ଏକ ଦିନ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଲା। ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ଭୋଜିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ନିର୍ମଳ ଆକାଶକୁ ଭେଦ କରି, ରାକ୍ଷସ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କର ରଥକୁ ବାମ ଦିଗରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ କରି ବିପରୀତ ଶକୁନ ଦେଖାଇଲେ। ଭୟଙ୍କର ଶ୍ୟାଳମାନେ ଅଗ୍ନି ଚିଟି ଚିଟି କରି ଉଁଠି ହୁଁହୁଁ ହୁଁ କରି ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ; ଏକ ତାରା ଆକାଶରୁ ଖସିପଡିଲା ଓ ପବନ ବଡ଼ ଦ୍ରୁତ ଓ ଦୁଃଖଦ ଭାବରେ ବହିଲା। ଗ୍ରହମାନେ ଏକାଉଁଠାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଆଲୋକ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏବଂ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ମେଘ ଦମ୍ଧମ୍ ମରି ଏକଠା ହେଲା। ଏହି ମେଘମାନେ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କରି ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ରଗାମୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେକୁ ଭିଜାଇଦେଲେ; ଏକ ଶବ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ରଥର ଧ୍ୱଜ ଉପରେ ଉଡ଼ି ଲୁଚିଗଲା। ଏହି ଶବ ଦୁଇପଟେ ଚିତ୍କାର କରି, ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଜ୍ଵଳତାକୁ ନେଇଯିବାରେ ସଫଳ ହେଲା; ରଥଚାଳକ ଯୁଦ୍ଧକୁ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରବେଶ କରି ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲା। ରଥଚାଳକର ହାତରୁ ଚାବୁକ ଖସିପଡିଲା, ଘୋଡ଼ାମାନେ ତଳକୁ ଥରେ ଥରେ ଉଠିଗଲେ; ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ଯାତ୍ରାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଉଜ୍ଵଳତା ଅପସ୍ଥିତ ହେଲା। କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା, ଘୋଡ଼ାମାନେ ସମତଳ ଭୂମିରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲେ; ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରହସ୍ତ, ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଓ ଶୂରତା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବାରେ ଏଗିଆସିଲେ, ଏବଂ ବନରେ ବସୁଥିବା ବନରା ସେନା, ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏଗିଆସିଲେ। ତାପରେ ବନରାମାନେ ଦେଇ ଏକ ବିଶାଳ ଉପଦ୍ରବ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ସେମାନେ ଗଛ ଉପଡ଼ି ଏବଂ ବଡ଼ ଶିଳା ଉଠାଇଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ହୁଁହୁଁ କରି ଚିତ୍କାର କଲେ ଓ ବନରାମାନେ ଦମ୍ଧମ୍ କରି ହୁଁହୁଁ କଲେ; ଦୁଇ ସେନା—ରାକ୍ଷସ ଓ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ବନରା—ଆନନ୍ଦ ଭରି ଚିତ୍କାର କଲେ। ଏହି ସେନାମାନେ ତ୍ୱରିତ ଓ କ୍ଷମାତାଶୀଳ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଏକାଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଆଶାରେ, ବଡ଼ ଉପଦ୍ରବ ତିଆରି କଲେ। ଏବେ ପ୍ରହସ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ବନରାରାଜଙ୍କ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଏଗିଆସିଲେ, ଜୟ ପାଇବା ଆଶାରେ; ସେମାନେ ଏତେ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଏଗିଆସିଲେ, ଯେପରି ବିଜ୍ୱଳି ଆଗରେ ପୋକା ପଡ଼ି ନଶ୍ଟ ହେବାକୁ ଚାହେ। ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା—ଏହି ହେଉଛି ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଅଠାଉଁଶ ଶତ ଅଧ୍ୟାୟ। ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏଗିଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଶତ୍ରୁ ଦମନକାରୀ ରାମ ହସି ଭାବରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏହି ବଡ଼ ଶରୀରର, ଏକ ଭୟାନକ ଶକ୍ତି ଓ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଆସୁଥିବା କିଏ? ତାଙ୍କର ରୂପ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ କଣ?” ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଶୁଣି ବିଭୀଷଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଏହା ଲଙ୍କାର ରାକ୍ଷସ ନାମ ପ୍ରହସ୍ତ, ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ତୃତୀୟ ଭାଗ ନିଜରେ ରଖିଛି; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅସ୍ତ୍ର ଦକ୍ଷ, ଏବଂ ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।” ପ୍ରହସ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚିତ୍କାର କରି ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଏଗିଆସିଲେ। ବନରାମାନେ, ଯୁଦ୍ଧ ଚିତ୍କାର କରି, ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କୁ ଚିତ୍କାର କରି ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ବଡ଼ ଜୟ ଆଶାରେ ତଳୱାର, ତୀର, ଶୁଳ, ତୀର, ଗଦା, ମୁସଳ, ଜୈଭଳି, ବିଭିନ୍ନ କୁହାଡ଼ି ଓ ଧନୁଷ ନେଇ ବନରାମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ବନରାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଫୁଲ ଲଗା ଗଛ, ପାହାଡ଼ ଓ ବଡ଼ ଶିଳା ଉଠାଇଲେ। ଦୁଇ ସେନା ଏକାଉଁଠାରେ ମିଶି, ଶିଳା ଓ ତୀରର ବର୍ଷା କରି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ବହୁତ ରାକ୍ଷସ ବନରାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ; ଏବଂ ବହୁତ ବନରା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ। କେହି ଶୁଳ ଦ୍ୱାରା, କେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, କେହି ମୁସଳ ଦ୍ୱାରା, କେହି କୁହାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁତର ଭାବରେ ଅହତ ହେଲେ। କିଏ ଶ୍ୱାସହୀନ ହୋଇ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ; କିଏ ତୀରରେ ହୃଦୟ ଭିଦ୍ଧ ହୋଇ ଭାଗିଗଲେ। କିଏ ତଳୱାରରେ ଦୁଇ ଭାଗ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଯନ୍ତ୍ରଣା କଲେ; ଶୂର ରାକ୍ଷସମାନେ ବନରାମାନେକୁ ପାଶ୍ୱରେ ଫାଟି ଦେଲେ। ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ବନରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଚାରିପଟେ ଚିଚିଡ଼ି ଦେଲେ। ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ମୁକ୍ତ ପ୍ରହାର ପାଇଁ, କେହି ବନରାମାନେ ତାଙ୍କର ଦ୍ରୁତ ମୁକ୍ତ ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ଅହତ କରିଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଦଶ ଚକ୍ଷୁ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଓ ମୁଁଠିରେ ରକ୍ତ ବମିଲେ। ଦୁଇ ସେନାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଚିତ୍କାର ଓ ଦମ୍ଧମ୍ କରିବା ଶବ୍ଦରେ ଏକ ଉପଦ୍ରବ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। କ୍ରୋଧିତ ବନରା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଶୂରତାର ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ମୁହଁ ତୀବ୍ର କରି, ଭୟ ନାହିଁ ଭାବରେ ଅସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ—ନରଂତକ, କୁମ୍ଭହନ, ମହାନଦ, ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅନ୍ୟମାନେ—ବନରାମାନେକୁ ଅହତ କଲେ। ସେମାନେ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ବନରାମାନେକୁ ମାରିବା ସମୟରେ, ଦ୍ୱିବିଦ ଏକ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ନରଂତକକୁ ମାରିଦେଲେ। ତାପରେ ଦୁର୍ମୁଖ ବନରା, ଏକ ମହାନ ଗଛ ନେଇ, ଦ୍ୱିତୀୟ ରାକ୍ଷସକୁ ତ୍ୱରିତ ହାତରେ ଅହତ କଲେ। ଜାମ୍ବବାନ, ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ, ଏକ ମହାଶିଳା ଉଠାଇ ମହାନଦର ଛାତି ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ତାପରେ କୁମ୍ଭହନ, ଶୂରତାରେ ବଡ଼, ତାରାଙ୍କୁ ଏକ ମହା ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ପ୍ରହସ୍ତ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଧନୁଷ ହାତରେ ନେଇ, ବନରାମାନେ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଉପଦ୍ରବ ଚଉଁଠି ହେଲା, ଯାହା ଅପାର ଚଞ୍ଚଳ ସମୁଦ୍ରର ଶବ୍ଦ ପରି ଶୁଣାଗଲା। ପ୍ରହସ୍ତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମଦ ହୋଇ, ବନରାମାନେ ଉପରେ ତୀରର ବର୍ଷା କରି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଳିଲେ। ପୃଥିବୀ ବନରା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେର ଶବ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇଗଲା, ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ବ ମାଉଣ୍ଟେନ ପରି ଦେଖାଯାଇଲା। ଏହି ଭୂମି ରକ୍ତ ଝରା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ, ବସନ୍ତ ମାସରେ ଫୁଲିଥିବା ପଳାଶ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଭୂମି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।