ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ବାନର ସେନା ଦୁଃଖିତ ଓ ବିପର୍ୟସ୍ତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ଉତ୍କ୍ରୋଶରେ ଭରି, ଏକ ବିଶାଳ ପାହାଡ଼ ଖଣ୍ଡ ଉଠାଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଖି ଦ୍ୱିଗୁଣ ରୋଷରେ ଲାଲ ହେଇଥିଲା, ଏବଂ ତିନି ତାଙ୍କ ପିତା ବାୟୁଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ସମାନ ଶକ୍ତିରେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ଖଣ୍ଡକୁ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କର ରଥ ଉପରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହି ପାହାଡ଼ ଖଣ୍ଡ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଭୟଭିତ ହେଇ, ତାଙ୍କର ରଥରୁ ତୁରନ୍ତ ଜମି ଉପରେ ଲାଫ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଗଦା ଉଠାଇଲେ। ପାହାଡ଼ ଖଣ୍ଡ ରଥକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲା, ଏବଂ ତାହା ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ରଥର ଚକ, ଯୋକ, ଘୋଡ଼ା, ପତାକା ଓ ଧନୁଷକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲା। ରଥକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଗଛ, ଡାଳ ଓ ତଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ହତ୍ୟା କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିଛି ରାକ୍ଷସମାନେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଫାଟି ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଚିଉଁ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଝରିପଡ଼ିଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଭୟଭିତ କରି ହଟାଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉଠାଇ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଗଦା ଉଠାଇ ହନୁମାନ୍ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ରୋଷରେ ଭରି ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ତାଙ୍କର କୁଣ୍ଡଳିତ ଗଦାକୁ ହନୁମାନ୍ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ତୀବ୍ର ଗଦା ମୁଣ୍ଡରେ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଏହାକୁ ଅଗ୍ରହ କରି ଅନଦେଖା କଲେ। ହନୁମାନ୍ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଘାତ କରିଲେ, ତାହାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀର ଫୁଲି ଉଠିଲା। ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଏକ ଭାଙ୍ଗି ଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଭୂମିରେ ହଠାତ୍ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ରାତ୍ରିବାସୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭିତ ଓ ଅଭିଘାତିତ ହୋଇ ଲଙ୍କାକୁ ପଳାଇଗଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରି, ରକ୍ତ ଧାରା ବିକିରଣ କରି, ଶତ୍ରୁ ହତ୍ୟାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଏବେ ମହାନ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ତେପନ୍ଥ ସର୍ଗକୁ ଶୁଣ। ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାୟକ ରାବଣ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ସର୍ପ ପରି ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇଲେ। ତୀବ୍ର ଶ୍ୱାସ ଏବଂ ରୋଷରେ ମନ ଆବୃତ ହୋଇ, ସେ ନିର୍ଦୟ ଓ ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସ ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବୀର, ତୁମେ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ବାହାରିବାକୁ ଯାଉ; ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ କିମ୍ବା ବାନରମାନେ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବକୁ ହତ୍ୟା କର।" "ଏହିପରି ହେବ," କହି ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର, ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତୁରନ୍ତ ବହୁ ସେନା ସହିତ ବାହାରିଗଲେ। ସେ ସଜିସଜା ଥିଲେ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ଓ ଖଚ୍ଚର ସହିତ, ବହୁ ପତାକା ଓ ଝଣ୍ଡାରେ ଶୋଭିତ। ଅଦ୍ଭୁତ କଙ୍ଗନ ଓ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ଧନୁଷ ଧରି ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଲେ। ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥକୁ ବେଳେ ବେଳେ ପରିଭ୍ରମଣ କରି, ଶୋଭାମୟ ପତାକା ଓ ଶୁଧ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ। ତୀର, ତରୀ, ଶୋଭାମୟ ଓ ନମ୍ର ଗଦା, ଗୁଳି, ଧନୁଷ, ଶୁଳ, ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ସେନା ସଜିଥିଲା। ତଳୱାର, ଚକ୍ର, ଗଦା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁଳାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶୋଭାମୟ ପୋଷାକରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ପ୍ରବଳ ଓ ଭୟଙ୍କର ହାତୀମାନେ ପାହାଡ଼ ପରି ଚାଲୁଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶୁଳ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧରି ହାତୀରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ, ଶୂର ଓ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ସେନା ବାହାରି, ବର୍ଷା ଋତୁର ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ଓ ଆକାଶ ଗର୍ଜନରେ ଚମକୁଥିଲା। ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଙ୍ଗଦ ନାୟକ ଥିଲେ; ବାହାରିବା ସମୟରେ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା। ତାପରେ ଘନ ଆକାଶରୁ ଭୟଙ୍କର ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ପଡ଼ି, ଅଗ୍ନି ଧାରା ବିକିରଣ କରି, ଭୟଙ୍କର ଶୱାନମାନେ ଅପଶକୁନ ରେ ହୁଁ ହୁଁ କରି ଚିତ୍କାର କଲେ। ଭୟଙ୍କର ପଶୁମାନେ ଚିତ୍କାର କରି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବିନାଶ ସୂଚନା ଦେଲେ; ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ନିମିତ୍ତଦେଖି, ପ୍ରବଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର ଅପନା ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ବାହାରିଲେ। ଏପରି ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇବାକୁ ଦେଖି, ବିଜୟୀ ବାନରମାନେ ବଡ଼ ଗଜ୍ଜନ କରି, ଚାରିଦିଗକୁ ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ତାପରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀତିଜନକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଅନ୍ୟକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଆଶାରେ ଥିଲେ। ପ୍ରବଳ ଉତ୍ସାହରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ି, ତାଙ୍କର ଶରୀର, ମୁଣ୍ଡ, ଗଳା ଭାଙ୍ଗି ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ଝରିପଡ଼ିଲେ। କିଛି ବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାଏକି ମିଳି, ଲୋହା ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ଫେଙ୍ଗି, ଯୁଦ୍ଧରୁ କେବେ ପଛୁଆନେଲେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଗଛ, ପାହାଡ଼ ଖଣ୍ଡ ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟଜନକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ରଥର ଚକ୍ର ଓ ଧନୁଷର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ, ଏବଂ ଶଙ୍ଖ, ଢୋଳ, ମୃଦଙ୍ଗର ଉଚ୍ଚ ଗଜ୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। କିଛି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ହାତାହାତି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। କିଛି ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଳ, ପାଦ, ମୁଷ୍ଟି, ଗଛ, ଘୁଣ୍ଡି ଦ୍ୱାରା ଆଘାତିତ ହୋଇ, ଅନ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧ-ମଦରେ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ଖଣ୍ଡ ଫେଙ୍ଗି ଚିଉଁ ହୋଇଥିଲେ। ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କର ତୀର ଦ୍ୱାରା ବାନରମାନେ ଉପରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଯମର ଅନ୍ତିମ ସମୟର ଫାଣି ଧରିଥିବା ଯମ ଭଳି ଚଳିଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନର ସେନାକୁ ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହିପରି ଦୁଇପକ୍ଷର ମହାନ୍ ଯୁଦ୍ଧ ରାମାୟଣର ଶ୍ରୀମୟ ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏହି ସର୍ଗରେ ଅନୁସୃତ ହେଲା।