ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ମୂଦ୍ରାରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଠ, ପା, କ୍ଷୁଦ୍ର, ଦାନ୍ତ ଓ ବୃକ୍ଷଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ପରାଜିତ ହେଇ ଚିଅଉଁ ଦେଇ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଅଗ୍ରଣୀ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ, ରାଗରେ ଆଗ୍ରାହୀ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ କୁ ଚାହୁଁଥିବା ବାନରମାନେ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। କିଛି ବାନର, ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ହୋଇ, ରକ୍ତ ଝରି ଝରି ମାଠିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। କିଛି ଲୋକ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, କିଛି ଗୁଳି, କିଛି ଶୁଳ ଦ୍ୱାରା କୁଚି ହୋଇ, ଜୀବନ ହରାଇ ତିରି ଯାଉଥିଲେ। ଅନେକ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ମାଠିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, କିଛି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଆକ୍ରମଣରୁ ଭାଗିଯାଉଥିଲେ। କିଛି ବାନରମାନେ ହୃଦୟ ଭିନ୍ନ ହୋଇ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଅନେକ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତ୍ର ଚିଅଉଁ ଦେଇ ମାଠିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭରି ରହିଥିଲେ, ଅସ୍ତ୍ର, ପଥର ଓ ବୃକ୍ଷରେ ଗଞ୍ଜାମାନ୍ୟ ହୋଇ ଚମକିଉଁଥିଲା। ଧନୁର ତାରର ଧ୍ୱନି, ତିନି ପ୍ରକାର ଢୋଳର ମଧୁର ଶବ୍ଦ, ହିକ୍କାର ତାଳ, ଓ ଗୁରୁତ୍ୱ ମେଘ ଭଳି ଗାନ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ଉପସ୍ଥାନ ଭଳି କରିଥିଲା। ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ, ଧନୁ ହାତରେ ଧରି, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ବାନରମାନେ ଉପରେ ଅନେକ ଦିଗରେ ବାଣ ବର୍ଷା କରି, ହସି ଚିଅଉଁ ଦେଉଥିଲେ। ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କର ଆକ୍ରମଣରେ ବାନର ସେନା ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ହନୁମାନ ରାଗରେ ଭରି, ଏକ ବଡ଼ ପଥର ଉଠାଇ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଖି ଦୁଇଗୁଣା ରାଗରେ ଲାଲ ହୋଇ, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସମ, ସେ ଏହି ପଥରକୁ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କ ରଥକୁ ଛାଡ଼ିଲେ। ପଥର ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ରଥରୁ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ଲାଫ୍ କରି, ମୁଷଳ ଉଠାଇଲେ। ପଥର ରଥକୁ ଭାଙ୍ଗି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ତାହାର ଚକ, ବାହାନ, ଘୋଡ଼ା, ପତାକା ଓ ଧନୁ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଗଲା। ରଥ ଭାଙ୍ଗି ଦେବା ପରେ, ହନୁମାନ ବୃକ୍ଷ, ଡାଳ ଓ ବୃକ୍ଷ ତଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ହତ୍ୟା କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିଛି ରାକ୍ଷସମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଭିନ୍ନ ଓ ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜି ମାଠିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। ହନୁମାନ, ବାୟୁ ପୁତ୍ର, ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରି, ଏକ ପର୍ବତ ଶିଖର ଉଠାଇ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ହନୁମାନ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଉଚ୍ଚ ରବ କରି, ମୁଷଳ ଉଠାଇ ହନୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ରାଗରେ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ତାଙ୍କର କଣ୍ଟା ମୁଷଳ ହନୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ମୁଷଳର ଆଘାତ ପରେ ମଧ୍ୟ, ହନୁମାନ, ବାୟୁ ପୁତ୍ର, କିଛି ଭାବେ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ। ସେ ପର୍ବତ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଆଘାତ କଲେ, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କ ଶରୀର ଆଘାତରେ ଫୁଲିଉଁ ଲାଗିଲା। ସେ ଅଚନ୍ତି ଭାବରେ ଭୂମିରେ ଏକ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପର୍ବତ ଭଳି ପଡ଼ିଗଲେ। ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ରାତିରେ ଚାଳିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହୋଇ, ଲଙ୍କାକୁ ଭାଗିଯାଉଥିଲେ। ବାୟୁ ପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇ, ରକ୍ତ ଝରାଇ, ଶତ୍ରୁ ହତ୍ୟାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲେ। ଏବେ ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ପ୍ରଶସ୍ତ ତିରିପନ୍ଥ ଶର୍ଗାର କଥା। ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କ ନିଧନ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାପତି ରାବଣ, ଭୟଙ୍କର ରାଗରେ ଭରି, ସାପ ଭଳି ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଦୟାହୀନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରକୁ କହିଲେ— "ବୀର, ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଉ, ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ କିମ୍ବା ବାନରମାନେ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବକୁ ହତ୍ୟା କର।" "ଏହିପରି ହେବ," ବୋଲି ଦୟାହୀନ ରାକ୍ଷସ ମହାପତି, ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଅନେକ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସେ ଏଲା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ଖଚ୍ଚର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବହୁ ପତାକା ଓ ଝଣ୍ଡାରେ ଶୋଭିତ। ଅଦ୍ଭୁତ କଙ୍ଗନ ଓ ମୁକୁଟ ଧରି, ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଶୋଭାୟମାନ, ଧନୁ ହାତରେ। ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥ, ସୁନ୍ଦର ପତାକା ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ଚାରିପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚି, ଏହି ରଥକୁ ଆରୋହଣ କଲେ। ସେନା ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର— ବଣ, ଶୁଳ, ମୁଷଳ, ଗୁଳି, ଧନୁ, ଶୁଳ, ତଳୱାର— ନେଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଉଥିଲେ। ପଦାତି ସେନା ତଳୱାର, ଚକ୍ର, ଗଦା, କ୍ଷୁଦ୍ର କୁହାଡ଼ି ଧରି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତ ଅଗ୍ରଣୀ ରାକ୍ଷସ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକରେ ଶୋଭିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀମାନେ ପର୍ବତ ଭଳି ଚାଲିଉଁଥିଲେ। କିଛି ଲୋକ ବଣ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧରି ରଥରେ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଲୋକ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଅତି ବୀର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ସେନା ଏହିପରି ଯାଉଥିଲା, ବର୍ଷା ଋତୁର ମେଘ ଭଳି ଗଜ୍ଜନ କରୁଥିଲା। ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରରୁ ବାହାରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଙ୍ଗଦ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ; ବାହାରିବା ସମୟରେ ଏକ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଦିଲା। ଘନ ଆକାଶରୁ ଭୟଙ୍କର ଉଲ୍କା ପଡ଼ିଗଲା, ଅଗ୍ନି ଝରାଇ ତାଳ ଦେଉଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଶୃଗାଳ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ରବ କରିଥିଲେ। ଭୟଙ୍କର ପଶୁମାନେ ଚିଅଉଁ ଦେଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନିଧନ ପୂର୍ବ ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତିରି ଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଆତ୍ମବଳ ଆହ୍ରଣ କରି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଭାଗିଯାଉଥିଲେ, ବାନରମାନେ ବଡ଼ ରବ କରି ଜୟ ଉଲ୍ଲାସ କରି, ଦିଗ୍ବାସୀଙ୍କୁ ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।