ଏହିପରି ଘଟଣା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଉପଦେଶ ପରେ ବଳଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—“ଥିବି, ଥିବି!” ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡକୁ ଉଠାଇଲେ, ଯେପରି ଏହା କାଳର ଦଣ୍ଡ ହୋଇଥିବା, ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—“ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜାତିର ନାଶକ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛି—ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତି ଦେଖା! ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ଅସ୍ତ୍ରର ଗର୍ବକୁ ନାଶ କରିଦେବି, ଓ ଗାଧିପୁତ୍ର!” ବସିଷ୍ଠ ଆଉ କହିଲେ—“କେଉଁଠି ତୁମ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି, ଏବଂ କେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିର ମହାତ୍ମ? ମୋର ଦିବ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖ, ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧୂଳି!” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସେଉଁଠି ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଜଳରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହୋଇଯାଏ। ତାପରେ, ଗାଧିପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର—ଉଦାହରଣ, ଭୟଙ୍କର ଭାରୁଣ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ପାଶୁପତ, ଏବଂ ଐଷୀକ ଅସ୍ତ୍ର—ଛାଡ଼ିଲେ। ସେ ମାନବାସ୍ତ୍ର, ମୋହନ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ସ୍ୱାପନ, ଜ୍ରୁମ୍ଭଣ, ମାଦନ, ସଂତାପନ ଏବଂ ବିଲାପନ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହିପରି ଶୋଷଣ, ଦାରଣ, ଅଜୟ ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମପାଶ, କାଳପାଶ, ଭାରୁଣପାଶ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ। ପିନାକ ଅସ୍ତ୍ର, ଶୁଷ୍କ ଓ ତରଳ ବଜ୍ର, ଦଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ର, ପୈଶାଚ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ। ଧର୍ମଚକ୍ର, କାଳଚକ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଚକ୍ର, ବାୟୁ ଅସ୍ତ୍ର, ମନ୍ଥନ ଅସ୍ତ୍ର, ଅଶ୍ୱଶିର ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦୁଇଟି ଶୁଳ, କଙ୍କଳ ଅସ୍ତ୍ର, ଗଦା, ବିଦ୍ୟାଧର ଅସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କାଳ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ। ଫିଅର୍ସ ତ୍ରିଶୂଳ, କପାଳ ଅସ୍ତ୍ର, କଙ୍କଣ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ—ଏ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଏହି ରାଘବବଂଶୀଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା। ବସିଷ୍ଠ, ମନ୍ତ୍ରପାଠରେ ପ୍ରଧାନ, ସେଉଁଠି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଦେଖିଲେ; ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ନିମ୍ନ ହୋଇଗଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶାନ୍ତ ହେବାପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ; ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଉଠିବାକୁ ଦେଖି, ଅଗ୍ନି ସହିତ ଦେବଗଣ, ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ମହାନାଗ ଏବଂ ତିନି ଲୋକ ଭୟଭୀତ ହେଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନିମ୍ନ କରିଦେଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଶୋଷିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କଲା, ତିନି ଲୋକ ମୃଗମୟ ହେଇଗଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦେହର ପ୍ରତ୍ୟେକ କେଶରୁ ଅଗ୍ନିର ଧୂଅ ନଥିବା ଜ୍ଵାଳା ପରି କିରଣ ଉତ୍ସର୍ଗ ହେଲା। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ହାତରେ ଉଠିଥିବା ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଧୂଅ ନଥିବା ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ଜ୍ଵଳି ଉଠିଲା, ଯେପରି ଏହା ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ହୋଇଥିଲା। ଏହିପରି ଦେଖି, ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ—“ତୁମର ଶକ୍ତି ଅବାଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତୁମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ନିବାହ କର। ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବଳଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିମ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି; ତୁମ ଶକ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ଅବାଧ୍ୟ—ଲୋକ ଭୟମୁକ୍ତ ହେଉ।" ଏପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ, ଶାନ୍ତ ହେଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ପରାଜିତ ହୋଇ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ତାଗି, କହିଲେ—“କ୍ଷତ୍ରିୟର ଶକ୍ତିର ଉପରେ ନିନ୍ଦା; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିର ଉପରେ ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି। ଏକ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ମୋ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ନିଃଶେଷ ହୋଇଗଲା।” ଏହି ଚିନ୍ତା କରି, ଶାନ୍ତ ମନ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—“ମୁଁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିବି, କାରଣ ଏହା ହିଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାର କାରଣ।” ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ବାଲ କାଣ୍ଡର ସତ୍ୟାବଳୀ ସର୍ଗ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ, ଏବଂ ଏହାକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ ହେଉଛି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ପରାଜୟ ଚିନ୍ତା କରି, ଦୁଃଖରେ ନିଶ୍ୱାସ ତାଗି, ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ, ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ। ସେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭକ୍ଷଣ କରି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା କଲେ; ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ହବିଷ୍ପନ୍ଦ, ମଧୁଷ୍ପନ୍ଦ, ଦୃଢନେତ୍ର—ଏହି ଅତିଶୟ ରଥୀ; ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାପରେ, ଜଗତର ପିତା ବ୍ରହ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ରାଜା ଋଷିମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଜୟ କରିଛ; ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ଆମେ ତୁମକୁ ରାଜା ଋଷି ଭାବେ ଚିହ୍ନିଛୁ, ଓ କୁଶିକପୁତ୍ର।” ଏପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଉପାଧି ଶୁଣି ଲଜ୍ଜାରେ ଅଳ୍ପ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ। ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ତିନି କହିଲେ—“ମୁଁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିଛି, ତଥାପି ମୋତେ ରାଜା ଋଷି ଭାବରେ ଚିହ୍ନିବା; ଦେବଗଣ ଓ ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ନାହିଁ।” ଏପରି ନିଶ୍ଚିତ କରି, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ; ଏହି ଦିନେ, ତ୍ରିଶଂକୁ ନାମକ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଉନ୍ନତିକାରୀ, ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ହେଲା—“ମୁଁ ଏକ ଯଜ୍ଞ କରିବି, ଓ ରାଘବବଂଶୀ, ମୋ ଦେହ ସହିତ ଦେବତାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବି।” ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଡାକି ନିଜ ଇଚ୍ଛା କୁ ବ୍ୟକ୍ତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବସିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା କହିଲେ—“ଏହା ଅସମ୍ଭବ।” ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଠାରୁ ନିରାକୃତ ହୋଇ, ତ୍ରିଶଂକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନା ପାଇଁ, ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ତ୍ରିଶଂକୁ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏକ ଶତ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଏବଂ ମନେ ଦୃଢ ଥିଲେ।