ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିହତ ନାୟକମାନେ, ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ବଡ଼ ଗଛମାନେ ଭାଗି ପଡ଼ିଥିଲେ; ରକ୍ତର ଧାରା ଏହି ଭୂମିକୁ ଏକ ଭୟାନକ ନଦୀର ରୂପ ଦେଇଥିଲା, ଯାହା ଯମର ସମୁଦ୍ରକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ନଦୀର ତଟରେ ମାନବ ଶରୀରର ଯକୃତ ଓ ପ୍ଲୀହା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା, ଅନ୍ତ୍ରମାନେ ସମୁଦ୍ର ଶାଳିକ ଭଳି ଚାରିପାଖରେ ଚିଢ଼ାଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା ହାତ, ପା ଓ ମୁଣ୍ଡ ଗଛ ତଟର ଘାସ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ରକ୍ତ ନଦୀ ଶବ ଭକ୍ଷକ ଗୃଧ୍ର, ହଂସ, କୁଞ୍ଚ ଓ ମାନ୍ଦାରି ଦେଖିଲେ; ଏହି ନଦୀ ଫେନ ଓ ଚର୍ବିରେ ଭରିଥିଲା, ଦୁଃଖିତ ମନ୍ଦ୍ର ରବେ ତାହାର ଚାରିପାଖ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଭୂମିର ନଦୀ କ୍ଷୀଣ ମନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଥିଲା, ଏହା ମେଘ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବା ପରେ ହଂସ ଓ କୁଞ୍ଚ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିବା ନଦୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ରକ୍ତ ନଦୀକୁ ବନରା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ହାତୀ ଦଳ ମାନେ ରଙ୍ଗିନ ପଦ୍ମ ତଳା ଦିଆଯାଇଥିବା ପୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଭଳି ଅତି କ୍ଷୀପ୍ର ଭାବରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଗଲେ। ଏହି ମହା ଯୁଦ୍ଧରେ ନୀଳା ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ପ୍ରହସ୍ତକୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କରୁଥିଲେ ଓ ବନରାମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ରଥରେ ରହିଥିବା ପ୍ରହସ୍ତ, ମେଘ ମାଳାକୁ ବାତାସ ଭଳି ଚିଢ଼ାଯାଇଥିଲେ, ତିନି ନୀଳାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ପ୍ରହସ୍ତ, ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ରଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି ଆଲୋକିତ ହେଇ, ନୀଳାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ପ୍ରହସ୍ତ ନୀଳାଙ୍କୁ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କରିଲେ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ନୀଳାଙ୍କୁ ବିଦୌତ କରି ଭୂମିରେ ବିଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ଭଳି ପଡ଼ିଲା। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରା ନୀଳା ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଉପଡ଼ି ପ୍ରହସ୍ତକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ଯିଏ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ଚାର୍ଜ କରୁଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବା ଅତି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଥିଲା। ଏହି ଚୋଟରେ ପ୍ରହସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ରୋଷରେ ଗର୍ଜନ କରି, ବନରାମାନେ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କରିଲେ। ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରହସ୍ତର ଅସ୍ତ୍ର ଝଡ଼କୁ ନୀଳା ମୁଦ୍ରା ଆଉ ନୟନ ମୁଦ୍ରା କରି ସହିଲେ, ଯେପରି ବୃଷ ଶୀଘ୍ର ଶରତ ବର୍ଷାକୁ ସହିଥାଏ। ଏହି ଭଳି ନୀଳା ନୟନ ମୁଦ୍ରା କରି ପ୍ରହସ୍ତର ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଝଡ଼କୁ ଅପ୍ରତିରୋଧ୍ୟ ଭାବରେ ସହିଲେ। ଅସ୍ତ୍ର ଝଡ଼ରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୀଳା ବଡ଼ ଶାଳ ଗଛ ଦେଇ ପ୍ରହସ୍ତର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଉପରେ ଚୋଟ କରିଲେ। ତା'ପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ, ନୀଳା ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରହସ୍ତର ଧନୁ ବିଭଙ୍ଗ କରିଲେ ଓ ଦୁଇଁଥର ଗର୍ଜନ କରିଲେ। ଧନୁ ହରାଇ ପ୍ରହସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ନେଇ ରଥରୁ ଜମିକୁ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଲେ। ଏହି ଦୁଇ ନାୟକ, ଦୁଇ ଦଳର ନେତା, ଏବେ ଶତ୍ରୁ ଭାବରେ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଶରୀର ନେଇ, ଭଙ୍ଗ ଦନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ହାତୀ ଭଳି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇଲେ। ଦୁଇଁଜଣ ଶର୍ପ ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦନ୍ତ ଦେଇ ଏକାପରି ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ସିଂହ ଓ ବାଘ ଭଳି ଆଚରଣ କରୁଥିଲେ। ଦୁଇଁଜଣ ଶୂର, ଅପରାଜିତ ଓ ବିଜୟୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଟୁଟ ରହି, ବିଭ୍ରିତ୍ରା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଯଶ ଲାଗି ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ପ୍ରହସ୍ତ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ନୀଳାଙ୍କ ମାଥାରେ ଗଦା ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ଏବଂ ତା'ରୁ ରକ୍ତ ବିସର୍ଜନ ହେଲା। ଏହି ଚୋଟରେ, ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ନୀଳା, ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଉପଡ଼ି, କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରହସ୍ତର ଛାତି ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ। ପ୍ରହସ୍ତ ତାଙ୍କର ମହାଗଦା ନେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ନୀଳା ଉପରେ ଚାର୍ଜ କରିଲେ, ଯିଏ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚୋଟ ଦେଇଥିଲେ। ପ୍ରହସ୍ତ ତୀବ୍ର ଗତି ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆଗକୁ ଆସୁଥିଲେ, ଦେଖି ନୀଳା ବାୟୁ ଭଳି ତ୍ୱରିତ ଏକ ବଡ଼ ପଥର ଉଠାଇଲେ। ପ୍ରହସ୍ତ ଗଦା ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ନୀଳା ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଏହି ପଥର ପ୍ରହସ୍ତର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ। ବନରା ନାୟକ ନୀଳାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଫିଙ୍ଗି ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ପଥର ପ୍ରହସ୍ତର ଭୟଙ୍କର ମୁଣ୍ଡକୁ ଅନେକ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲା। ପ୍ରହସ୍ତର ଜୀବନ, ତେଜ, ଶକ୍ତି ଓ ଅନୁଭୂତି ଅନ୍ତ ହୋଇଗଲା, ସେ ଉପଡ଼ି ଯାଇଥିବା ଗଛ ଭଳି ଭୂମିରେ ଏକାଉଁ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଓ ଶରୀରରୁ ଅଧିକ ରକ୍ତ ବିସର୍ଜନ ହେଲା, ପାହାଡ଼ରୁ ଝରିଥିବା ଝରଣା ଭଳି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅପରାଜିତ ପ୍ରହସ୍ତ ନୀଳାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ ହେବା ପରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଲଙ୍କାକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେନାପତି ବଧ୍ୟ ହେବା ପରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଶକ୍ତି ହରାଇ ରାକ୍ଷସ ନାୟକଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ ଓ ଚୁପ୍ଚାପ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଗଲେ। ତା'ପରେ ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଭାବରେ ଅଚେତନ ହେଇଗଲେ। ଏଉଁ ବେଳେ, ବିଜୟୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୀଳା, ନୀତିମାନ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଯୋଗ ଦେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦଳର ନେତା ଭାବରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ରୂପରେ ଦୀପ୍ତି ମିଳିଲା। ଏହି ଗୋପ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ସର୍ଗ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ପ୍ରହସ୍ତ, ରାକ୍ଷସ ସେନାର ରକ୍ଷକ, ବନରା ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ ହେବା ପରେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ସେନା, ଭୟାନକ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ, ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ପଳାଇଗଲେ। ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ନାୟକଙ୍କୁ ଯାଇ ସେନାପତି ବଧ୍ୟ ହେବା ଖବର ଦେଲେ, ଏବଂ ଆଗ୍ନିପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ ହୋଇଥିବା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇଗଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରହସ୍ତ ବଧ୍ୟ ହେବା ଖବର ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ନାୟକ କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସ ଦଳପତିମାନୋଁ ସହ କଥା କହିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାମାନୋଁ ସହ କଥା କହିଥାନ୍ତି। ସେ କହିଲେ, "କୌଣସି ଶତ୍ରୁକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ସେ ମୋ ଦଳର ସେନାପତି, ତାଙ୍କର ଅନୁଚର ଓ ହାତୀମାନେ ସହ ବଧ୍ୟ କରିଦେଲେ।" "ଏହିପରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ଓ ଜୟ ପାଇଁ, ମୁଁ ନିଜେ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଗକୁ ଯିବି।