ରାବଣଙ୍କ ଭୟ ଓ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍ତର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ରାବଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରାଗରେ ଭରିଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏଠାରେ ତୁମେ କଣ ଭୟ ଅନୁଭବ କରୁଛ? କିଏ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ?” ଏହିପରି କହି, ରାବଣ ତାଙ୍କ ଭାଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ତେଣୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଓ ପ୍ରବଳ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ବହୁତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଶୟନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା। ଏହି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ରହି, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଉପରେ ଆସିଥିବା ଭୟକୁ ତୁମେ ଜାଣିପାରିନଥିଲ। ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ଯିଏ ଶ୍ରୀମାନ୍ତ ଓ ପ୍ରବଳ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଆମ ମୂଳକୁ କାଟି ଦେଉଛନ୍ତି। ଦେଖ, ଲଙ୍କାର ଅଟବି ଓ ଉଦ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକୁ! ସେମାନେ ବନର ମାର୍ଗରେ ସହଜରେ ପୁଲି ଆସିଛନ୍ତି, ସମୁଦ୍ର ବାନରମାନେ ପୂରିଛନ୍ତି। ବନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ କୁ ହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ ଯେ ବନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ସେମାନେ କେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ ଏହି ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଓ ପ୍ରବଳ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ! ଏହି ଶତ୍ରୁମାନେ କୁ ଆଜି ନଶ୍ଟ କର, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରାଯାଇଛି। ମୋର ସମସ୍ତ ଧନଭଣ୍ଡାର ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଏହି ଲଙ୍କାନଗରୀକୁ ରକ୍ଷା କର, ଏବେ ଏଠାରେ କେବଳ ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଅଛନ୍ତି। ତୁମ ଭାଇ ପାଇଁ, ଓ ପ୍ରବଳ ବାହୁବଳୀ, ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ମୁଁ କେବେ ମୋ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାଇଙ୍କୁ ଏପରି କଥା କହିନଥିଲି, ଓ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କର୍ତ୍ତା! ତୁମେ ଓ ମୁଁ, ଦୁହେଁ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଅଛି, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମକୁ ଉଚ୍ଚତମ ମାନ ଦେଉଛି। ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଓ ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ, ତୁମେ ପ୍ରାୟଃ ସମସ୍ତେଁ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଦେଖାଇଛ। ତୁମେ ଦେବତାମାନେ କୁ ରୋକିଛ, ଅସୁରମାନେ କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଛ। ଏହିକାରଣରୁ, ତୁମ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କର। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ସମାନ ପ୍ରବଳ କେହି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରିୟ ଓ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ଆଦରଣୀୟ। ତୁମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭାବରେ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କର, ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପବନ ଶରତକାଳୀନ ମେଘକୁ ଚିରିଦିଏ। ଏହା ପରେ ଶୁଣ, ଏହା ହେଉଛି ତେଠିଷ ଶର୍ଗର କଥା। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍ତର ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖ ଶୁଣି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଅଠି ହସି କହିଲେ, “ଯେ ଦୋଷକୁ ଆମେ ପୂର୍ବେ ଚର୍ଚ୍ଚା କଲୁ, ଯେଉଁଥିରେ ରାଜ୍ୟ ହିତ ପ୍ରତି ଅନୁରାଗ ନଥିଲା, ସେହି ଦୋଷକୁ ଏବେ ତୁମେ ଅନୁଭବ କରୁଛ। ପାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଭୋଗ କରୁଛ, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକ ନରକକୁ ପଡ଼ିଯାଏ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆଦିରେ ଅବିଚାରରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, କେବଳ ଶକ୍ତିର