ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନମ୍ର କରିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କେହି କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୁମ ଦ୍ୱାରା ନିବାରିତ ହେଲେ; ତୁମେ ଅପରାଜିତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଏହି ଜଗତ ଭୟମୁକ୍ତ ହେଉ।" ଏମିତି ଶ୍ରବଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତେଜସ୍ୱୀ ବସିଷ୍ଠ ଶାନ୍ତ ହେଲେ; ଏବଂ ପରାଜିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଗମ୍ଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି କହିଲେ, "କ୍ଷତ୍ରିୟର ଶକ୍ତି, ଧନୁର୍ବଳ କିଛି ନୁହେଁ; ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି। ମୋ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା।" ଏହି ଅନୁଭବରେ, ସ୍ୱୟଂ ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସଂକଳ୍ପ କଲେ, "ମୁଁ ଏବେ ମହାତପସ୍ୟା କରିବି, ଏହା ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାର ଏକମାତ୍ର ପଥ।" ଏହିପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୁଃଖରେ ଦগ୍ଧ ହୃଦୟରେ, ନିଜ ପରାଜୟକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପୁନିପୁନି ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ସହିତ ଯାଇ, ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ୍ ହେଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଭୋଜନ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ ତପସ୍ୟା କଲେ; ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ତାଙ୍କୁ ତିନି ପୁଅ ହେଲେ—ହବିଷ୍ପଣ୍ଡ, ମଧୁଷ୍ପଣ୍ଡ ଓ ଦୃଢ଼ନେତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ। ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ପିତାମହ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମିଠା ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ତୁମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ରାଜର୍ଷିମାନେ ଅଜୟ ହୋଇଛନ୍ତି, ହେ କୌଶିକ। ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମକୁ ରାଜର୍ଷି ଭାବେ ଜାଣୁଛୁ।" ଏହିପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଉପାଧି ଶୁଣି, ମନେ ଲଜ୍ଜା ଓ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏତେ ତପସ୍ୟା କଲି, ତଥାପି ମୋତେ କେବଳ ରାଜର୍ଷି ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କଲେ। ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଦେଉନାହାନ୍ତି।" ଏହିପରି ଭାବି, ମହାତପସ୍ୟୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପୁନି ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିବା ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନାମକ ରାଜା ଚିନ୍ତା କଲେ, "ମୁଁ ଏହି ଦେହରେ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ମହାୟଜ୍ଞ କରିବି।" ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଡାକି ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହିଲେ। ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି କହିଲେ, "ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।" ଏହିପରି ନିରାଶା ପାଇ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ। ତାପରେ, ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ମୃଦୁ ଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡ଼ି, ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଆସିଛି। ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ମୋତେ ନିରାସ କରିଛନ୍ତି; ମୁଁ ଏକ ମହାୟଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ଗୁରୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି। ଦୟାକରି ମୋର ପ୍ରୟୋଜନ ସାର୍ଥକ କରି, ମୋତେ ଦେହସହିତ ଦେବଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ। ବସିଷ୍ଠ ମୋତେ ନାକୋରିଛନ୍ତି, ଏବେ ଆପଣମାନେ ଛାଡ଼ି ମୋ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ, ପୁରୋହିତ ଏକମାତ୍ର ମାର୍ଗ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପରେ ଆପଣମାନେ ମୋ ଦେବତା।" ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶତପୁତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ତୁମ ଗୁରୁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ତୁମେ କିପରି ଅନ୍ୟ ଶାଖାକୁ ଆସିଛ?" "ପୁରୋହିତଙ୍କ କଥା ଅଟଳ; ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇବା ଅନୁଚିତ। ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି କହିଛନ୍ତି, ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଆମେ କିପରି ଏହା କରିପାରିବା?" "ତୁମେ ଅପରିପକ୍ୱ, ତୁମ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଯାଅ; ବସିଷ୍ଠ ତିନି ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବେ।" ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ, "ମୋତେ ବସିଷ୍ଠ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି; ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦେଖିବି। ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, "ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେବ।" ଏହିପରି କହି, ସେମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ପରେ ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଚଣ୍ଡାଳର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—କଳାବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କଳାଚିର, ବିକ୍ଷିପ୍ତ କେଶ, ଚିରା ମାଳା, ଭସ୍ମ ଲେପିତ, ଲୋହାର ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖୀ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ନଗରବାସୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ; ଏବଂ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ଏକାକୀ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।