ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ପରେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ମହାନ ମୁନିମାନେ ଆସି, "ଆମେ ତୁମକୁ ରାଜର୍ଷି ଭାବେ ଚିହ୍ନିଛୁ" ବୋଲି କହି, ସମ୍ମାନ ଜଣାଇଲେ। ଏହା ପରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେବଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିବାସକୁ ଚଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲଜ୍ଜା ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଅଳ୍ପ ମନମରା ହେଇପଡିଲେ। ତାଙ୍କ ମନରେ ବଡ ଦୁଃଖ ଏବଂ କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା, ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏତେ ବଡ ତପସ୍ୟା କଲି, ତଥାପି ସେମାନେ ମୋତେ କେବଳ ରାଜର୍ଷି ଭାବେ ଚିହ୍ନିଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ମୁନିମାନେ—ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତପସ୍ୟାର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ।" ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଆଉ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହାନ ରାଜା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମ ନେଲା, "ମୁଁ ମୋ ଦେହ ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ବାସ କରନ୍ତି, ସେଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବି। ଏହି ପାଇଁ ମୁଁ ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିବି।" ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ସେ ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଡାକି, ସେ ଇଚ୍ଛା ଜଣାଇଲେ। ବସିଷ୍ଠ ମହାନ ଆତ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହା କେବେ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।" ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତ ହୋଇ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ତାଲେ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ସେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶତ ପୁଅ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ଧୀର ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଏକାଏକି ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଣ୍ଡାତ୍ମକ ଭାବରେ ଦାଁଡି ରହିଲେ। ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ମୁଁ ଆପଣମାନେଂକଠାରେ ଶରଣ ନେଇଛି, ଶରଣ ଦେବାକୁ ଯେଉଁମାନେ ସମର୍ଥ, ସେମାନେ ଆପଣମାନେ। ବସିଷ୍ଠ ମହାନ ଆତ୍ମା ମୋତେ ଅସ୍ୱୀକୃତ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଦୟାକରି ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅଙ୍କୁ ଗଭୀର ଆଦର ଜଣାଉଛି, ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି। ଦୟାକରି ଆପଣମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୋ ଦେହ ସହିତ ଦେବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବି। ଗୁରୁ ଅସ୍ୱୀକୃତ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଆପଣମାନେଂକୁ ଛାଡି ମୋ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାର୍ଗ ନାହିଁ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁମାନେଂକୁ ମଧ୍ୟରେ ଗୁରୁ ଏହି ପରମ ମାର୍ଗ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପରେ ଆପଣମାନେଂକୁ ମୋ ପାଇଁ ଦେବତା ସ୍ଥାନ।" ଏଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶତ ପୁଅ ରାଗରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ତୁମେ ତୁମ ଗୁରୁ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତ ହୋଇଛ, ଏହିପରେ କିପରି ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଶାଖାକୁ ଆସିଛ? ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁମାନେଂକୁ ମଧ୍ୟରେ ଗୁରୁ ଏହି ପରମ ମାର୍ଗ, ସେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କ କଥା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠ କହିଛନ୍ତି, 'ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ', ତଥାପି ଆମେ କିପରି ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବା? ତୁମେ ଅପରିପକ୍ୱ, ତୁମ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଯାଅ। ବସିଷ୍ଠ ତିନି ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବେ, ଆମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିପାରିବା?'' ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ, "ମୁଁ ଗୁରୁ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅମାନେଂକୁ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତ ହୋଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ମାର୍ଗ ଖୋଜିବି। ଆପଣମାନେଂକୁ ନମସ୍କାର।" ଏହି ଅର୍ଥ ଭରା କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭୟଙ୍କର ରାଗରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, "ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେବ।" ଏହିପରେ ସେମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ପରେ ରାତି ଶେଷ ହେଲା, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ—କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କଳା ଚର୍ମ, ବିକୃତ କେଶ, ଛିରା ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଦେହରେ ଛାଇ ପତି, ଲୋହାର ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ସହରବାସୀ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଏକା ହୋଇ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ନିୟମିତ ଚିତ୍ତରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପରେ ଦେଖି, ଦୟାରେ ଭରିଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ତୁମକୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଏ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ? ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜନ୍ୟ, ଶାପଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହୋଇଛ।" ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେଂକୁ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତ ହୋଇଛି। ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା ନାହିଁ, ବିପରୀତ ଫଳ ମିଳିଛି। ଦୟାକରି ମୋତେ ମୋ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାର ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଛି, ତଥାପି ଫଳ ମିଳୁନାହିଁ; ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହିଁ ଏବଂ କେବେ କହିବି ନାହିଁ। ଦୁଃଖିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିଛି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରିଛି, ଲୋକମାନେ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ବଡ଼ମାନେ ମୋ ଆଚରଣ ଏବଂ ଚରିତ୍ରରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହିଁ। ତଥାପି, ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ବଡ଼ମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ନୁହନ୍ତି। ଏହା ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଭାବୁଛି, ଭାଗ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାନବ ପ୍ରୟାସ ଫଳଦାୟି ନୁହେଁ।" ଏଭଳି ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୟାରେ ପ୍ରବିଲିତ ହେଲା।