ଧର୍ମ ଏବଂ ଅର୍ଥ ଯଥାପି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଅଧର୍ମ ଓ ଅନର୍ଥ ହେଲେ କେବଳ କ୍ଷତି ଆଣିଥାଏ—ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ତଥ୍ୟକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରି ବିଚାର ହେଉଛି। ଲୋକେ ଏଠି ଓ ପରଲୋକ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଆଶା ଓ କାମନା ଥାଏ, ଶୁଭ କର୍ମ ମିଳିଥାଏ। ଏହିପରି, ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି, ତାହା ଆମର ଉପଦେଶ ଭିନ୍ନ କିଛି ନୁହେଁ; ଏଠି ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ବଡ଼ କୌଶଳ କିଛି ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେଉଁ ଦଳିଲା କି ଏକମାତ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି ଏକାକି ଅଗ୍ରସର ହେବେ, ଏହି ଚିନ୍ତା ଅନୁଚିତ ଓ ଅଯୋଗ୍ୟ; ଏହା କାହିଁକି ଅନୁମତିଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ତାହା କହିବି। ତୁମେ କିପରି ଏକାକି ରାଘବଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିବ? ଯିଏ ଜନସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ନିହତ କରିଥିଲେ? ସେଠାରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ପୂର୍ବରୁ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏଠି ଏବେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହାନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ତୁମେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେ ତ କ୍ରୋଧିତ ସିଂହ ପରି, ଶୟନାଶୀ ସର୍ପକୁ ଜାଗାଇବା ସମାନ। ସେଠିକିଏ ଆଛି, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ନିଧାନ କରିପାରିବ? ସେ ସଦା ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, କ୍ରୋଧରେ ଭୟଙ୍କର, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଅପରାଜୟ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଅନିଶ୍ଚିତ ଅଛି, ଶତ୍ରୁ ସାମ୍ନାରେ ଏକାକି ଯିବାକୁ ମୁଁ ସମ୍ମତି ଦେଉନାହିଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜ ଶକ୍ତି ହରାଇଛି, ସେ କିପରି ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଶତ୍ରୁକୁ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ଜୟ କରିପାରିବ, ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ଝୁମୁକିରେ ରଖି? ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସମ କେହି ନାହାନ୍ତି, ତୁମେ କିପରି ଇନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏପରି କଥା କହି, ରୋଷାନ୍ତିତ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମହୋଦର କହିଲେ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାବଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। “ତୁମେ ଦେଖ, ମହାରାଜ, ତୁମେ ଯେହିଁତୁ ଦେଉଁଛ, ସୀତାକୁ ନେଇ ଦେଖିଛ, ଏଉଁଠି ବିଲମ୍ବ କାହିଁକି? ତୁମେ ଚାହିଲେ, ସିତା ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମ ଅଧୀନ ହେବେ। ମୁଁ ଏକ ଉପାୟ ଭାବିଛି, ଯଦି ଏହା ତୁମେ ଚାହ, ରାକ୍ଷସରାଜ, ତେବେ ଶୁଣ। ଘୋଷଣା କର, ମୁଁ, ଦ୍ୱିଜିହ୍ୱ, ସଂହ୍ରାଦି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିତର୍ଦ୍ଦନ—ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ ରାମକୁ ବଧ କରିବାକୁ ଯାଉଛୁ। ତାପରେ ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯିବୁ; ଯଦି ଆମେ ତୁମର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନିହତ କରିପାରିବୁ, ତେବେ କୌଶଳର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଶତ୍ରୁ ବଞ୍ଚିଯାନ୍ତି ଏବଂ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରିଯିବା, ତେବେ ତୁମେ ଭାବିଥିବା ଯେଉଁ ଯୋଜନା ଅଛି, ତାହା ଅନୁସରଣ କରିବା। ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରି, ଆମେ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହରେ, ରାମଙ୍କ ନାମ ଅଙ୍କିତ ବାଣରେ ଭେଦିତ, ରାବଣଙ୍କ ପାଦ ଧରି କହିବା—‘ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆମେ ଭକ୍ଷଣ କରିଛୁ।’ ଏହି କଥା ସମଗ୍ର ନଗରରେ ହାତୀରେ ଚଢ଼ିଏ ଘୋଷଣା କର, ରାଜନ, ଯେ ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ସେନା ସମେତ ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହିପରେ ତୁମେ ନାମରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ, ତୁମର ସେବକମାନେଂକୁ ଭୋଗ, ସେବକ, ସୁଖ ଓ ଧନ ଦିଅ। ତା’ପରେ ବୀରମାନେଂକୁ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ଚନ୍ଦନ ଓ ସେନାପତିମାନେଂକୁ ପାନ ଦିଅ; ତୁମେ ମଧୁପାନ କରି ଖୁସି ହେଅ। ଏହି ଉଲ୍ଲାସ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପିଯିବା ପରେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବେ ଯେ ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭକ୍ଷଣ କରିଛନ୍ତି, ତୁମେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଗଲେ ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦିଅ, ଧନ, ଧାନ, ଭୋଗ ଓ ମଣିମୁକ୍ତା ଦେଇ ଲୋଭ ଦିଅ। ଏହି କପଟ ଚଳକଳାପ ଦ୍ୱାରା, ରାଜନ, ନୂତନ ଶୋକ ଆଣି, ସୀତା ତାଙ୍କ ରକ୍ଷକ ହରାଇ ଅନିଚ୍ଛା ସତ୍ୱେ ତୁମ ଅଧୀନ ହେବେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସ୍୵ାମୀ ହରାଇ ନିରାଶାରେ, ନାରୀମନର ଚଞ୍ଚଳତାରେ, ସେ ତୁମ ଅଧୀନ ହେବେ। ଯେଉଁ ସୀତା ପୂର୍ବେ ସୁଖରେ ପାଳିତ ହେଉଥିଲେ, ଏବେ ଦୁଃଖରେ ତପ୍ତ, ଜାଣିବେ ଯେ ତାଙ୍କ ସୁଖ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମ ଅନୁକୂଳ ହେବେ। ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମତି ଉପାୟ; ମୁଁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବାରେ କେବଳ ଦୁର୍ବିପାକ ଆସିପାରେ, ଏଠି ରହି ତୁମେ ସଫଳ ହେବ—ଚିନ୍ତା କରନାହାଁ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡି ମହାସୁଖ ମିଳେ। ତୁମର ସେନା ଅଖଣ୍ଡ ଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହରାଇ, ଦୀର୍ଘଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାଖ୍ୟାତି, ପୁଣ୍ୟ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଉପଭୋଗ କରିପାରିବ। ଏହିପରି ବିଚାର ବିବେଚନା ଶେଷ, ଏବଂ ଏଉଁଠି ନବୈଠିଁ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆସିଲା ପୂର୍ବରୁ, ଏବେ ଚୁଆଁ ଚାପ୍ଟର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ମହୋଦରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଓ ନିନ୍ଦା ଶୁଣି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏବେ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ଏବେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ଭୟକୁ ଦୂର କରିଦେବି, ଯେ ଦୁଷ୍ଟ ରାମଙ୍କ ହାତରେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବାକୁ ଭୟ କରୁଛ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୁଅ, ମୋର କୌଣସି ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ, ଖୁସି ରୁହ। ବୀରମାନେ ଖାଲି ମେଘରେ ପାଣି ନଥିବା ପରି ଫୁଙ୍କି ଆତ୍ମସ୍ତୁତି କରନ୍ତିନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ମୋର କଥା କିପରି ସତ୍ୟ ହେବ, ଦେଖ। ସତ୍ୟ ବୀର କେବେ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତିନାହିଁ, କିମ୍ବା ଦେଖାଏ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଦେଖାନ୍ତି ନାହିଁ। ମହୋଦର, ତୁମର କଥା ସେହି ଦୁର୍ବଳ, ମୂର୍ଖ ରାଜାଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବନ୍ତି। ତୁମପରି ଭୟଭୀତ ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ରାଜାଙ୍କ ପଛେ ଥାନ୍ତି, ମଧୁର ଶବ୍ଦ କହିଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧର ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଲଙ୍କା ଏବେ କେବଳ ରାଜା ସହିତ ଅଛି, ଧନାଗାର ଶୂନ୍ୟ, ସେନା ନଶ୍ଟ, ଏହି ରାଜା ବନ୍ଧୁ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରିବି ଏବଂ ତୁମର ଖରାପ ଉପଦେଶକୁ ସଠିକ କରିବି। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏପରି ଜ୍ଞାନମୟ କଥା କହିବା ପରେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାୟକ ରାବଣ ହସି କହିଲେ—“ଏହି ମହୋଦର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାମକୁ ଭୟ କରେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁନାହିଁ, ଭାଇ।