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଓ ଫୁଲଫୁଲିଥିବା ବୃକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ ମଧ୍ୟ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କେବେ ଅନ୍ନତ ହେଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଅନେକ ପଥର ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଫୁଲଫୁଲିଥିବା ବୃକ୍ଷ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ବନର ଶୈନ୍ୟକୁ ଜଳାଇଦେଉଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଚିରିଯାଉଥିଲେ। ଅନେକ ବନର ନାୟକ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଶୟାନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲ ଭରିଥିବା ଗଛ ପଡ଼ିଯାଏ। ବନରମାନେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ତାଳ ଦେଖି ନ ରହି, କିଛି ସମୁଦ୍ରକୁ ପଡ଼ିଗଲେ, କିଛି ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ମହାବୀରମାନେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ବଧ ହୋଇ, ସେଇ ସମୁଦ୍ର ଅଟିକି ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେଇପଥରେ ଫେରିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଭୟରେ ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇଥିବା ଭାଲୁମାନେ ବୃକ୍ଷ ଚଢ଼ିଲେ, କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଶରଣ ନେଲେ, ଭୂମିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। କିଛି ଉତ୍କୁଳିତ ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଗଲେ, କିଛି ଗୁହାରେ ଲୁଚିଗଲେ, କିଛି ଭୂମିରେ ଶୟାନ ହେଲେ, କିଛି ମୃତ ପରି ଶୁଇପଡ଼ିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ, “ଦୃଢ଼ ହୁଅ! ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା। ଫେରିଆଉ, ବନରମାନେ! ଏ ଭୂମିରେ ତୁମେ ଦୂଃଖିତ ହୋଇ ଯେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ, ତାହା ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ। ସମସ୍ତେ ଫେରିଆଉ! କାହିଁକି କେବଳ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରୁଛ?” “ଅସ୍ତ୍ର ନଥିବା, ଧୃତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ନଥିବା, ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁମକୁ ଉପହାସ କରିବେ; ଏହି ହେଉଛି ସେଇମାନଙ୍କର ପତନ, ଯେଉଁମାନେ ଭଲ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। ଏହି ବିଶାଳ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ତୁମେ ସାଧାରଣ ବନର ପରି କାହିଁକି ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଛ? ନିଶ୍ଚୟ, ଅପକୀର୍ତ୍ତି ଭୟରେ ପଳାଇଯିବାକୁ ଦିଏ।” “ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଗର୍ବ ଓ ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦ କହିଥିଲ, ସେଗୁଡ଼ିକ କଉଁଠି? କେବଳ କାଉଁଡ଼ାମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣାଯାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବନ ରହେ, ସେଠାରେ ଅପମାନ ହୁଏ। ଉତ୍ତମମାନେ ଯେଉଁପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଭୟକୁ ଛାଡ଼ି ତାହା ଅନୁସରଣ କର। ଆମେ ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା, ଅପକୀର୍ତ୍ତି ନ ଆସି, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।” “କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରିପାରିବା; ଯଦି ବଧ ହେବା, ତେବେ ବୀରମାନଙ୍କ ଲୋକ କିମ୍ବା ସମ୍ପଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବା। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ପତଙ୍ଗ ଅଗ୍ନିକୁ ନିକଟିଯାଇ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଆମେ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବା, ଏକେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନେକଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛି, ଆମର କୀର୍ତ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେଉଛି।” ଅଙ୍ଗଦ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ଧୀରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପହାସ ଶୁଣିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଆମୋଉପରେ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଆଣିଛି; ଏହି ସମୟ ବା ସ୍ଥାନ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ପାଇଁ ନୁହେଁ— ଆମେ ଯିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ଜୀବନ ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।” ଏପରି କହି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ଚାରିପଟିକୁ ବିଖରିଯିଲେ, କାରଣ ବନର ନାୟକମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭୀମ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ଆସୁଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।