ଏକ ସମୟର କଥା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପାଳିତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ମହାମୁନି ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ମୂଢ଼, ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଅଟୁଟ ଆଶ୍ରମକୁ ନଷ୍ଟ କରିଛ, ଏହିପରି ଅପରାଧ କରି, ତୁମେ ଅବଶ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟିକି ପାରିବ ନାହିଁ।” ଏହିପରି କହି, ବଶିଷ୍ଠ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇଲେ; ଏହି ଦଣ୍ଡ ଯମଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଏହା ଧୂମ ନଥିବା ଦାହନାଗ୍ନିର ଭଳି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି ବଳଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ଧ୍ୟାନ କରି କହିଲେ, “ଥାଉ, ଥାଉ!” ବଶିଷ୍ଠ ମହାଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ, କ୍ରୋଧରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ, “ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ଧ୍ୱଂସକାରୀ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛି—ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖା। ଏହି ଦିନେ ମୁଁ ତୁମର ଅସ୍ତ୍ର ଶୌର୍ୟକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି, ହେ ଗାଧିପୁତ୍ର। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି କେଉଁଠି, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି କେଉଁଠି? ମୋର ଦିବ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖ, ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧୂଳି!” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହେଲା, ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କରାଯାଏ। ଏହାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବିଭିନ୍ନ ଦେବତା ଅସ୍ତ୍ର ଯେପରିକି ବରୁଣ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ପାଶୁପତ, ଏବଂ ଐଶୀକ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ। ସେ ମାନବ, ମୋହନ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ସ୍ୱାପନ, ଜ୍ରୁମ୍ଭଣ, ମାଦନ, ସଂତାପନ, ଏବଂ ବିଲାପନ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଶୋଷଣ, ଦାରଣ, ଅଜୟ ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମପାଶ, କାଳପାଶ, ବରୁଣପାଶ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ କଲେ। ପିନାକ, ଶୁଷ୍କ ଓ ତରଳ ବଜ୍ର, ଦଣ୍ଡ, ପୈଶାଚ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ। ଧର୍ମଚକ୍ର, କାଳଚକ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଚକ୍ର, ବାୟୁଅସ୍ତ୍ର, ମଥନ ଅସ୍ତ୍ର, ହୟଶିର ଅସ୍ତ୍ର, ଦୁଇଟି ଶୂଳ, କଙ୍କଳ, ଗଦା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଦ୍ୟାଧର ଅସ୍ତ୍ର, ଭୟଙ୍କର କାଳ ଅସ୍ତ୍ର, ତୀବ୍ର ତ୍ରିଶୂଳ, କପାଳ, କଙ୍କଣ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ କଲେ। ବଶିଷ୍ଠ, ମନ୍ତ୍ରପାଠରେ ପ୍ରବୀଣ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବିକାର ଭାବରେ ଶୋଷଣ କଲେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ପାଣି ଦମାଇ ଦିଏ। ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ନିର୍ବଳ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖି ଦେବଗଣ, ଋଷି, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ତିନି ଲୋକ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଲା। ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱଳ୍ପ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶୋଷଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶରୀରର ପ୍ରତ୍ୟେକ କେଶରୁ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ପ୍ରଭା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ତାଙ୍କ ହାତରେ ଉଠାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହା ଦେଖି, ଋଷିମାନେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ଶକ୍ତି ଅଖଣ୍ଡ ଅଟୁଟ; ତୁମର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କର। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ତୁମର ଶକ୍ତି ଅସାଧାରଣ, ଜଗତ ଭୟମୁକ୍ତ ହେଉ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବଶିଷ୍ଠ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଏହି ଭୟଙ୍କର ପରାଜୟ ଦେଖି, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି କହିଲେ, “କ୍ଷତ୍ରିୟର ଶକ୍ତି ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱର ଶକ୍ତି। ମୋର ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲା।” ଏହା ଭାବି, ସେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଏହି ସଂକଳ୍ପ କଲେ: “ମୁଁ ମହାତପସ୍ୟା କରିବି, କାରଣ ଏହା ଦ୍ୱାରା ମାନବ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ପାଇଁ ସମ୍ଭବ।” ଏହିପରି ଘଟଣା ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହୃଦୟରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଏବଂ ପରାଜୟର ଜ୍ୱାଳା ନେଇ, ପୁନିପୁନି ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତିବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ। ଫଳ, ମୂଳ ଭୋଜନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ତିନି ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ—ହବିଷ୍ପନ୍ଦ, ମଧୁଷ୍ପନ୍ଦ ଓ ଦୃଢ଼ନେତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ମହାପ୍ରଭୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ କୌଶିକ, ତୁମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ରାଜର୍ଷି ମଣ୍ଡଳକୁ ବିଜୟ କରିଛ; ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମକୁ ରାଜର୍ଷି ବୋଲି ଜାଣୁଛୁ।” ଏହା କହି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହ ଦେବଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ସମ୍ମାନ ଶୁଣି ଲଜ୍ଜା ଓ ଦୁଃଖରେ ଅଳ୍ପ ମନକ୍ଷୁଣ୍ଣ ହେଲେ। ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ, ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏତେ ତପସ୍ୟା କଲି, ତଥାପି ମୋତେ କେବଳ ରାଜର୍ଷି ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲେ। ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ—ମୋ ମନେ ହୁଏ, ତପସ୍ୟାର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ।” ଏହିପରି ସଂକଳ୍ପ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପୁନି ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ବୖବବ୍ୟତ୍ତିତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ୍ତ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନାମକ ରାଜାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା: “ମୁଁ ଏହି ଦେହରେ ଦେବତ୍ୱ ପାଇବା ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବି।” ସେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଡାକି ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ।