ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାବଣଙ୍କୁ ସମ୍ମୋଧନ କରି କହିଲେ, "ହେ ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ତୁମର ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ, ଶୌର୍ୟ ଆମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ। ମୁଁ ଏଠାରେ ଧନୁଷ୍ୟ-ବାଣ ନେଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛି, କଥା ଦେଇ କିଛି ହେବନି, ଚାଲ, ଯୁଦ୍ଧ କର।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସାତଟି ଶୁଳିତ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜର ସୁନାର ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ। ରାବଣ ଦେଖିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ବାଣଗୁଡ଼ିକ ସାପମାନେ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲା ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ତେଣୁ ସେ ଆଉ ଅଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତୀବ୍ର ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ। ଏହା ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ ରାମଙ୍କ ଭାଉଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜ ଧନୁଷ୍ୟରୁ ତୀବ୍ର ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ, ରେଜର, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଚଉଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣରେ ରାବଣଙ୍କ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ କିଛି ମାନିଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବେ ତାଙ୍କ ବାଣ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉଥିବା ଦେଖି ରାବଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଚାପଳ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ପୁଣି ଶୀଘ୍ର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏଥିରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିମୟ ବାଣ ଧନୁଷ୍ୟରେ ଲଗାଇ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାବଣ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ବାଣ, ଯାହା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ତାହା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଲାଲାଟରେ ଲାଗିଦେଲେ। ଏହି ଘାଉରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ଧନୁଷ୍ୟ ଢିଲା ପଡ଼ିଗଲା, କିନ୍ତୁ ପୁଣି ଚେତନା ପାଇ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟକୁ କାଟିଦେଲେ। ତାପରେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ତିନିଟି ତୀବ୍ର ବାଣରେ ଧନୁଷ୍ୟହୀନ ରାବଣଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ। ଏହି ଘାଉରେ ରାବଣ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, କିନ୍ତୁ କଷ୍ଟରେ ପୁଣି ସ୍ଥିର ହେଲେ। ଧନୁଷ୍ୟ କାଟିଦିଆଯିବା, ଶର ଘାତ, ଶରୀର ରକ୍ତ ଓ ଘମରେ ଭିଜିଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ରାବଣ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭୟଙ୍କର ହୋଇ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ବର୍ଚ୍ଛି ତୁଳିଲେ। ସେ ବର୍ଚ୍ଛି ଧୂମ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ବିଳୀନ ହୋଇ, ମାକଡ଼ ଦଳକୁ ଭୟଭୀତ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିରେ ସୌମିତ୍ରି ଉପରେ ଝାପି ଦେଲେ। ଏହା ଆସୁଥିବା ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞ ପରି ପ୍ରତିହତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବର୍ଚ୍ଛି ଦଶରଥନନ୍ଦନଙ୍କ ବିଶାଳ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ଏହି ଘାଉରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଗଲେ, ବେଦନାରେ ତଡ଼ପୁଥିବା ବେଳେ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଧରିଲେ। ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ହିମବତ, ମନ୍ଦର, ମେରୁ ପର୍ବତ କିମ୍ବା ତିନି ଲୋକ ଉଠାଯିବ, କିନ୍ତୁ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ ଉଠାଯିବ ନୁହେଁ। ବର୍ଚ୍ଛି ଘାତ ପରେ ମଧ୍ୟ ସୌମିତ୍ରି ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁର ଅଂଶ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଚାପି ଧରି ରାବଣ ଉଠାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାବଣଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ମୁଷ୍ଟି ଘାତ ଦେଲେ। ସେଠାରେ ରାବଣ ଭୂମିରେ ଆଉ ଅବସ୍ଥିର ହୋଇ ଫେଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ମୁଁହ, ଚକ୍ଷୁ, କାନରୁ ରକ୍ତ ଝରିଲା, ସେ ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଅଚେତନ ହୋଇ ରଥରେ ବସିଗଲେ। ତାଙ୍କର ଚେତନା ନ ଥିବା ଦେଖି ମୁନି, ବନରାଜ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଜୟଧ୍ୱନି କଲେ। ହନୁମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୂମିରୁ ଉଠାଇ ଗଭୀର ମୌତ୍ରୀ ଓ ଭକ୍ତିରେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇ ଆସିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉଠାଇପାରିବେନି, କିନ୍ତୁ ମନ୍ଦିର ହୃଦୟ ଥିବା ହନୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ହଳକା ହୋଇଗଲେ। ଏହି ବର୍ଚ୍ଛି ପୁଣି ରାବଣଙ୍କ ରଥକୁ ଫେରିଗଲା। ରାବଣ ପୁଣି ଚେତନା ଫେରିପାଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ୟ ତୁଳିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବର୍ଚ୍ଛିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁର ଅଂଶ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ ଦେଖିଲେ ଯେ, ମହାବଳୀ ବନରାଜ ଦଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେ ତେଜରେ ରାବଣ ଉପରେ ଧାଉଛନ୍ତି। ହନୁମାନ ଆସି କହିଲେ, "ମୋ ପିଠରେ ଚଡ଼, ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ଦଳନ କର।" "ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡ଼ରେ ଚଡ଼ି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରିଥିଲେ, ସେପରି।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଘବ ଶୀଘ୍ର ହନୁମାନଙ୍କ ପିଠରେ ଚଡ଼ି ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ କ୍ରୋଧରେ ବିରୋଚନ ଉପରେ ଧାଉଥିବେ, ସେପରି ଶସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ରାବଣ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ତାରରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ଏବଂ ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ ରାମ ରାକ୍ଷସ ରାଜାକୁ କହିଲେ, "ଥା, ଥା! ଏପରି ଅପରାଧ କରି, କେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ପାଇବୁ? ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ସୂର୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା, ଅଗ୍ନି, ଶିବ କିମ୍ବା ଦଶ ଦିଗକୁ ଯାଅ, ତଥାପି ଆଜି ମୋଠାରୁ ତୁମେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ ନାହିଁ।" "ଯେଉଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ ତୁମେ ବର୍ଚ୍ଛି ଘାତ କରି ଅଚେତନ କରିଥିଲ, ସେଇ ତୁମ, ତୁମ ପୁଅ, ନାତିମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜନସ୍ଥାନରେ ତୁମ ଦୁର୍ଗ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ, ଚୌଦ୍ଦ ହଜାର ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କରିଥିଲେ।" ରାମଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଦେଖିଲେ ଯେ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହନୁମାନ ରାଘବଙ୍କୁ ବୋହି ଆଣୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ସ୍ମରଣ କରି, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ତୀବ୍ର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ହନୁମାନ ବାଣ ଘାତ ପାଇ ତଥାପି ତାଙ୍କର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପ୍ରଭା ଆଉ ବଢ଼ିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ ରାମ, ରାବଣଙ୍କ ବାଣ ଘାତରେ ଅଳ୍ପ ଅନ୍ତର୍ବେଦନା ଅନୁଭବ କରି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାବଣଙ୍କ ରଥର ଚକ, ଘୋଡ଼ା, ଧ୍ୱଜ, ଛତ୍ର, ମହାଧ୍ୱଜ, ସାରଥି, ବଜ୍ର, ବର୍ଚ୍ଛି, ତଳୱାର—ଏସବୁକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ। ଏପରି ଭାବେ ସେଠି ଦୁଇ ମହାବୀର ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିରହିଲା, ଦେବ, ଅସୁର, ବନରାଜ ଏହା ଦେଖି ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ନିର୍ଭୟ ହେଲେ।