ଏକ ଦିନ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକଠା ହେଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶାଳ ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ପାହାଡ଼ର ନିମନ୍ତି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କ ମହା ଜହ୍ବା ଦେଖି ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ । ସେ ହସି ଏବଂ କହିଲେ, “ଆଜି ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନିପରି ମୁକ୍ୟ ବାନର ସେନାକୁ ଦଳ ଦଳ ଭାବରେ ଦହି ଦେବି, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ତିଳକୁ ଭସ୍ମ କରେ ।” କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ, “ବାନରମାନେ ମୋତେ ବାସ୍ତବରେ କିଛି ଅପରାଧ କରିନାହାନ୍ତି; ଆମ ପରି ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରର ଶୃଙ୍ଗାର । କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁର ମୂଳ ହେଉଛି ରାଘବ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ଯଦି ସେ ମୃତ, ସବୁ ମୃତ । ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା କରିବି ।” କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏପରି କହିବା ସହିତ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯେପରି ସାଗର ଉପଥଳି ହେଉଛି । ଶିଘ୍ର ଅଗ୍ରଗତି କରୁଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା । ମେଘମାନେ ଉଲ୍କା ଓ ବିଜୁଳି ସହିତ ଗଧା ରଙ୍ଗର ହେଲେ; ପୃଥିବୀ, ସାଗର ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ କମ୍ପିଗଲା । ଭୟଙ୍କର ଶ୍ୟାଳମାନେ ହୁଁହୁଁ କରିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଖ ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଗଲା; ପକ୍ଷୀମାନେ ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଉଡ଼ି ଅପଶକୁନ ତିଆରି କଲେ । କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଚାଲୁଥିବା ଦିନ, ତାଙ୍କ ବର୍ଜରୁ ଗୃଧ୍ର ପଡ଼ିଗଲା; ବାମ ଆଖି ଫଡ଼ିଲା ଏବଂ ବାମ ହାତ କମ୍ପିଗଲା । ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଲ୍କା, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସହିତ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା; ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାର ଚମକ ହରାଇଲା ଏବଂ ପବନ ଅନୁକୂଳ ଭାବରେ ବହିଲା ନାହିଁ । କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏହି ବଡ଼ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ମୃତ୍ୟୁର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ହେଇ, ଚାଲିଗଲେ । ପାହାଡ଼ ପରି ବିଶାଳ, ସେ ପାଇଁ ପାଇଁ ରକ୍ଷାକୋଟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଘନ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବାନର ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ । ସେ ଦେଖିଲେ, ପ୍ରମୁଖ ରାକ୍ଷସ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ପାହାଡ଼ ଭଳି ବାନରମାନେ ଭୟରେ ବାତାସରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ମେଘରେ ପରି ଚାରିପାଖରେ ଚିଅଁ ଚିଅଁ ହେଇ ଭାଗିଗଲେ । ବାନର ସେନା ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଭାଗିଯାଉଥିବା ଦେଖି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଆକୃତିରେ ଆବାର ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯେପରି ତ୍ରାସଦାୟକ ମେଘର ତଡ଼ିତ । ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ବହୁ ବାନର ଭୟରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ଶାଳ ଗଛର ମୂଳ କଟାଯାଇ ପଡ଼ିଯାଉଛି । କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଲୋହା କୁଠାର ଧରି, ମୁକ୍ୟ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ପ୍ରଚାର କରି, ଶତ୍ରୁମାନେ କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଏପରି ଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଧିକାରୀ ଯୁଗ ଶେଷରେ ଦଣ୍ଡ ଚାଳାଉଛି । ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଛଉଷଠି ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ବିଶାଳ ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭଳି ଆକୃତି ନେଇ, ଶୀଘ୍ର ରକ୍ଷାକୋଟ ଅତିକ୍ରମ କରି ସହର ଛାଡ଼ି ଦେଖିଲେ । ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯାହା ସାଗର ପରି ଚାରିପାଖ ଗୁଞ୍ଜିଲା, ହେଉଛି ଯେପରି ସେ ତଡ଼ିତକୁ ଜୟ କରିଛି ଏବଂ ପାହାଡ଼ଗୁଡିକୁ ଚିଅଁ ହେଇ ଭାଗିଯାଇଛି । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ଆଖି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ, ବାନରମାନେ ଭୟରେ ଭାଗିଗଲେ । ବାନରମାନେ ଭାଗିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ରାଜପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ନଳ, ନୀଲ, ଗବାକ୍ଷ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମୁଦକୁ ଡାକିଲେ । ସେ କହିଲେ, “ତମେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଉତ୍କଳ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଭୁଲିଯାଇଛ; କାହିଁକି ତମେ ସାଧାରଣ ବାନରମାନେ ଭଳି ଭୟରେ ଭାଗୁଛ? ମିତ୍ରମାନେ, ଫେରିଆ! କାହିଁକି ତମେ କେବଳ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ? ଏହି ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର ନୁହେଁ; ଏହି ଭୟ ଖୁବ ଉତ୍କଟ । ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଭୟ ଉପଜିଛି; ଆମେ ଶୌର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଦୂର କରିବି । ଫେରିଆ, ବାନରମାନେ!” ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦେଖି, ବାନରମାନେ କଷ୍ଟରେ ନିଜ ମନୋବଳ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଗଛ ଉଠାଇ ବିରାଟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ । ଏହି ଉତ୍ସାହରେ, ଜଙ୍ଗଲବାସୀ ବାନରମାନେ କ୍ରୋଧରେ, ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ଭଳି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ବଡ଼ ପାହାଡ଼, ଭାରୀ ପଥର ଏବଂ ଫୁଲ ଲଗା ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଅପରିମିତ ଆକ୍ରମଣ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ବିଶାଳ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କିଛି ଉପେକ୍ଷା କଲେ ନାହିଁ । ବହୁ ପଥର ତାଙ୍କ ଦେହରେ ପଡ଼ି ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ଫୁଲ ଲଗା ଗଛ ଭାଙ୍ଗି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲା । କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୋଧରେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାର କରି, ବିରାଟ ମନୋବଳ ବାନର ସେନାକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଉପଉଠୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ପ୍ରଭାବିତ କଲେ । ବହୁ ବାନର ମୁକ୍ୟମାନେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ଭୂମିରେ ଅପରାଜିତ ହେଲେ, ଯେପରି ତାମ୍ର ଫୁଲ ଲଗା ଗଛ ପଡ଼ିଯାଉଛି । ବାନରମାନେ ଉଚ୍ଛାଳି ଏବଂ ଦୌଡ଼ି, ପଛକୁ ଦେଖି ନାହିଁ; କିଏ କିଏ ସାଗରରେ ପଡ଼ିଲେ, କିଏ କିଏ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ । ବିରାଟ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାନରମାନେ ହତ୍ୟା ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସେମାନେ ଯେଉଁପଥେ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ସେହି ପଥରେ ଫେରି ଭାଗିଗଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଭାଲୁମାନେ ଭୟରେ ମୁହଁ ଫିକା ହେଇ, ବୃକ୍ଷ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ; ଭୂମିକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ । କିଏ କିଏ ଉତ୍ତଳ ସାଗରରେ ଡୁବିଗଲେ, କିଏ କିଏ ଗୁହାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ; କିଏ କିଏ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, କିଏ କିଏ ଥିବା ନାହିଁ; କିଏ କିଏ ଭୂମିରେ ଶୁଇ ପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ମୃତ ହେଇ ଶୁଇଛି । ବାନରମାନେ ଭୟରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ, “ଦୃଢ଼ ହୁଅ! ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି! ଫେରିଆ, ବାନରମାନେ!” ସେ କହିଲେ, “ତମେ ଏଭଳି ଭାଙ୍ଗିଗଲା ପରେ, ପୃଥିବୀକୁ ଚକ୍ରାଇ ଦେଖିଲା ପରେ, ତମେ ପାଇଁ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ । ସବୁ ଫେରିଆ! କାହିଁକି ତମେ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ? ଅସ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ନିଶ୍ଚୟ ଓ ଶୌର୍ୟ ନାହିଁ, ତମେ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଲାଗିଛ; ତମର ଜୀବନ ସଫଳ ହେଲା ବୋଲି ତମର ଜନନୀମାନେ ଉପହାସ କରିବେ । ଏହି ବିଶାଳ ଏବଂ ଉତ୍କଳ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, କାହିଁକି ଭୟରେ ସାଧାରଣ ବାନରମାନେ ଭଳି ଭାଗୁଛ? ନିଶ୍ଚୟ, ନିମ୍ନ ମନୋବଳ ଲୋକମାନେ ଭୟରେ ତାଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଛାଡ଼ି ଭାଗିଯାନ୍ତି ।