ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହାନ ରତ୍ନ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ଜଣେ ପ୍ରଶସ୍ତିପ୍ରଦାତା ରାଜା, ଏକ ଦିନ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୁଁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିବି, ଏବଂ ଏହି ଦେହରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତି କରିବି।” ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ, ସେ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ବ୍ୟକ୍ତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ବଶିଷ୍ଠ, ମହାପୁରୁଷ, ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଲେ—“ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।” ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତ ହେବା ପରେ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ, ରାଜା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ଏକ ଶତ ଦୀପ୍ତିମାନ ବଶିଷ୍ଠ ପୁଅମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ରାଜା, ସେମାନଙ୍କୁ ଏକାଏକି ନମସ୍କାର କରି, ଲଜ୍ଜାଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଉଭା ହେଲେ। ହାତ ଜୋଡି ସମ୍ମାନ ସହିତ, ସେ ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେଠାରେ କହିଲେ—“ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଆସିଛି; ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା ଜନମାନେ, ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଶରଣ ଦିଅନ୍ତୁ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଏକ ମହା ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଦୟାକରି ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ବିନମ୍ରତା ସହିତ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି; ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବିନତି କରୁଛି। ଆପଣମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ, ମୋ ପାଇଁ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ଅଫିସିଏଟ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଏହି ଦେହରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବି। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତ ହୋଇ, ମୁଁ ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ, ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବ୍ୟତୀତ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଗୁରୁ ପୁରୋହିତ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପାୟ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପରେ, ଆପଣମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ।” ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଅନୁଶତ ପୁଅମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟବାଦୀ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତ; ତେଣୁ ତୁମେ କିପରି ଏପରି ଅନ୍ୟ ଶାଖାକୁ ଚାଲିଆସିଲା? ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଗୁରୁ ପୁରୋହିତ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପାୟ; ସତ୍ୟବାଦୀଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ କହିଛନ୍ତି—‘ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ’; ତେଣୁ ଆମେ କିପରି ଏହି ଯଜ୍ଞ ସଂଗଠନ କରିପାରିବି? ତୁମେ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବୀ, ରାଜା; ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱନଗରକୁ ଫେରିଯାଅ। ବଶିଷ୍ଠ ତିନି ଲୋକ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବାର ଶକ୍ତି ରଖନ୍ତି। ଆମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିପାରିବି?” ଏହି କ୍ରୋଧିତ କଥା ଶୁଣି, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ—“ମୁଁ ଗୁରୁ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତ ହୋଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଖୋଜିବି। ଆପଣମାନେ ମୋତେ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତୁ।” ଏହି ଭୟଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଶୁଣି, ବଶିଷ୍ଠ ପୁଅମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେବା।” ଏହିପରି କହି, ସେମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ରାତି ଉତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାପରେ, ରାଜା ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପରେ ପରିଣତ ହେଲେ—କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କଳା ଚର୍ମ, ବିକ୍ରିତ କେଶ, ଫଟା ରୁମାଳର ମାଳା, ଭସ୍ମ ଲିପ୍ତ, ଲୋହାର ଗହଣା ପିନ୍ଧି। ଏହି ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ସାରା ନଗର ଲୋକମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ରାଜା, ଏକାଏକି ଅତି ନିୟମିତ ଆତ୍ମସଂୟମ ରଖି, ଦିନ ରାତି ଦୁଃଖରେ ଜଳି, ମହା ତପସ୍ୱୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପରେ ଦେଖି କ୍ରୁପାଭାବରେ ବିଭୋର ହେଲେ। ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଭଲ ରହ, ରାଜା; ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ତୁମେ କିପାଇଁ ଆସିଛ? ଆୟୋଧ୍ୟାର ନାୟକ, ଶାପ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହୋଇଛ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଚଣ୍ଡାଳ ଭାବେ ନିଜ ଦୁଃଖ ବ୍ୟକ୍ତ କଲେ। ହାତ ଜୋଡି, ମୂଁ ନମ୍ରତା ସହିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତ; ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇନାହିଁ, ବିପରୀତ ଘଟିଛି। ମୁଁ ଏକ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଛି, ତଥାପି ଫଳ ପାଇନାହିଁ; ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନାହିଁ, ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ କହିବି ନାହିଁ। ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିଛି; ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରି, ଲୋକମାନେ ନ୍ୟାୟରେ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ମହାତ୍ମାମାନେ ମୋ ଚରିତ୍ର ଓ ଆଚରଣରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ଧର୍ମରେ ଉଦ୍ୟମ କରି, ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି। ତଥାପି, ମହାତ୍ମାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନେ କରି, ମାନବ ଉଦ୍ୟମକୁ ଫଳହୀନ ଭାବିଛି। ସମସ୍ତ କିଛି ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ; ଭାଗ୍ୟ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପାୟ। ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଆପଣଙ୍କ ଦୟା ଚାହୁଁଛି; ଆପଣ ଏହି ଭାଗ୍ୟକୁ ଅପସାରଣ କରି ମୋ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ଆଉ କୌଣସି ଶରଣକୁ ଯିବି ନାହିଁ; ମୋ ପାଖରେ ଆଉ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ; ଆପଣ ନିଜ ଉଦ୍ୟମରେ ଏହି ଭାଗ୍ୟକୁ ଅପସାରଣ କରିବା ଉଚିତ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, କ୍ରୁପାଭାବରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—“ଏକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ମୋର ଶୁଭେଚ୍ଛା; ମୁଁ ଜାଣିଛି ତୁମେ ସତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼। ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବି; ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ରାଜା।