ଅଭିମାନରୁ, ପରିଣାମ ଭାବିନଥିଲ। ଯିଏ ପ୍ରଥମେ କରିବା ଉଚିତ କାମକୁ ପରେ କରେ, ଓ ପରେ କରିବାକୁ ଥିବା କାମକୁ ପ୍ରଥମେ କରେ, ସେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଜାଣିନଥିଲା। ଅସମୟ ଓ ଅଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହୁଏ, ଯେପରି ଅଯଥା ପୂଜା ବିଫଳ ହୁଏ। ଯିଏ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଚର୍ଚ୍ଚା କରି, ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ତିନିପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟର ସଂଯୋଗ ଅନୁସରେ ଚଲେ, ସେଉଁଠି ସଠିକ୍ ମାର୍ଗରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ। ଯେ ରାଜା ପୁରାତନ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ଚୁକ୍ତି କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେର ବୁଦ୍ଧି ଓ ମିତ୍ରମାନେର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହାକୁ ବୁଝିପାରେ। ଏହି ତିନିଟି ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ମଧ୍ୟରୁ ଯଥାଯଥିକ ସମୟରେ ଏକ, ଦୁଇ କିମ୍ବା ସମସ୍ତକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏମିତି କିଛି ଉତ୍ତମ ଶୁଣିବା ପରେ ଯଦି ରାଜା କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ବୁଝିନପାରନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର ବହୁ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟର୍ଥ। ସାମ୍ଦାନ, ଦାନ, ଭେଦ, ସମୟୋଚିତ ପ୍ରଭାବ ଓ ମିତ୍ରତା—ଏହି ଦୁଇ ପକ୍ଷର ନ୍ୟାୟ ଅନ୍ୟାୟ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଚର୍ଚ୍ଚା କରି, ଯଥାଯଥିକ ସମୟରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଅନୁସରେ ଚାଲେ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ କେବେ ଦୁର୍ଗତିକୁ ଦେଖେନାହିଁ। ଯେ ରାଜା ଉପକାରର ସମ୍ବନ୍ଧ ବୁଝି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧନର ମୂଳ ଜାଣିଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ନିଜ ଉପକାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ଉତ୍ତମ। ଯେଉଁମାନେ ପଶୁସ୍ତରୀୟ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଜ୍ଞାନରେ ଥାଏ, ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ହୋଇ କଥା କହିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏମିତି ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧନଶାସ୍ତ୍ର ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଉଚ୍ଛାଙ୍କା କଥା କ୍ରିୟାରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଲାଭ ରୂପେ ହାନିକାରକ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମନ୍ତ୍ରଣାରୁ ବାହାର କରିଦିଅ, ନାହିଲେ କାର୍ଯ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେଉଛି। ଯେଉଁମାନେ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ମିଶି, ନିଜ ମାଲିକଙ୍କୁ ବିପରୀତ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ ହୁଅନ୍ତି। ରାଜା ଚାଲଚଳନ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମିତ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି କିନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ନିଷ୍ଠା ନାହିଁ, ସେମାନେ କିଏ ତାହା ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଯଦି କୌଣସି ଚଞ୍ଚଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଅତି ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାଲିଯାଏ, ଅନ୍ୟମାନେ ସୁଯୋଗ ମିଳିଥାନ୍ତି, ଯେପରି ମାଝି ନଥିଲେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଯାନ୍ତି। ଯିଏ ଶତ୍ରୁକୁ ଅବହେଳା କରି ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରୁନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଦୁର୍ଗତିର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଏ ଓ ନିଜ ଅବସ୍ଥାରୁ ଖସିଯାଏ। ଏଠି ପୂର୍ବେ ତୁମେ, ମୋ ପ୍ରିୟ ଓ ମୋ ଛୋଟ ଭାଇ ଯାହା କହିଥିଲ, ସେହି କଥା ଆମ ପାଇଁ ଉପକୃତିକାରୀ; ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କର। ରାବଣଙ୍କ ରିପ୍ଲାଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ ଭୃକୁଟି ଚମଟାଇ ରାଗରେ କହିଲେ—“ଗୁରୁ ବା ଆଚାର୍ୟ ଭଳି ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେଉଛ? ଏତେ ଅଧିକ କଥା କାହିଁକି କହୁଛ? ଯାହା ଉଚିତ ସେ କର।