ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୁଇ ପକ୍ଷର ବିର ଯୋଧାମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଅନ୍ୟକୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଭୟଙ୍କର ହୁଲାହୁଲି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନେ ଏପରି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଯେହିଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧର ଭୟାନକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଅନୁଭୂତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଥିବା ପ୍ରହସ୍ତ ଲଙ୍କାର ରାକ୍ଷସ ସେନାପତି, ବନରାଜଙ୍କ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ସେଠାକୁ ଅତି ତ୍ବରାନ୍ୱିତ ହେଇ ଆସିଲା। ସେ ଏପରି ଗତିରେ ବନରାଜଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଯେପରି ଏକ ପୋକା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ନିଜ ନାଶକୁ ନିଜେ ଡାକେ। ଏହି ଅସାଧାରଣ ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଅଠାବନ୍ ଶ୍ଲୋକର କଥା ଏଉଁପରି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶ୍ରୀରାମ ହସି ଭିଭୀଷଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଏହି ବିଶାଳ ଦେହ ଥିବା, ବଡ଼ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ଏହି ପ୍ରବଳ ବ୍ୟକ୍ତି କିଏ? ତାଙ୍କର ରୂପ, ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ କେମିତି? ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାତ୍ରିଚର କିଏ?” ରାମଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ଭିଭୀଷଣ କହିଲେ, “ଏହିଁ ଲଙ୍କାର ରାକ୍ଷସ ସେନାପତି ପ୍ରହସ୍ତ, ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିର ତୃତୀୟାଂଶ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ, ଶସ୍ତ୍ରଚାଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ବିରତାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।” ତା'ପରେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରହସ୍ତ, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏପଟେ ବନରାଜ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା, ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧର ଚିତ୍କାର ଉଠିଥିଲା, ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କୁ ଗର୍ଜନ କରି ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ବିଜୟ ଲାଗି ତଳୱାର, ବର୍ଚ୍ଛି, ଶୁଳ, ବାଣ, ଗଦା, ମୁସଳ, ଆୟସ ଦଣ୍ଡ, ତୀର, କଟାରୀ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଧନୁ ନେଇ ଆସିଲେ, ଯାହା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଚମକୁଥିଲା। ଅନ୍ୟ ପଟେ ବନରାଜମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାୟରେ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ବୃକ୍ଷ, ପାହାଡ଼, ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ପାଥର ଉଠାଇ ରଖିଥିଲେ। ଏହିପରି ଦୁଇ ପକ୍ଷ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ ବନରାଜଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ, ଏବଂ ବନରାଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ। କିଛି ତଳୱାର, କିଛି ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, କିଛି ଆୟସ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା, କିଛି କଟାରୀ ଦ୍ୱାରା କୁଟା ଖାଇ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ। କିଛି ମୃତ୍ୟୁଶାୟୀ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ରହିଲେ, କିଛି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟ ଭେଦ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ। କିଛି ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଭାଗ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଗଡ଼ାଇଲେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ବନରାଜଙ୍କୁ ଦୁଇପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଚିରିଦେଉଥିଲେ। କ୍ରୋଧିତ ବନରାଜମାନେ ମଧ୍ୟ, ବୃକ୍ଷ ଓ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଉଥିଲେ। କେହି ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘାତ ଲାଗିଥିବା ପରି ମୁଠି ଘାତରେ ମୁଖରୁ ରକ୍ତ ବମି ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦଶ ଚକ୍ଷୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା। ଦୁଇପକ୍ଷର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଚିତ୍କାର