ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ପୁନିପୁନି କହିଲେ, "ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ," ଏବଂ ଏହି ସଂକଟରେ ଶପଥ କରି ଘୋଷଣା କଲେ, "ଆଜି ମୁଁ ଗାଧିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ କୁହୁଡିକୁ ଦୂର କରିଦିଏ।" ଏପରି କହି, ମହାବଳୀ, ମନ୍ତ୍ରଜପରେ ପ୍ରଥମ ବସିଷ୍ଠ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ସେ କହିଲେ, "ହେ ମୂଢ଼ ଅଚରିତ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି, ତୁମେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲା, ଯାହାକୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଲାଳନା କରାଯାଇଥିଲା; ଏହି ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ଅବଶ୍ୟ ନାଶ ପାଇବ।" ଏପରି କହି, ବସିଷ୍ଠ ମହାକ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଦଣ୍ଡକୁ ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ପରି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ତାହା ଅଗ୍ନିର ଧ୍ୱଂସକାଳୀନ ଶିଖା ପରି ଧୂଆଁ ଛାଡ଼ିନଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ସମ୍ବୋଧିତ ହୋଇ, ଅଗ୍ନି ମିଶନ ଧ୍ୟାନ କରି, "ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡକୁ ଉଠାଇ, ଯେପରି ଅନ୍ୟ ଏକ କାଳଦଣ୍ଡ, ତାଙ୍କ ଦେହରେ କ୍ରୋଧ ଭରି, କହିଲେ, "ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟବଂଶ ନାଶକ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଅ! ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତିର ଅହଙ୍କାର ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି, ହେ ଗାଧିପୁତ୍ର।" "କ୍ଷତ୍ରିୟର ଶକ୍ତି କେଉଁଠି, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଶକ୍ତି କେଉଁଠି? ମୋର ଦିବ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି ଦେଖ, ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟର ଧୂଳି!" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସେଉଁଠି ସମାପ୍ତ ହେଲା, ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କରାଯାଏ। ତାପରେ ଗାଧିପୁତ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ବିଭିନ୍ନ ଦେବତା ଅସ୍ତ୍ର ମାନେ—ଅର୍ଥାତ୍ ଵରୁଣ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ପାଶୁପତ, ଏବଂ ଐଷୀକ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ। ସେ ମାନବାସ୍ତ୍ର, ମୋହନ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ସ୍ୱାପନ, ଜୃମ୍ଭଣ, ମାଦନ, ସଂତାପନ, ବିଳାପନ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋକାଇଲେ। ଏହି ସହିତ ଶୋଷଣ, ଦାରଣ, ଅଜୟ ବଜ୍ର, ବ୍ରହ୍ମପାଶ, କାଳପାଶ, ଵରୁଣପାଶ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ। ପ୍ରିୟ ପିଣାକ, ଶୁଷ୍କ ଓ ତରଳ ବଜ୍ର, ଦଣ୍ଡ, ପୈଶାଚ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋକାଇଲେ। ଧର୍ମଚକ୍ର, କାଳଚକ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଚକ୍ର, ବାୟୁ ଅସ୍ତ୍ର, ମଥନ ଅସ୍ତ୍ର, ଅଶ୍ୱମୁଖ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋକାଇଲେ। ଦୁଇଟି ଶୂଳ, କଙ୍କାଳ ଅସ୍ତ୍ର, ଗଦା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଦ୍ୟାଧର ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କାଳ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ। ତିବ୍ର ତ୍ରିଶୂଳ, କପାଳ ଏବଂ କଙ୍କଣ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋକାଇଲେ। ତଥାପି, ବସିଷ୍ଠ, ମନ୍ତ୍ରଜପରେ ପ୍ରଥମ, ତାଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଘୃତ ପରି ଶୋଷି ନେଲେ। ଏଠି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ବିଫଳ ହେବା ପରେ, ଗାଧିପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ମୋକାଇଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଉଠିବାକୁ ଦେଖି, ଅଗ୍ନି ଆଦି ଦେବତାମାନେ, ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ମହାନାଗମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ତିନି ଲୋକ ଅସ୍ତିର ହେଲା। କିନ୍ତୁ ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଶକ୍ତିରେ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୋଷି ନେଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ମହାତ୍ମା ଶରୀରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୋମକୁପରୁ ଧୂଆଁ ନଥିବା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ତଜ୍ଜ୍ୱଳ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ବିକିରିତ ହେଲା। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ହାତରେ ଉଠାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ତିବ୍ର ଜ୍ୱାଳାରେ ଜଳିଉଠିଲା, ଯେପରି ଧ୍ୱଂସକାଳୀନ ଅଗ୍ନି ବା ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଅନ୍ୟ ଏକ ଆକାର ନେଇଥାଏ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, "ତୁମର ଶକ୍ତି ଅଖଣ୍ଡ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ତୁମର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜେ ଅବଧି ଦିଅ।" "ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିଜେ ନିବାରିତ; ତୁମର ଶକ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡ—ପ୍ରପଞ୍ଚ ଭୟମୁକ୍ତ ହେଉ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହତଭାଗ୍ୟ ହୋଇ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି କହିଲେ, "କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତିର ଅଭିମାନକୁ ଦୂଷ୍ୟ; ବ୍ରହ୍ମତେଜ ଏଇ ପ୍ରକୃତ ଶକ୍ତି। ଏକ ମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ମୋର ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଇଛି।" ଏହି ଭାବନାରେ ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ସଂଯମ କରି, ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—"ମୁଁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିବି, ଏହି ତପଃଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଜୀବନର ଉଚ୍ଚତମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।" ଏବେ ଶୁଣ, ମହାମାନ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସତ୍ତାବନ୍ୟ ସର୍ଗା। ଏହିପରି ଅପମାନ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତଃକରଣ ଜଳିଉଠି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପୁନିପୁନି ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ତାଙ୍କ ରାନୀ ସହ ଚଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ। ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କରିବାରେ ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏକାଧିକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ—ହବିଷ୍ପଣ୍ଡ, ମଧୁଷ୍ପଣ୍ଡ ଓ ଦୃଢ଼ନେତ୍ର, ଯିଏ ମହାରଥୀ ଥିଲେ। ଏଭଳି ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମଧୁର କଥାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ତୁମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ରାଜର୍ଷି ତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ।" "ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମକୁ ଏବେ ରାଜର୍ଷି ଭାବରେ ଜାଣୁଛୁ," ବୋଲି କହି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହ ତାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଉପାଧି ଶୁଣି କିଛି ଲଜ୍ଜା ଓ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏତେ ତପସ୍ୟା କରି ମଧ୍ୟ ମାତ୍ର ରାଜର୍ଷି ଭାବେ ଚିହ୍ନିବାରେ, ସେ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, "ମୋତେ ଏତେ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଦେବତାମାନେ, ଋଷିମାନେ—କେହି ମଧ୍ୟ ଏହି ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଦେଲେ ନାହିଁ।" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କ ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ କରି, ଏବଂ ତତ୍କ୍ଷଣାତ ଏକ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ, ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା କରିଥିବା ଏକାଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ତପସ୍ୟା ପ୍ରାରମ୍ଭ କଲେ।