ରାମ ବାଣରେ ଘାୟଳ ହୋଇଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ ରାମ ରଣଭୂମିରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଡାକିଲେ—"ଠାର, ଠାର! ମୋ ପ୍ରତି ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ୟାୟ କରି, ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟର ସିଂହ ରାବଣ, କେଉଁଠି ଚାଲିଯିବୁ ମୁକ୍ତି ଲାଗି? ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା, ଅଗ୍ନି, ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ, କିମ୍ବା ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାଅ—ତଥାପି ଆଜି ମୋ ହାତରୁ ତୁମେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଯିଏକି ଆଜି ତୁମ ବାଣରେ ପଡ଼ି ଆଶାହୀନ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ, ସେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ, ତୁମ ପୁଅ ଓ ପଉତିଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପଧାରୀ ଯିଏ, ତାଙ୍କ ତୀରରେ ଜନସ୍ଥାନରେ ତୁମ ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗ ଧ୍ଵଂସ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଚୌଦ ହଜାର ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରାକ୍ଷସ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ।" ରାଘବଙ୍କ ଏହି ଦୃଢ଼ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ରାଘବଙ୍କୁ ବୋହି ନେଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ମନେପକାଇ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ରାବଣ ମୃତ୍ୟୁଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଦ୍ଦୀପ୍ତିମାନ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ହନୁମାନ ଏହି ବାଣରେ ଘାୟଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଜାତିଜ୍ୱଳା ଅଧିକ ବଢ଼ିଗଲା। ଏହିବେଳେ, ରାବଣଙ୍କ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ରାମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ, ଓ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ରାବଣଙ୍କ ରଥକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ—ଚକା, ଘୋଡ଼ା, ପତାକା, ଛତ୍ର, ବଡ଼ ପତାକା, ସାରଥି, ବଜ୍ର, ଶୂଳ, ତଳୱାର—ସବୁକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କାଟି ଦେଲେ। ଏପରେ, ବଜ୍ରପାତ ସମ ଏକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ବାହୁଦ୍ୱୟ ମଧ୍ୟରେ ଆଘାତ କଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ରପାତରେ ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଭାଗ କରନ୍ତି। ଯିଏ ବଜ୍ରପାତ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ ଆଘାତରେ ଅଚଳ ଥିଲେ, ସେଇ ରାକ୍ଷସରାଜ ଏବେ ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରିଲେ, ହେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଧନୁ ଖସିଗଲା। ରାମ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର ଦେଖି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ତୀର ଧରି, ତାହାରେ ରାବଣଙ୍କ ଦେବସମ କିରିଟକୁ କାଟି ଦେଲେ। ଏହି କିରିଟହୀନ, ବିଭୂଷଣାହୀନ ରାଜା, ବିଷହୀନ ସର୍ପ ପରି, ଅନ୍ଦକାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଶୋଭାହୀନ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ଏପରେ ରାମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁମେ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ମୋହତ୍ତମ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମୋ ହାତରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଏହିଠାରେ ତୁମେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛ, ତେଣୁ ଏଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମକୁ ମୁଁ ବାଣରେ ମାରିବି ନାହିଁ। ଯାଅ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ, ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କର। ଶକ୍ତି ସଂଚୟ କର, ପୁନି ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ରଥାରୢ଼ ହୋଇ ଆସ, ତେବେ ମୋର ପ୍ରଭାବ ଦେଖିବ।" ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣପରେ, ଗର୍ବ ଓ ଆନନ୍ଦ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଧନୁ କାଟା, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ନଷ୍ଟ, ଶରବିଧ ଓ ମହାକିରିଟ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ରାବଣ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟର ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ରାମ ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ମନ୍ଦ୍ରିଲ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବାନରମାନେ ଘାୟଳ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଘାଉ ଆରୋଗ୍ୟ କଲେ। ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ଦିଗ୍ଗଜ, ସମୁଦ୍ର, ଋଷି, ନାଗ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହି ବିଜୟ ଦେଖି ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଘଟଣା ପରେ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରାବଣ ଲଙ୍କା ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ଭୟଭୀତ ଓ ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ମନ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଅଧମର୍ଦ୍ଦିତ ମତ୍ତ ହାତୀ କିମ୍ବା ଗରୁଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ସର୍ପ ପରି, ରାବଣ ରାଘବଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଅଧୀନ ହୋଇଗଲେ। ରାଘବଙ୍କ ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭା ଓ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ସମ ବାଣ ସ୍ମରଣ କରି, ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟର ପ୍ରଭୁ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦିବ୍ୟ ସିଂହାସନରେ ବସି, ରାବଣ ତାଙ୍କ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦିଗରେ ଦୃଷ୍ଟି ପାତ କରି କହିଲେ—"ମୋର ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ବ୍ଯର୍ଥ ହେଲା, କାରଣ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ହେଲି ମଧ୍ୟ ଏକ ମାନବଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜିତ ହେଲି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଆଜି ସତ୍ୟ ହେଲା—'ମାନବ ତୁମର ଭୟ ହେବେ'—ଏହି ରାମ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଜ, ଏହି ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ପୂର୍ବବାଣୀ ପ୍ରମାଣ।" "ମୋ ବଂଶର ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା କରିବେ—ପୁଅ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା, ଘୋଡ଼ା, ସାରଥି ସହିତ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନବ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ମାରିବେ; ମୁଁ ବେଦବତୀଙ୍କ ଶାପରେ ଶାପିତ ହୋଇଥିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲି। ଏହି ଶୀତା, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଶୁଭାଗ୍ୟଶାଳି, ସେଉଁଠି ଉମା, ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରୀ, ରମ୍ଭା, ଓ ବରୁଣକନ୍ୟା ପରି ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।" "ଯେପରି ଦୃଷ୍ଟାମାନେ କହିଥିଲେ, ତାହା ଏବେ ପୂରଣ ହେଉଛି—ମହାମୁନିମାନଙ୍କର କଥା କଦାଚିତ୍ ମିଥ୍ୟା ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଖାଅ। ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାର ଓ ଦୁର୍ଗରେ ପାହାରା ଦିଅ, କାରଣ ଏହି ଅପାର ଗମ୍ଭୀର ଓ ଦେବ-ଦାନବମାନଙ୍କ ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ପୁରୁଷ ଆସୁଛନ୍ତି।" "ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ଶୟନାଶୀନ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜାଗାଅ; ପ୍ରହସ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଆମ ସେନା ପରାଜିତ। ରାକ୍ଷସ ସେନାର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଜାଣି, ମୁଁ ଆଦେଶ ଦେଉଛି—ଦ୍ୱାରରେ ପାହାରା ଦିଅ, ଦୁର୍ଗପ୍ରାଚୀର ଉପରେ ଚଢ଼।" "କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଯେଉଁଠି ଘୁମେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଜାଗାଅ; ସେ ନବ, ସପ୍ତ, ଦଶ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟ ମାସ ଧରି ଶୟନ କରନ୍ତି, ବିଶେଷ କୃତ୍ୟ କରି ଏବେ ଏହି ନବମ ଦିନ ଶୁଏଇଛନ୍ତି। ଶୀଘ୍ର ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜାଗାଅ, କାରଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ବାନର ଓ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ହତ୍ୟା କରିପାରିବେ।" "ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଧାନ ଧ୍ୱଜା, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ; କିନ୍ତୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସଦା ଘୁମେଇ ରହନ୍ତି, ମୋହବଶ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ଲିନ। ଯଦି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଜାଗିପାରନ୍ତି, ଏହି ବିପଦରେ ରାମଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜିତ ହେବାର ଦୁଃଖ ମୋ ପାଖରେ ରହିବ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ର ସମ୍, କିନ୍ତୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସମୟରେ ସେ ଯଦି ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଉପଯୋଗ କ'ଣ?