ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ମହାପୁରୁଷ ଦେହର ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୋମକୁପରୁ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣ ବିକିରଣ ହେଲା। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ହାତରେ ଉଠାଯାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଧୂମ ନଥିବା ବିନାଶକାଳୀନ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଏହି ଦଣ୍ଡ ଏକ ଅନ୍ୟ ଯମଦଣ୍ଡ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅବିନାଶୀ। ଆପଣ ନିଜ ତେଜରେ ଆପଣଙ୍କର ଉଜ୍ୱଳତାକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ।" ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିବାରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ, ଜଗତ ଭୟମୁକ୍ତ ହେଉ।" ଏପରି ଶ୍ରେୟବାଦ ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପରାଜିତ ହୋଇ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ କହିଲେ, "କ୍ଷତ୍ରିୟର ବଳ ଓ ଶସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି। ଏକ ମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ମୋ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।" ଏହି ଚିନ୍ତା କରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ, "ମୁଁ ଏବେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିବି, କାରଣ ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମାନବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାର ସାଧନା ହୁଏ।" ଏହିଭଳି ଅନୁଭୂତି ଓ ସଙ୍କଳ୍ପ ସହ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କର ରାଣୀଙ୍କୁ ସହ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ ଓ ଅତି କଠୋର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ। ସେ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏପରି ତପସ୍ୟା କରି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହବିଷ୍ପଣ୍ଡ, ମଧୁଷ୍ପଣ୍ଡ ଓ ଦୃଢ଼ନେତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିଲେ। ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଚତୁର୍ମୁଖ ଦେବତା ମଧୁର କଥାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ କୁଶିକନନ୍ଦନ, ତୁମେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ରାଜର୍ଷି ଲୋକକୁ ବିଜୟ କରିଛ। ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମକୁ ରାଜର୍ଷି ଭାବେ ଜାଣିଲୁ।" ଏହିପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଶ୍ରବଣ କରି ଅଳ୍ପ ଲଜ୍ଜା ଓ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହେଲେ। ତପସ୍ୟାର ଏତେ ଦୀର୍ଘ ଉଦ୍ୟମ ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ମୋତେ କେବଳ ରାଜର୍ଷି ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲେ, ଏହା ଭାବି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏତେ ତପସ୍ୟା କଲି, ତଥାପି ସେମାନେ କେବଳ ରାଜର୍ଷି ବୋଲି ମୋତେ ମାନିଲେ। ଦେବତା ଓ ଋଷିମଣ୍ଡଳୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟାର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ।" ଏପରି ଦୃଢ଼ ଭାବନା ନେଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଉ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଖ୍ୟାତିବାନ୍ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ଯିଏ ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିଲେ, ଏକ ଭାବନା ହେଲା: "ମୁଁ ଏହି ଦେହ ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି।" ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଡାକି ନିଜ ଇଛା କୁ ବିସ୍ତାର କରି କହିଲେ। ବସିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା କହିଲେ, "ଏହା କେବଳ ଅସମ୍ଭବ।" ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତ ହୋଇ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇବାକୁ ଚାଲିଲେ। ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏକ ଶତ ପୁଅ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଲଜ୍ଜା ସହ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଢ଼ିଲେ। ତାପରେ ଜୋଡ଼ାହାତେ ନିବେଦନ କଲେ, "ମୁଁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଆସିଛି, ଆପଣମାନେ ଶରଣଦେବାଳୁ ଦୟା କରନ୍ତୁ।" "ମୁଁ ବସିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତ, ଏବେ ଏକ ମହାଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ଗୁରୁପୁଏମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ବିନୟ ପୂର୍ବକ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି। ଦୟାକରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୋର ଯଜ୍ଞ କରାନ୍ତୁ, ଯେପରି ମୁଁ ଏହି ଦେହ ସହିତ ଦେବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବି। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତ ହୋଇ, ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ, ଗୁରୁପୁଏମାନେ ମୋର ପଥ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୁଳପୁରୋହିତ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଥ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପରେ ଆପଣମାନେ ମୋର ଦେବତା।" ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏକ ଶତ ପୁଅ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ତୁମେ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ତେବେ କିପରି ଆଉ ଶାଖା ପାଖକୁ ଆସିଲେ? ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୁଳପୁରୋହିତ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଥ, ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀଙ୍କ କଥା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିହେବ ନାହିଁ। ବସିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା କହିଛନ୍ତି, 'ଏହା ଅସମ୍ଭବ', ତଥାପି ଆମେ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବା।" "ତୁମେ ଶିଶୁସ୍ଵଭାବ, ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଯାଅ। ବସିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ତିନି ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବେ, ଆମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିପାରିବୁ?" ଏହି କଥା ଶୁଣି ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଆଉ ଏକଥା କହିଲେ, "ମୁଁ ବସିଷ୍ଠ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତ, ଏବେ ଆଉ ଉପାୟ ଚେଷ୍ଟା କରିବି। ତୁମମାନେ ଶୁଭ ରହ, ଓ ତପସ୍ଵୀମାନେ।" ତାଙ୍କର ଏହି ଦୃଢ଼ କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ କହିଲେ, "ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେଉ!" ଏହିପରି କହି ସେମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯାଇଲେ।