ରାବଣଙ୍କ ସଭାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଚର୍ଚ୍ଚା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ଆମେ କେବେ ଦେବତାମାନେଠାରୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏବେ ମନୁଷ୍ୟମାନେଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଆମେ ଅନୁଭବ କରୁଛୁ। ଦୈତ୍ୟ କିମ୍ବା ଦାନବମାନେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଆମେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଭୟ ରାଖୁନାହିଁ, ହେ ରାଜା, କିନ୍ତୁ ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ଆମ ପାଇଁ ଏକ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାର ଭୟ ଆଣିଛି। ଲଙ୍କା ଏବେ ପର୍ବତପ୍ରମାଣ ବନର୍ଦ୍ଧମାନ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଆବୃତ; ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣ ପରେ ରାମଙ୍କ ଭୟ ଆମେ ଗଭୀର ଭାବେ ଅନୁଭବ କରୁଛୁ। ଏହି ମହାନଗରୀକୁ ଏକ ମାତ୍ର ବାନର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଦହିଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏବଂ ରାଜପୁତ୍ର ଅକ୍ଷ ତାଙ୍କ ସେନା ଓ ହସ୍ତୀମାନେ ସହିତ ହତ ହୋଇଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ, ଦାନବମାନେ କିମ୍ବା ଦିତ୍ୟମାନେ ଯାହା କରିପାରିଲେନି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହେଉଛି; ରାବଣ ମହାବିପଦରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏବେ ତାଙ୍କୁ ରାମ ଦ୍ୱାରା ଦଳିତ ହେବାକୁ ପଡ଼ୁଛି।” ଏପରି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଯୁପାକ୍ଷ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲେ, ଏବଂ ଏହାରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୋଧେ ଚକ୍ଷୁ ଫୁଟିଯାଇ କହିଲେ, “ଏହି ଦିନେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ବାନର ସେନା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାଘବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିବି; ତାପରେ ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିବି। ରାକ୍ଷସମାନେ ବାନରମାନେଙ୍କ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରିବେ, ଏବଂ ମୁଁ ନିଜେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ରକ୍ତ ପାନ କରିବି।” ତାଙ୍କ ଏହି ଅତିଶୟ ଗର୍ବିତ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ମହୋଦର ନାମକ ପ୍ରମୁଖ ରାକ୍ଷସ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ରାବଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଓ ତାଙ୍କ ଦୁର୍ଗୁଣ-ଗୁଣ ଭାବି, ତୁମେ ପରେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିପାରିବ।” ଏହିପରି ମହୋଦରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରି, ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ଭୟଙ୍କର ଶରୀର ଓ ପ୍ରତାପ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ରୁତ ଚାଲି ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ। ସମସ୍ତେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ଉଚ୍ଚାସନ ସାମ୍ନାରେ ପହଞ୍ଚି, ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, “କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ, ଜାଗିଛନ୍ତି; ସେ କେଉଁଠି ଯିବେ, କିମ୍ବା ଏଠାରେ ଆସି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବେ?” ରାବଣ ଭୟ ନକରି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏଠାରେ ସେଉଁଠି ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ; ଯଥାଯଥ ଆଦର କରି ଆଣ।” ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ କହିଲେ, “ଯଥାସ୍ଥାନ,” ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଆପଣ ଯିବାକୁ ମନସ୍ଥ କରନ୍ତୁ ଓ ଭାଇଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତୁ।” ଅପରାଜିତ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ “ଯଥାସ୍ଥାନ” କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିଜ ଶୟନଠାରୁ ଉଠିଲେ। ମୁହଁ ଧୋଇ, ସ୍ନାନ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ତୀବ୍ର ପିପାସିତ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ ମଦ ଆଣିବାକୁ କହିଲେ। ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଦ ଓ ଭୋଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଦ୍ରୁତ ଆଣିଲେ। ଦୁଇ ହଜାର ଘଡ଼ା ମଦ ପାନ କରି, ସ୍ବଲ୍ପ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଶକ୍ତି-ଉତ୍ସାହରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଚାଲିଗଲେ। କ୍ରୋଧିତ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଯମରୂପୀ, ତାଙ୍କ ଚରଣଧ୍ୱନିରେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ରାକ୍ଷସ ସେନା ସହ ଭାଇଙ୍କ ରାଜମହଳକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସେ ରାଜପଥକୁ ନିଜ ଦୀପ୍ତିରେ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଶିମାଳା ପୃଥିବୀକୁ ଯେପରି ଆଲୋକିତ କରେ, ସେପରି; ହସ୍ତମାଳା ଧାରଣ କରି, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ପରି ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀକୁ ଯିବା ପରି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ବନବାସୀ ବାନରମାନେ ରାଜପଥ ପାଖରେ ଦଠି, ଏହି ଶତ୍ରୁନାଶକ, ପର୍ବତଶିଖର ପ୍ରମାଣ ଅପାର ଦେହ ଦେଖି ତାଙ୍କ ନାୟକମାନେ ସହ କମ୍ପିତ ହେଲେ। କିଛି ରାମଙ୍କ ଶରଣକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, କିଛି ଭୟରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, କିଛି ଭୟାନ୍ତି ଭୂମିରେ ଲୁଟିଗଲେ, ଆଉ କିଛି ଭୟାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ରହିଲେ। ସେ ମୁକୁଟଧାରୀ, ଅପାର ଦେହୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖି, ବନବାସୀମାନେ ସେଉଁଠିଠାରୁ ଭୟରେ ଚାରିଦିଗକୁ ଅପରିମିତ ଦେଖାଯାଉଥିବା ତାଙ୍କ ଦେହ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇ ଗଲେ। ଏହିପରି ଘଟଣା ପରେ, ଏବେ ଏକାଷ୍ଟିଅଂଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ସମୟରେ, ଶୂରବୀର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଧନୁଷ ଧରି, ମୁକୁଟଧାରୀ ବିଶାଳ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପର୍ବତପରି ଦେହୀ, ଆକାଶ ଚାଲିବା ପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି, ପୁରାତନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ମନେ ପକାଉଛନ୍ତି। ସେ ମେଘପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଙ୍କଣ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବାନର ସେନା ପୁଣିଥରେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲା। ବାନର ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିବା, ରାକ୍ଷସ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ରାମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ପର୍ବତପରି ବିଶାଳ, ମୁକୁଟଧାରୀ, ସିଂହନୟନ ଯିଏ ଲଙ୍କାରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ ବର୍ଷାମେଘପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେ କିଏ? ସେ ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପତାକାପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ମହାପୁରୁଷ କିଏ—ରାକ୍ଷସ କି ଅସୁର? ଏପରି ଜଣେ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ।” ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ କହିଲେ, “ଏହିଁ ବିଶ୍ରବାସୁତନୟ, ସମରେ ବୈବସ୍ୱତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ; ଏହା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାକ୍ଷସ ନାହିଁ। ଏ ରାଘବ, ଏହିଁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ହଜାର ଦେବତା, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ସର୍ପ, ରକ୍ତପାୟୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଵିଦ୍ୟାଧର, କିନ୍ନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ, ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିପାରିଲେନି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଭାବିଲେ—‘ଏହି ସମୟ ଅଟୁଟ।’ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ପ୍ରଭୁମାନେ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଅନୁଭବନ୍ତି, ତାହା ତାଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା।