ଶୁଣ, ହେ ରାମ, ଏହି କଥା ଗର୍ବିତ ଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶିତମ ସର୍ଗ ଅଟୁଟ ଶ୍ରେଣୀରେ ବର୍ଣ୍ୟିତ ଅଛି। ଏହାର ଆରମ୍ଭରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମଣ୍ଡଳ ଭୟଭୀତ ଓ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥ ହୋଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ମହାମୁନି ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣା ଗାୟକୁ ଯୋଗବଳରେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ। ଗାୟର ଦମ୍ଭରୁ କମ୍ବୋଜମାନେ, ସୂର୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଥନରୁ ବର୍ବରମାନେ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସୈନିକ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ଗାୟର ଗର୍ଭଦ୍ୱାରରୁ ଯବନମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ମଳଦ୍ୱାରରୁ ଶକମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଲୋମକୁପରେ ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ହାରିତ ଓ କିରାତମାନେ ବାସ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ସୈନିକମାନେ ଏକକ୍ଷଣରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ସହିତ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏକଶତ ପୁତ୍ର, ନାନା ଧରଣର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ମହାମୁନି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ତେବେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ମନ୍ତ୍ରପାରଙ୍ଗତ ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆଗ୍ରସର ହେଲେ ଏବଂ କେବଳ ଏକ ଗର୍ଜନାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏମିତି ଦାହ କଲେ ଯେ, ସେମାନେ ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ପଦାତି ସହିତ ଏକକ୍ଷଣରେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ଧ୍ୱଂସ ହେବାକୁ ଦେଖି ଲଜ୍ଜା ଓ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ। ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ବିହୀନ, ଫଣ ଭଙ୍ଗ ନାଗ ଭଳି, ଗ୍ରସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ସେ ଅଚାନକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଦେଲେ। ପୁତ୍ର ଓ ଶକ୍ତି ବିହୀନ, ବିହଙ୍ଗ ପରି ପଙ୍ଖ କଟା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ହରାଇ ସେ ନିରାଶାରେ ଡୁବିଗଲେ। ତେଣୁ, ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ରାଜ୍ୟର ରାଜା କରି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହିମାଳୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, କିନ୍ନର ଓ ନାଗମାନେ ବିହାର କରୁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ମହାଦେବଙ୍କ କୃପାଲାଭ ପାଇଁ ଘୋର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ମହାଦେବ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ ବର ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। "କାହିଁକି ଏତେ ତପସ୍ୟା କରୁଛ, ରାଜନ? ଯାହା ଚାହୁଁଛ, କହ। ମୁଁ ବରଦାତା—ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେଇ ବର ମାଗ।" ଏମିତି ଭାବେ ଦେବତା କହିବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—"ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ପାପରହିତ ମହାଦେବ, ମୋତେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଶାଖା, ଉପଶାଖା, ଉପନିଷଦ ଓ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ।" "ଦେବ, ଦାନବ, ମହାଋଷି, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉ। ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।" ଦେବତା "ତଥାସ୍ତୁ" କହି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ମହାଦେବଙ୍କ ଠାରୁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଲାଭ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅତି ଗର୍ବିତ ହେଲେ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ରରେ ସମୁଦ୍ର ଯେପରି ବଢ଼ିଯାଏ, ସେମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ଏବଂ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମନେ କଲେ ଯେ, ସେ ଏବେ ମୃତ୍ୟୁପ୍ରାୟ। ତାପରେ, ଅଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ, ଯାହାର ଶକ୍ତିରେ ତାପୋବନ ନାମକ ମୁନିମାନଙ୍କ ଅରଣ୍ୟ ପୁରା ଜଳିଗଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ଶତଶଃ ଭୟଭୀତ ଋଷିମାନେ ସବୁ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ମୃଗପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟ ଓ ଆତଙ୍କରେ ହଜାରେ ହଜାରେ ଦିଗବିଦିଗ ଭାଗିପଡ଼ିଲେ। କିଛି ଖ୍ଷଣ ପାଇଁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଅଶ୍ରମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ୍ୟ ଓ ନିରବ ହେଇଗଲା, ଯେପରି ଏକ ମୁଞ୍ଜବନ। ବଶିଷ୍ଠ ବାରମ୍ବାର "ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ" କହୁଥିବା ସହ, ଘୋଷଣା କଲେ—"ଆଜି ମୁଁ ଗାଧିପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ କୁହୁଡ଼ିକୁ ହଟାଏ।" ଏହିପରି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଶିଷ୍ଠ, ମନ୍ତ୍ରପାଠକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ—"ତୁମେ ଏହି ଅଶ୍ରମକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଛ, ଦୀର୍ଘଦିନ ଯାଏଁ ଯତ୍ନରେ ପାଳିତ ଥିଲା, ମୂଢ଼ ଦୁଷ୍ଟଚରିତ, ତେଣୁ ତୁମେ ଅବଶ୍ୟ ନଶ୍ୱର ହେବ।" ଏହିପରି କହି, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ଦଣ୍ଡକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ଯମଦଣ୍ଡ ସମାନ, ଧୂମ ହୀନ ବିନାଶକାରୀ ଅଗ୍ନିର ପରି। ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ଅଗ୍ରସର ସର୍ଗ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ଧ୍ୟାନ କରି କହିଲେ—"ଥା, ଥା!" ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡକୁ ଉଠାଇ, ଅନ୍ୟ ଏକ କାଳଦଣ୍ଡ ପରି, ପୂଜ୍ୟ ବଶିଷ୍ଠ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ—"ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟବଂଶ ନାଶକ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଦଢ଼ିଆଛି—ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖା! ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ଅସ୍ତ୍ରର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି, ହେ ଗାଧିପୁତ୍ର।" "କେଉଁଠି ତୁମର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି, ଏବଂ କେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିର ମହତ୍ତ୍ୱ? ମୋର ଦିବ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି ଦେଖ, ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧୂଳି!" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତିକୁ ପାଣି ଶାନ୍ତ କରେ। ତାପରେ, ଗାଧିପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧରେ ବରୁଣ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ପାଶୁପତ ଓ ଐଷୀକ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ। ସେ ମାନବାସ୍ତ୍ର, ମୋହନ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ସ୍ୱାପନ, ଜୃମ୍ଭଣ, ମାଦନ, ସନ୍ତାପନ ଓ ବିଲାପନ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ। ସେ ଶୋଷଣ, ଦାରଣ, ଅଜୟ ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମପାଶ, କାଳପାଶ, ବରୁଣପାଶ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ କଲେ। ପ୍ରିୟ ପିଣାକ ଅସ୍ତ୍ର, ଶୁଷ୍କ ଓ ତରଳ ବଜ୍ର, ଦଣ୍ଡ, ପୈଶାଚ ଏବଂ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ। ତାପରେ, ଧର୍ମଚକ୍ର, କାଳଚକ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଚକ୍ର, ବାୟୁ ଅସ୍ତ୍ର, ମନ୍ଥନ ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅଶ୍ୱଶିର ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ହେ ରାମ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଘଟିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଓ କ୍ଷତ୍ରତ୍ୱ ଶକ୍ତିର ମହାପ୍ରତିଯୋଗିତା ଦେଖାଗଲା।