ରାବଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ, "ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଯଦି ତୁମେ ହୃଦୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର, ତେବେ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଏକ ସତ୍ୟ ମିତ୍ରର ଚିହ୍ନ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଆପତ୍ତିରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ହୋଇ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି, ସେଇ ହେଉଛି ସଂଗୀ।" କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ରାବଣଙ୍କ ରୋଷ ଦେଖି ଅତି ସାନ୍ତ୍ବନା ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ, "ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ, ମୁଁ କହୁଥିବା କଥାକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ। ଦୁଃଖରେ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପ୍ରୟାପ୍ତ, ରୋଷକୁ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କର। ମୁଁ ଯେଉଁଯାଁ ଜୀବିତ ଅଛି, ଏହି ଦୁଃଖ ଚିନ୍ତାକୁ ମନରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ, ମୁଁ ତାହାକୁ ସଂହାର କରିବି।" କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଭାଇପ୍ରତି ଓ ସମ୍ପୃକ୍ତିର ଭାବରେ ଏହି କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଭାଇ ଭାବରେ ଯାହା ଉଚିତ୍, ତାହା କରିବି; ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ବଧ ଦେଖ।" ସେ ଆଉ କହିଲେ, "ଆଜି ମୋତେ ଦୃଢ଼ ବାହୁବଳୀ ଭାବରେ ଦେଖ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇକୁ ମୁଁ ବଧ କରିବି, ଏବଂ ବାନର ସେନା ଭୟରେ ପଳାଇଯିବ। ଆଜି ଯୁଦ୍ଧ ରୁ ରାମଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଆଣି ଦେବି, ତୁମେ ଆନନ୍ଦ କର, ଏବଂ ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯିବ। ଲଙ୍କାର ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ ବଧ ହୋଇଛି, ସେମାନେ ଆଜି ରାମଙ୍କର ମହାବଧ ଦେଖିବେ।" "ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରି ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ପୋଛି ଦେବି। ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନର ମହାରାଜ ସୁଗ୍ରୀବକୁ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖିବି, ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ବର୍ଷା ମେଘ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି।" "ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଅଛି, ତେବେ କିପରି ତୁମେ ଦୁଃଖିତ? ରାଘବ ମୋତେ ବଧ କରିବା ପରେ ତୁମକୁ ବଧ କରିବେ; ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ କିଛି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବି ନାହିଁ।" "ଯଦି ଚାହୁଁ, ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ; ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୁମେ ଆଉ କାହାକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ତୁମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବି, ଚାହେଁ ତାହା ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବା ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ହେଉ।" "କୁବେର ଓ ବରୁଣ ସହିତ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ଶରୀର ନେଇ। ଇନ୍ଦ୍ର ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ କ୍ରୋଧରେ ଭୟଭୀତ ହେବେ, କିମ୍ବା ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଅତି ଶୀଘ୍ର ସଂହାର କରି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଦେଇବି।" "ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କୌଣସି ଜୀବିତ ରହିବାକୁ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ ଠିଆ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶୂଳ, ଗଦା, ଖଡ଼ଗ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ରେ କୌଣସି ଲୋକ ଠିଆ ହେବେ ନାହିଁ।" "ମୋ ହାତରେ ଦ୍ୱାରା ଯଦି ରାଘବ ମୋ ମୁଠିର ଶକ୍ତି ସହିପାରିବେ, ତେବେ ମୁଁ ବଜ୍ରଧାରୀକୁ ବଧ କରିବି।" "ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣର ଝରଣା ରାଘବଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଇବ; ମୁଁ ଯେଉଁଯାଁ ଅଛି, ରାବଣ, ତୁମେ ଏପରି ଚିନ୍ତା କିପରି କରୁଛ।" "ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସଂହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ରାମଙ୍କ ଭୟକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିବି।" "ରାଘବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାକ୍ଷସ ବଧ କରୁଥିବା ହନୁମାନ, ଯେଉଁଠି ଲଙ୍କାକୁ ଅଗ୍ନି ଦେଇଛି—" "ଏବଂ ବାନରମାନେ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୋଜନ କରିବି; ତୁମେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମହା କୀର୍ତି ଅର୍ଜନ କରିବାକୁ ପାରିବ।" "ଯଦି ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଛ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାତିର ଅନ୍ଧାରକୁ ଅପସାର କରିଥିବା ପରି।" "ଯଦି ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ ହେଉଛି, ଦେବମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବେ; ମୁଁ ଯମକୁ ବଶ କରିବି ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଭୋଜନ କରିବି।" "ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତାରାମାନେକୁ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେବି; ଶତକ୍ରତୁକୁ ବଧ କରିବି ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟକୁ ପିଇଯିବି।" "ପାହାଡ଼ମାନେକୁ ଚାପି ଦେବି ଓ ଭୂମିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେବି—ଏହି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣର ଦୀର୍ଘ ଶକ୍ତି।" "ଆଜି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ଦେଖନ୍ତୁ, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରିବି; ଏପରି ମୋର ଭୋକ, ଦେବଲୋକ ମଧ୍ୟ ତାହା ପୂରଣ କରିପାରିବ ନାହିଁ।" "ଦଶରଥପୁତ୍ର ତୁମକୁ ବଧ କରି ମୁଁ ବଡ଼ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିବି; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବଧ କରି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେକୁ ଭୋଜନ କରିବି।" "ରାବଣ, ଆଜି ଆନନ୍ଦ କର, ମଦ ପିଅ; ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଦିଅ ଓ ଆପଣ ଚାହିଁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କର। ଆଜି ଯଦି ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇ ଦେଉଛି, ସୀତା ଦୀର୍ଘକାଳ ତୁମ ଅଧୀନରେ ରହିବ।" ଏହିପରେ ଅତିକାୟଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ବାହୁବଳୀ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ମହୋଦର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତର କହିଲେ, "କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ଏହି ଉତ୍ସାହ ଓ ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧିର ଉତ୍ପନ୍ନ; ଅଭିମାନ ରେ ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ଯାହା ଉଚିତ୍, ତାହା ବୁଝିପାରୁନାହିଁ।" "ରାବଣ ତ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ବୁଝନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯୁବା ବେଳୁ ଅଭିମାନରେ କେବଳ କଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଛ।" "ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ, ବୃଦ୍ଧି, ହ୍ରାସ, ଏବଂ ସମୟ-ସ୍ଥାନର ଉଚିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜାଣନ୍ତି।" "ଯେଉଁ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅଛି, ସେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେନାହିଁ—ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ ଓ ପ୍ରବୃଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ନାହିଁ, ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସେବା କରିନାହିଁ।" "ତୁମେ ଯେଉଁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମକୁ ଭିନ୍ନ କଥା ଭାବରେ କହୁଛ, ତୁମେ ଏହାର ଲକ୍ଷଣ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ ଏକାକି ବୁଝିପାରୁନାହିଁ।" "ସମସ୍ତ କାରଣରେ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ; ଏଠି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ତାହାର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ ଉତ୍ତମ କିମ୍ବା ଅପୂର୍ବ ହୁଏ।" ଏଭଳି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଓ ମହୋଦରଙ୍କ ଉପଦେଶ ରାବଣଙ୍କ ସଭାରେ ଗଞ୍ଜି ଉଠିଲା।