ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କଥା କହାଯିବା ପରେ, ମହାତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, "ହେ ପାପରହିତ ମହାଦେବ, ଯଦି ଆପଣ ମୋପରି ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଶାଖା, ଉପଶାଖା, ଉପନିଷଦ୍ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ। ଦେବ, ଦାନବ, ମହାର୍ଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ମୋ ପାଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଉ। ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୋର ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ।" ତାହାପରେ, ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ "ତଥାସ୍ତୁ" ବୋଲି କହି, ତାଁକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ଚାଲିଗଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକଙ୍କଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ହେଲେ। ସେ ଏହି ଶକ୍ତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ସମୁଦ୍ର ପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ, ହେ ରାମ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସେ ମନେ ମନେ ମୃତ ଭାବିଲେ। ଏହାପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ଏମିତି ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତାପୋବନ ନାମକ ଏହି ତପସ୍ବୀ ଅରଣ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେହି ଭୟାନକ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ଶତଶଃ ଭୟଭୀତ ଋଷିମାନେ ଚାରିପାଖେ ପଳାଇଗଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟରେ ହଜାର-ହଜାର ଭାଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ମହାତ୍ମା ଆଶ୍ରମ ଶୂନ୍ୟ ଓ ନିରବ ହୋଇଗଲା, ଏକ ଶୁଷ୍କ ରେଖ ଜଙ୍ଗଲ ପରି। ବସିଷ୍ଠ ଆବାର ଆବାର କହିଲେ, "ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ," ଏବଂ ଘୋଷଣା କଲେ, "ଆଜି ମୁଁ ଗାଧିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ କୁହୁଡିକୁ ହଟାଏ।" ଏପରି କହି, ମହାବଳୀ ବସିଷ୍ଠ, ମନ୍ତ୍ରପାଠକ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଏକ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ, "ତୁମେ ଏହି ଦୀର୍ଘକାଳ ଲାଲିତ ଆଶ୍ରମକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଛ, ମୂଢ଼, ଦୁଷ୍ଟଚରିତ୍ର, ତେଣୁ ତୁମେ ରହିପାରିବ ନାହିଁ।" ଏହିପରି କହି, ସେ ଯମଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ ତାଙ୍କ ଦଣ୍ଡକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇଲେ, ଏକ ଧୂମ ନଥିବା ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି। ଏଠାରେ ଶୁଣ, ଏହା ଛପନତମ ସର୍ଗ। ଏପରି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଦିପିତ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କହିଲେ, "ଥା, ଥା!" ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡକୁ ଉଠାଇ, ଏକ କାଳଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ, କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, "କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ନାଶକ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛି—ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖା। ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ଅସ୍ତ୍ରର ଗର୍ବକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବି, ହେ ଗାଧିପୁତ୍ର। କ୍ଷତ୍ରିୟର ଶକ୍ତି କେଉଁଠି, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣର ଶକ୍ତି କେଉଁଠି? ମୋ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି ଦେଖ, ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧୂଳ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଭୟାନକ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନିବୃତ ହେଲା, ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳ ନିବାଇଦିଏ। ତାପରେ, ଗାଧିପୁତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବାରୁଣ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ପାଶୁପତ, ଏବଂ ଐସୀକ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ। ସେ ମାନବାସ୍ତ୍ର, ମୋହନ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ସ୍ୱାପନ, ଜୃମ୍ଭଣ, ମାଦନ, ସଂତାପନ ଓ ବିଳାପନ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି, ଶୋଷଣ, ଦାରଣ, ଅପରାଜୟ ବଜ୍ର, ବ୍ରହ୍ମପାଶ, କାଳପାଶ, ବାରୁଣପାଶ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ କଲେ। ପ୍ରିୟ ପିଣାକ ଅସ୍ତ୍ର, ଶୁଷ୍କ ଓ ତରଳ ବଜ୍ର, ଦଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ର, ପୈଶାଚିକ ଏବଂ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ହେଲା। ଧର୍ମଚକ୍ର, କାଳଚକ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଚକ୍ର, ବାୟୁଅସ୍ତ୍ର, ମନ୍ଥନ ଅସ୍ତ୍ର, ଅଶ୍ୱଶିର ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହେଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ସେ ଦୁଇଟି ଶୂଳ, କଙ୍କାଳ ଅସ୍ତ୍ର, ଗଦା, ବିଦ୍ୟାଧର ଅସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଭୟାନକ କାଳ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ କଲେ। ତିବ୍ର ତ୍ରିଶୂଳ, କପାଳ ଏବଂ କଙ୍କଣ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ କରି, ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ରଘୁନନ୍ଦନ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଛାଡ଼ିଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠ, ମନ୍ତ୍ରପାଠକ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଏହାକୁ ଏକ ବିଚିତ୍ର ଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶାନ୍ତ ହେଇଗଲା। ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ନିବୃତ ହେବାପରେ, ଗାଧିପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଉପରକୁ ଉଠିବାକୁ ଦେଖି, ଅଗ୍ନିଆଦି ଦେବତା, ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମହାନାଗ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ତିନି ଲୋକ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲେ। ହେ ରାଘବ, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶାନ୍ତ ହେଲା। ବସିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଶୋଷଣ କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାନକ ଓ ତିନି ଲୋକକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲା। ତାଙ୍କ ଦେହର ପ୍ରତ୍ୟେକ କେଶକୁପରୁ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ରଶ୍ମି ନିସ୍ସ୍ରୁତ ହେଲା। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଧୂମ ନଥିବା ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା, ଯମଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ। ତାପରେ ତପସ୍ବୀମାନେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ, "ତୁମର ଶକ୍ତି ଅଚ୍ୟୁତ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତୁମ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିଜ ତେଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିବୃତ ହୋଇଛନ୍ତି; ତୁମର ଶକ୍ତି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତ—ଲୋକମାନେ ଭୟମୁକ୍ତ ହେଉ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପରାଜିତ ହୋଇ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି କହିଲେ, "କ୍ଷତ୍ରିୟର ଶକ୍ତି, ଶୂରତାର କି ଉପଯୋଗ? ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପୋଶକ୍ତି ହିଁ ନିଜ ଶକ୍ତି। ଏକ ମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ମୋର ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ନାଶ ହୋଇଗଲା।" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ସଂଯମ କରି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, "ମୁଁ ଏବେ ମହାତପସ୍ୟା କରିବି, ଏହା ହିଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ।" ଏବେ ଶୁଣ, ମହାକାବ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସତ୍ତାବନ୍ତମ ସର୍ଗ।