ଏହି କଥା ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡରୁ ନିଆଯାଇଛି। ପୁରାତନ ସମୟରେ, କୁଭକର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ଏକ ବିଶାଳ ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମୟରୁ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୁକ୍କା ଥିଲେ, ଯେ ସେ ହଜାର ହଜାର ପ୍ରାଣୀକୁ ଖାଇ ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ବିଷୟରେ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କୁଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ବଜ୍ର ଆଘାତରେ କୁଭକର୍ଣ୍ଣ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଗର୍ଜନ କରିଲେ। ସେ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆଉ ଅଧିକ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ତାପରେ କୁଭକର୍ଣ୍ଣ ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରାଯାଇଛି, ସେ ବି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏୟାରାବତ ହାତୀର ଏକ ଦାନ୍ତ ଉଖିଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଆଘାତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବେଶ କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରିଲେ, ଏବଂ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ଦାନବମାନେ ମନମନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖୀ ହେଲେ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କୁଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଅନୁରୋଧ କଲେ—ଲୋକମାନେ ଖାଇ ଦେବା, ଦେବତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ, ଆଶ୍ରମ ଧ୍ୱଂସ, ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଅନ୍ୟର ଜନାନୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ। ସେ ଏଭଳି ଚାଳି ଚାଲିଲେ, ସଘନ୍ନେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯିବ। ବ୍ରହ୍ମା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନେ ନିକଟକୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ କୁଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେଖି ଅଲ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ପରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ କହିଲେ—“ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ତୁମେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛ, ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ। ଏହିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଦ୍ରାରେ ପଡ଼ି ରହିବା।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ କୁଭକର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହା ଦେଖି ରାବଣ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ—“ଏକ ସୁସ୍ଫୁର୍ଣ୍ଣ ସୁନା ଗଛ ଫଳ ଦେବା ସମୟରେ କାଟିଦିଆଯାଏ; ଏଭଳି ଭାବେ ନିଜ ନାତିକୁ ଶାପ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କହୁନାହାଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ଶୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ନିଦ୍ରା ଓ ଜାଗ୍ରତି ପାଇଁ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଉ।” ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ସେ ଛଅ ମାସ ଶୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଏକ ଦିନ ମାତ୍ର ଜାଗିବେ। ଏହି ଏକ ଦିନ ସେ ଭୟଙ୍କର ଭୁକ୍କାରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବେ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ପରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଖାଇଦେବେ।” ଏଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ କୁଭକର୍ଣ୍ଣ ପଡ଼ିଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ରାବଣ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବୀର କୁଭକର୍ଣ୍ଣ ଏବେ ଶିବିରରୁ ବାହାରି ଏକଦମ ରୋଷାନ୍ୱିତ ହୋଇ ବାନରମାନେକୁ ଖାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। ବନରମାନେ କୁଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି; ଏହି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଯୁଦ୍ଧ ରୋଷରେ ସେମାନେ କିପରି ଟିକିପାରିବେ? ତେଣୁ ସମସ୍ତ ବନରମାନେକୁ ଏହି ଉପକରଣ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଦିଅ—ଏହା ଏକ ବିଶାଳ ଯନ୍ତ୍ର, ଏହି କଥା ଜାଣିଲେ ସମସ୍ତ ବନର ଭୟ ହରିଯିବ। ବିଭୀଷଣଙ୍କର ଯୁକ୍ତିସମ୍ମତ ଓ ଉଚିତ କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ନୀଳଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ—“ତୁମେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କର, ଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାର ଓ ପଥଗୁଡ଼ିକୁ ଦଖଲ କର। ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ଗଛ ଓ ପାଥର ଏକଠା କର; ସମସ୍ତ ବନର ହାତରେ ପାହାଡ଼ ଦିଅ।” ରାଘବଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ମହାବୀର ନୀଳ ସେନାକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ତାପରେ ଗଭାକ୍ଷ, ଶରଭ, ହନୁମାନ୍ ଓ ଅଙ୍ଗଦ—ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉଠାଇ ଲଙ୍କା ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ। ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ବନର ସେନା ଦ୍ୱୀପ, ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ବନର ସେନା, ହାତରେ ପାହାଡ଼ ଓ ଗଛ ନେଇ, ପାହାଡ଼ ସମୀପରେ ମହା ମେଘମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏବେ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ବାଉଠିଏଁ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ସମୟରେ, ନିଦ୍ରା ଓ ମଦରେ ମତ୍ତ ଏହି ବିଶାଳ କୁଭକର୍ଣ୍ଣ ରାଜପଥରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଆଗେଇଯାଉଥିଲେ। ହଜାର ହଜାର ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଘରଘରୁ ଫୁଲ ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା। ସେ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଅତି ଭବ୍ୟ ରାଜମହଳ ଦେଖିଲେ, ସୁନା ଜାଲିରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଚମକୁଥିଲା। ପରେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଘମାଳାକୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରି, ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଦୂରରେ ତାଙ୍କ ଭାଇଁ ରାବଣଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ଭାଇଁଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କ ସହ ସାଥି ଥିଲେ, କୁଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପଦସ୍ପନ୍ଦନରେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ସେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଭାଇଁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଭୟ ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ୍ ରାବଣ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ବସିଥିଲେ। କୁଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଦଶଗ୍ରୀବ ତୁରନ୍ତ ଉଠି ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ। ବଳବାନ୍ କୁଭକର୍ଣ୍ଣ ଶୟନରେ ବସି, ଭାଇଁଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରି ପଚାରିଲେ—“କଣ କରିବା ଉଚିତ?” ରାବଣ ଖୁସି ହୋଇ ଉଠି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଆଦର କଲେ। କୁଭକର୍ଣ୍ଣ ଶୁଭ ଦିବ୍ୟ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ବସିଲେ। ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ କରି ସେ ରାବଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ହେ ରାଜା, କିଏ ଏତେ ଆବଶ୍ୟକତାରେ ମୋତେ ଜାଗାଇଲେ?