ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ରାତିରେ ଚଳାପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଘଣ୍ଟି ବାନ୍ଧି ହସି ହସି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ। ସେମାନେ ହାତରେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ—ଭାଲ, ଗଦା, ମୁସଳ, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଓ ମୁସଳ ଆଦି—ଆଗକୁ ବଢିଲେ। ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, ଗୁଳି, ବାଣ, ଫାନ୍ଦ, କୁହାଡ଼ି ଆଦି ନେଇ ସେମାନେ ମେଘ ଗର୍ଜନ ଭଳି ଚିତ୍କାର କରି ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ। ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ କବଚ ପିନ୍ଧି ଅଳଙ୍କାର ଓ ପତାକା ଲଗା ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ ମୁହଁ ଥିବା ଖଚ୍ଚର ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ। ତେଜସ୍ବୀ ଘୋଡ଼ା ଓ ମଦ ଭରିଥିବା ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ରାତିରେ ଚଳାପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଖରାପ ତୀବ୍ରତା ନେଇ ଆଗକୁ ବଢିଲେ। ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ, ଖଚ୍ଚର ର ଚିତ୍କାର ମଧ୍ୟରେ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଏହି ରଥ ଖଚ୍ଚର ଦ୍ୱାରା ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷା ଧାରଣ କରି ଓ ଭଲୁକ ଓ ସିଂହ ମୁହଁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ହସି ହସି ବାହାରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ହନୁମାନ୍ ରହିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଖଚ୍ଚର ଦ୍ୱାରା ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ରଥ ର ଚିତ୍କାର ମଧ୍ୟରେ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ଆଗକୁ ବଢିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆକାଶରେ ଦୟାଳୁ ନୁହଁ ଚିଡ଼ିଆମାନେ ବାଧା ଦେଲେ, ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଗୃଧ୍ର ତାଙ୍କର ରଥ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ତାଙ୍କର ଧ୍ୱଜ ଶିଖର ଉପରେ ମାଂସ ଓ ପଥର ଗଠା ଚିପି ଆସିଲା; ଏକ ବଡ଼ ଧଳା ମୁଣ୍ଡ ନଥିବା ଦେହ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ଏହା ଅସମ୍ବିତ ଚିତ୍କାର କରି ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କୁ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା; ଆକାଶରୁ ରକ୍ତ ବର୍ଷା ହେଲା, ଭୂମି କମ୍ପିଗଲା। ପବନ ବିପରୀତ ଦିଗରେ ବହିଲା, ମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲା; ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଘନ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଗଲା ଓ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲା ନାହିଁ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟାନକ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ଭୟ ଆସିବାର ସୂଚନା ମିଳିଲା, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ସହ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତିର ହେଲେ। ତେବେ, ଏହି ଅତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାତିରେ ଚଳାପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ, ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ଏବଂ ଅନେକ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ଓ ରାଘବଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ରରେ ରକ୍ଷିତ ବଡ଼ ବାନର ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ବଡ଼ ବନ୍ୟା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାହାଁଶିଠି ସର୍ଗ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ। ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପର ରାକ୍ଷସ, ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ଗର୍ଜନ କରିଉଠିଲେ। ଏହି ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସେମାନେ ଏକାଉଁକୁ ଦୁଷ୍ଟ ବୃକ୍ଷ, ଭାଲ ଓ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ବାନରମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ରାଗରେ ଚିଠି ଚିଠି ଚଳାଉଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବାନରମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁ ବାଣ ମାଛ ଚିହ୍ନି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗଦା, କଟାର, ଶୁଳ, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଏବଂ ଅନେକ ଶୁଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିକଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ରାଗରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶରୀର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ଭିଦ୍ଧ, ଅଙ୍ଗ ଭାଲ ଦ୍ୱାରା ଭଗ୍ନ, ବାନର ନାୟକମାନେ ବୃକ୍ଷ ଓ ପଥର ଉଠାଇଲେ। ବାନରମାନେ ଏକାଉଁକୁ ତୀବ୍ର ଗର୍ଜନ କରି, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତାଙ୍କର ନାମ ଚିଠି ଚିଠି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଚିତ୍ର ଓ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଅନେକ ପଥର ଓ ଅନେକ ଶାଖା ଥିବା ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା। କିଛି ରାକ୍ଷସ, ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପିସି ରକ୍ତ ବମିଲେ; ଅନ୍ୟ କିଛି ରାକ୍ଷସ, ଯେଉଁମାନେ ରକ୍ତ ଖାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ରକ୍ତ ଝାଡ଼ିଲେ। କିଛି ରାକ୍ଷସ ପାର୍ଶ୍ୱ ଭାଗରେ ଭଗ୍ନ, କିଛି ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଭାଗି ଥିଲେ, କିଛି ପଥର ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, କିଛି ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଚିରି ଦିଆଯାଇଥିଲେ। କିଛି ରାତିରେ ଚଳାପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାକ୍ଷସ, ଭଗ୍ନ ପତାକା, ଭଗ୍ନ କଟାର, ଭଗ୍ନ ରଥ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହେଲେ। ପୃଥିବୀରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ହାତୀ ଝାଉ ହେଲେ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ବନବାସୀ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଓ ଚାପି ଦିଆଯାଇଥିବା ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଭରିଗଲା। ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପର ବାନରମାନେ, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଲାଫି ଲାଫି, ରାକ୍ଷସମାନେ ମୁହଁରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖ ଦ୍ୱାରା ଚିରି ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ନିମ୍ନ, କେଶ ବିକଳ, ରକ୍ତ ଗନ୍ଧରେ ମନ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ସେମାନେ ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଅତ୍ୟଧିକ ରାଗରେ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପରେ, ବାନରମାନେ ଉପରେ କେବଳ ତାଙ୍କର ହାତ ଦ୍ୱାରା, ଯାହା ବଜ୍ର ଭଳି ଦୃଢ଼, ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆକ୍ରମଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବାନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମୁଠି, ପା, ଦାନ୍ତ ଓ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ପିଟି ଦେଲେ। ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ତାଙ୍କର ସେନା ପଳାୟନ କରୁଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ, ରାଗରେ, ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ବାନରମାନେ ଉପରେ ମହା ବିନାଶ ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିଛି ବାନର, ଭାଲ ଦ୍ୱାରା ପିସି ଏବଂ ରକ୍ତ ଝାଡ଼ି, ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ, ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ। କିଛି ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ପିଟି ଦିଆଯାଇଲେ, କିଛି ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ଭାଗି ଦିଆଯାଇଲେ, କିଛି ଭାଲ ଦ୍ୱାରା ଚିରି ଦିଆଯାଇଲେ, ଜୀବନ ହରାଇ ଚଳାଗଲେ।