ଓ ସିଂହ ଗର୍ଜନ ମିଶି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା। ଏହି ବନରାଜ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ମୁହଁ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ହୋଇ, ବୀରତାର ମାର୍ଗରେ ଅନେକ ଶୌର୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ନରାନ୍ତକ, କୁମ୍ଭହନ, ମହାନଦ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାବୀରମାନେ ବନବାସୀ ବନରାଜଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ତ୍ବରିତ ଭାବେ ବନରାଜମାନେ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ, ଦ୍ୱିବିଦ ଏକ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇ ନରାନ୍ତକଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ। ତା'ପରେ ବନରାଜ ଦୁର୍ମୁଖ, ଏକ ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ ଉଠାଇ, ତୀବ୍ର ହସ୍ତ ଥିବା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମାରି ଫେଲିଲେ। ଜାମ୍ବବାନ୍ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏକ ବଡ଼ ପାଥର ଉଠାଇ ମହାନଦଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ। ଏହାପରେ କୁମ୍ଭହନ, ଶୌର୍ୟରେ ପ୍ରବଳ, ତାରାଙ୍କ ସମ୍ନିପାତରେ ଏକ ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା କଲେ। ଏହା ଦେଖି, ପ୍ରହସ୍ତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ତାଙ୍କ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଧନୁ ନେଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାନକ ହତ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଦୁଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ତୁମୁଳ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଯେପରି ଅପାର, ଉତ୍କଳିତ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଜନ କରେ। ପ୍ରହସ୍ତ, ଯୁଦ୍ଧ ଉନ୍ମାଦରେ ଅନେକ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ବନରାଜମାନେ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଆଣିଲେ। ଭୂମି ରାକ୍ଷସ ଓ ବନରାଜଙ୍କ ମୃତଦେହ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଅବସ୍ଥା ହୋଇଯାଇଥିଲା। ରକ୍ତ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ଢାଙ୍କାଯାଇଥିବା ସେଇ ଭୂମି ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ପଳାଶ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ମୃତ ନାୟକମାନେ, ଭଙ୍ଗ ଶସ୍ତ୍ର, ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ ଓ ରକ୍ତ ଝରଣା ମିଶି ଏହି ଭୂମିକୁ ବଡ଼ ଭୟାନକ ମୃତ୍ୟୁ ନଦୀର ସ୍ୱରୂପ ଦେଇଥିଲା। ଯେଉଁଠାରେ ଯକୃତ, ପ୍ଲୀହାର ଦଳା, ଅନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଶରୀର ଅଙ୍ଗଭାଗ ତଟରେ ଘାସ ଭଳି ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଭୂମି ଗୃଧ୍ର, ହଂସ, ଶାରସ, ବକ, ମାଦାନ୍ତି, ଚିଲିକା ପକ୍ଷୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ମେଦ ଓ ଫେନ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା, ଯୁଦ୍ଧର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଚିତ୍କାରରେ ଗଞ୍ଜିଯାଉଥିଲା। ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ନଦୀ, ଯାହା କେବଳ ବୀରମାନେ ହିଁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଥିଲେ, ମେଘ ଉଡ଼ିଗଲାପରେ ହଂସ ଓ ବକ ଘେରିଥିବା ନଦୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ପ୍ରମୁଖ ରାକ୍ଷସ ଓ ବନରାଜମାନେ ଏହି ଦୁର୍ଗମ ନଦୀକୁ ହାତୀ ଦଳ ଭଳି ପାଦ୍ମ ରେଣୁ ମିଶିଥିବା ପୋଖରୀ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ନୀଳ, ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରଥରେ ଦେଖିଲେ, ସେ ବନରାଜମାନେ ଉପରେ ବାଣ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ। ବଡ଼ ମେଘ ଆକାଶରେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉଡ଼ିଯିବା ପରି, ପ୍ରହସ୍ତ ନୀଳଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରଥ ରବି ପରି ଚମକୁଥିଲା, ପ୍ରହସ୍ତ ଧନୁ ଏଣ୍ଡି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ଭାବେ ନୀଳଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏଗୋଇଲେ। ପ୍ରହସ୍ତ ନୀଳଙ୍କ ଉପରେ ଅନେକ ବାଣ ମୁକ୍ତ କଲେ, ସେ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ନୀଳଙ୍କ ଦେହରେ ଲାଗି ତାଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱସ୍ତ କରିଦେଲେ। ଏପରି ଭୟାନକ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକ ଯୁଦ୍ଧ ରାମାୟଣର ଏହି ଅଠାବନ୍ ସର୍ଗରେ ଚାଲିଥିଲା।