ପୁତ୍ର ଓ ଶକ୍ତି ହୀନ ହୋଇ, ଏକ ପଙ୍ଖ କଟା ପକ୍ଷୀ ପରି ଦୁଃଖିତ ଓ ନିରାଶାରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ ସେ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ହରାଇ ଦେଇ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଏକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ପୃଥିବୀର ଶାସନ କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ ଏବଂ ତାପରେ ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ତଳସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କିନ୍ନର ଓ ସର୍ପମାନେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ସେ ମହାଦେବଙ୍କ ଉପରେ କୃପା ପାଇବା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ମହାଦେବ, ମହାତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଓ ଦେଉଥିବା ବର ଦେବାକୁ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ। ମହାଦେବ କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏତେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଛ? ତୁମେ କଂହ କି ଚାହଁ, ମୁଁ ବର ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।" ଏହିପରି ଭାବେ ଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହାତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ଓ ନିର୍ଦୋଷ ମହାଦେବ, ମୋତେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, ଉପଶାଖା, ଉପନିଷଦ୍ ଓ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ।" "ଦେବତା, ଦାନବ, ମହାର୍ଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଉ। ହେ ଦେବଦେବ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୋର ଇଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।" ଏହିପରି ବିନୟ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ "ତଥାସ୍ତୁ" ବୋଲି କହି, ଚାଲିଗଲେ। ଲୋକପାଳଙ୍କଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଏମିତି ବୃଦ୍ଧି ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ, ହେ ରାମ, ସେ ବିଚାର କଲେ ଯେ ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଏବେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନଶ୍ଟ ହେବେ। ତାପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତାପୋବନ ନାମକ ତାପସମାନଙ୍କ ଅରଣ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଯାଇଗଲା। ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ଶତଶଃ ଭୟଭୀତ ଋଷିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଭାଗିଗଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟରେ ଏବଂ ଆତଙ୍କରେ ହଜାରେ ହଜାରେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଚିଅଁଡ଼ିଯିଏ। ଏକ କ୍ଷଣ ପାଇଁ ବସିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଶୂନ୍ୟ ଓ ନିରବ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ଗୋଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ନାହିଁ। ବସିଷ୍ଠ ବାରମ୍ବାର କହିଲେ, "ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ", ଏବଂ ଘୋଷଣା କଲେ, "ଆଜି ମୁଁ ଗାଧିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ କୁହୁଡ଼ିକୁ ହଟାଏ।" ଏହିପରି କହି, ମନ୍ତ୍ରପାରାୟଣରେ ପ୍ରଥମ ବସିଷ୍ଠ, କ୍ରୋଧରେ ତାପ୍ତ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଏପରି କଥା କହିଲେ: "ତୁମେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଛ, ଯାହାକୁ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ରକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା, ହେ ମୂଢ଼, ଦୁଷ୍ଟଚରିତ୍ର! ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ ଅବଶ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେବ।" ଏହିପରି କହି, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କ ଦଣ୍ଡକୁ ତୁଳିଲେ, ଯାହା ଯମଦଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଧ୍ୱଂସ ଅଗ୍ନି ପରି ଧୂଆଁ ନଥିବା ଅଗ୍ନିର ନିମିତ୍ତ ପରି। ଏଠାରେ ପଞ୍ଚାବନ୍ଶତି ଷଷ୍ଠ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଉପାଲୋକନା ପରେ, ପ୍ରବଳ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ଧ୍ୟାନ କରି କହିଲେ, "ଥା, ଥା!