ଏହି ପବିତ୍ର ଘଟଣା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବସିଷ୍ଠ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଭରିତ ଶବ୍ଦରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଲେ । ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ହେ ମୂଢ ଅସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀ, ତୁମେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ନଶ୍ଟ କରିଛ, ଯାହାକୁ ଦୀର୍ଘ କାଳ ଧରି ପାଳନ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ ଅବିରତ ରହିପାରିବନାହିଁ ।” ଏପରେ ବସିଷ୍ଠ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡର ପରି ଦିଖାଯାଉଥିବା ତାଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡକୁ ତୁରନ୍ତ ଉଠେଇଲେ, ଏହା ଏକ ଧୂଆଁ ନଥିବା ବିନାଶକାରୀ ଅଗ୍ନିର ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା । ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ସର୍ଗା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ନିଶାନା କରି ବୋଲିଲେ, “ଠିଆ ହୁଅ, ଠିଆ ହୁଅ!” ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡକୁ ଉଠେଇ, ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡର ପରି, ଏକ ଦ୍ୱିତୀୟ କାଳଦଣ୍ଡ ଭଳି, କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, “ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ନାଶକ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଠିଆ ଅଛି—ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତି ଦେଖାଅ! ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଅସ୍ତ୍ର ଅଭିମାନକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି, ହେ ଗାଧିପୁତ୍ର ।” ବସିଷ୍ଠ ଆଉ କହିଲେ, “ତୁମର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି କେଉଁଠି, ଆଉ ବ୍ରହ୍ମନ୍ୟ ଶକ୍ତି କେଉଁଠି? ମୋର ଦିବ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମନ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦେଖ, ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟର ଧୂଳି ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହେଲା, ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ । ଏହା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ବିମୋଚନ କଲେ—ଭୟଙ୍କର ଭାରୁଣ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ପାଶୁପତ, ଏବଂ ଐଷୀକ ଅସ୍ତ୍ର । ସେ ମାନବାସ୍ତ୍ର, ମୋହନ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ସ୍ୱାପନ, ଜ୍ରୁମ୍ଭଣ, ମାଦନ, ସଂତାପନ ଏବଂ ବିଲାପନ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସର୍ଗ କଲେ । ସେ ଶୋଷଣ, ଦାରଣ, ଅଜୟ ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମପାଶ, କାଳପାଶ, ଭାରୁଣପାଶ ମଧ୍ୟ ମୋକାଇଲେ । ପିନାକ ଅସ୍ତ୍ର, ଶୁଷ୍କ ଓ ତରଳ ବଜ୍ର, ଦଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ର, ପୈଶାଚ, କ୍ରୌଞ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ବିମୋଚନ କଲେ । ଧର୍ମ ଚକ୍ର, କାଳ ଚକ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଚକ୍ର, ବାୟୁ ଅସ୍ତ୍ର, ମଥନ ଅସ୍ତ୍ର, ଅଶ୍ୱମୁଖ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋକାଇଲେ । ସେ ଦୁଇଟି ବଣ, କଙ୍କଳ ଅସ୍ତ୍ର, ଗଦା, ବିଦ୍ୟାଧର ଅସ୍ତ୍ର, ଭୟଙ୍କର କାଳ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସର୍ଗ କଲେ । ତିବ୍ର ତ୍ରିଶୂଳ, କପାଳ, କଙ୍କଣ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋକାଇଲେ । ଏସବୁ ଅସ୍ତ୍ର ରାଘବ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ । ବସିଷ୍ଠ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସବୁ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ତାଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କରିଦେଲେ । ଏହି ସବୁ ଅସ୍ତ୍ର ନିର୍ଜୀବ ହେଉଥିବାବେଳେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଅସ୍ତ୍ର ବିମୋଚନ କଲେ । ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଉତ୍ସର୍ଗ ହେଉଥିବାଦେଖି, ଅଗ୍ନି ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ, ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ମହାନାଗମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ । ତିନି ଲୋକ ଭୟରେ ବିଭୱା ହେଲା । କିନ୍ତୁ, ଏହି ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମା ଅସ୍ତ୍ରକୁ ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲେ । ବସିଷ୍ଠ ଏହି ବ୍ରହ୍ମା ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଶୋଷଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ରୂପ ତିନି ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାଇଥିଲା । ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶରୀରର ପ୍ରତ୍ୟେକ କେଶରୁ ଧୂଆଁ ନଥିବା ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱଳନ ଶିଖା ପ୍ରକାଶ ହେଉଥିଲା । ତାଙ୍କ ହାତରେ ଉଠାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଧୂଆଁ ନଥିବା ବିନାଶକାରୀ ଅଗ୍ନିର ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଥିଲା, ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡର ପରି । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଋଷିମାନେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରଚାରୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କଲେ: “ତୁମର ଶକ୍ତି ଅଚ୍ୟୁତ, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ୟ; ତୁମର ତେଜରେ ତୁମେ ତୁମ ଉଜ୍ୱଳତାକୁ ଅବିରତ ରଖ ।” ତାଙ୍କୁ ଆଉ କହିଲେ, “ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦମିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ତୁମର ଶକ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତ—ଲୋକମାନେ ଭୟ ମୁକ୍ତ ହେଉ ।” ଏପରେ ବସିଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଉଜ୍ୱଳ, ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ପରାଜିତ ହୋଇ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ କହିଲେ, “କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ଉପରେ ନିଜେ ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମନ୍ୟ ଶକ୍ତି ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଶକ୍ତି । ଏକ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଏତେ ଅସ୍ତ୍ର ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି ।” ଏହି ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରି, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ମୁଁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ହିଁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ୟ ହେବାର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ।” ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ସର୍ଗା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୁଃଖରେ ଜଳି ଉଠିଥିବା ହୃଦୟରେ, ନିଜ ପରାଜୟକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଇଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୱୀ, ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ ଫଳ ଏବଂ ମୂଳ ଭକ୍ଷଣ କରି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କଲେ; ଏହିପରେ ତାଙ୍କୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ହବିଷ୍ପନ୍ଦ, ମଧୁଷ୍ପନ୍ଦ, ଦୃଢନେତ୍ର ଏବଂ ମହାରଥୀ । ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରପିତାମହ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଋଷିମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ବିଜୟ କରିଛ; ହେ କୁଶିକପୁତ୍ର, ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମକୁ ରାଜା ଋଷି ଭାବେ ଜାଣିଛୁ ।” ଏହିପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଗଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଲଜ୍ଜାରେ କିଛି ଉତ୍ସବାନ୍ତ ହେଲେ । ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଅଭିଭୱା ହୋଇ, ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିଛି, ତଥାପି ସେମାନେ ମୋତେ କେବଳ ରାଜା ଋଷି ଭାବେ ଜାଣିଛନ୍ତି ।” “ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ—ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତପସ୍ୟାର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ ।” ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୱୀ ହେଲେ ।