ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ । ସେ ଏକେକ ଜଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ନମ୍ରତାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଣ୍ଡାତି ହେଲେ । ତାପରେ ତିନି ହାତ ଜୋଡି ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛି, ଶରଣ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନଙ୍କଠାରେ ମୁଁ ଆସିଛି । ମୋତେ ମହାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏବେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ଦୟାକରି ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ । ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ କରେ, ଏବଂ ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତ୍ୟାଗୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି । ମୋ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେବା ପାଇଁ, ଆପଣମାନେ ଏକାଗ୍ରତାରେ ମୋ ପାଇଁ କର୍ମକାଣ୍ଡ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବଲୋକକୁ ଦେହ ସହିତ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରିବି । ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇ, ମୁଁ ଏହି ଗୁରୁପୁତ୍ରମାନେ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ । ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଗୁରୁ ଏଠି ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ମାର୍ଗ, ଏହିପରେ ଆପଣମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଦେବତାସମ ।” ଏହି ଭାବରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଗୁରୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ଏହା ସୁନି, ସେଇ ଶତ ଗୁରୁପୁତ୍ରମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ତୁମ ଗୁରୁ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ଏହା ସତ୍ୟ । ତେବେ ଏମିତି କରି କିପରି ଆଉ ଏକ ଶାଖା ନିକଟକୁ ଚାଲିଆସିଲ ? ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଗୁରୁ ଅତିଶୟ ଉତ୍ତମ, ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିହେବ ନାହିଁ । ବଶିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି କହିଛନ୍ତି, 'ଏହା ଅସମ୍ଭବ', ତେବେ ଆମେ କିପରି ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବୁ ? ତୁମେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଦ୍ଧି, ତୁମ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଯାଅ । ବଶିଷ୍ଠ ତିନି ଲୋକ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବେ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିପାରିବୁ ନାହିଁ ।” ଗୁରୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଏହି କଥା କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା । ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ପୁନି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋତେ ଗୁରୁ ଓ ଗୁରୁପୁତ୍ରମାନେ ଦୁହେଁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି । ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ ଆଉ ଏକ ମାର୍ଗ ଖୋଜିବି, ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ ।” ଏହି ଦୁଃଖଦ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଶୁଣି, ଗୁରୁପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, “ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେବ ।” ଏହିପରି କହି, ସେମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ । ପରେ ରାତି କଟିବା ପରେ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—କଳା ବସ୍ତ୍ର, କଳା ଚର୍ମ, ବିକୃତ କେଶ, ଚିରା ମାଲା, ରାଖ ଲେପିତ ଦେହ, ଲୋହା ଗହନା ପିନ୍ଧି । ଏହି ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପ ଦେଖି ସେଠି ଥିବା ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ନାଗରିକମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ । ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଏହି ରାଜା, ଏକା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତ୍ମ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା, ଦିନ ରାତି ଦୁଃଖରେ ଜଳି, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, କରୁଣାକୁମ୍ଭିତ ହେଲେ । ସେ ତିନି ଦୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ରାଜନ୍ । ତୁମେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ କାହିଁକି ଆସିଛ ? ଆୟୋଧ୍ୟାପତି, ଶାପ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେଇଛ ।” ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ମୋତେ ମୋ ଗୁରୁ ଓ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ଦୁହେଁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି । ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ନାହିଁ, ମୁଁ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ଶତ ଯଜ୍ଞ କଲି ମଧ୍ୟ ଫଳ ମିଳୁନାହିଁ, ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନାହିଁ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ କହିବି ନାହିଁ । ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି ମଧ୍ୟ ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିଛି, ବହୁ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରି, ଲୋକଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କରିଛି । ବଡ଼ବଡ଼ ବୃଦ୍ଧମାନେ ମୋ ଚରିତ୍ର ଓ ଆଚରଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ତଥାପି, ବୃଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ନୁହଁନ୍ତି; ମୁଁ ବୁଝୁଛି ଭାଗ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାନବ ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟର୍ଥ । ଭାଗ୍ୟ ସବୁକିଛିକୁ ଜୟ କରେ, ଭାଗ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରମୁଖ ମାର୍ଗ । ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାକୁ ଅର୍ଥନା କରୁଛି, ଦୟାକରି ମୋ ଉପରେ କିଛି କର୍ମ କରନ୍ତୁ । ମୁଁ କାହାପାଖକୁ ଯିବିନାହିଁ, ଆଉ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ; ଆପଣ ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଅଟକାଇପାରନ୍ତୁ ।” ଏହି ଦୁଃଖପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, କୌଶିକପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କରୁଣାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ । ସେ ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ, “ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ମୋ ଶିଶୁ, ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅଟୁଟ । ମୁଁ ତୁମକୁ ଶରଣ ଦେଉଛି, ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ମୁଁ ସମସ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷି ଓ ଯଜ୍ଞସହାୟୀମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବି, ତାପରେ ତୁମେ ସନ୍ତୋଷରେ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବ । ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ଯେଉଁ ରୂପ ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ, ସେଇ ରୂପରେ ଦେହ ସହିତ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ । ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ, ଏହିଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ତୁମ ହାତରେ ।” ଏହିପରି କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିଜ ପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, “ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ତୟାରି କର ।” ସେ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ମୋ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ବଶିଷ୍ଠ ସହିତ, ଏଠିକୁ ଆଣ ।