ସୁପର୍ଣ୍ଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ସରପମାନେ କଦ୍ରୁଙ୍କର ସନ୍ତାନ, ତୀବ୍ର ଦଂଶ ଓ ବିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କର ମାୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହିମାନେ ସର ଆକାର ଧାରଣ କରି ତୁମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସିଥିଲେ।" ଏହି ଅପୂର୍ବ ଘଟଣାର ବିଷୟ ଶୁଣି, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଦୁଇଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନେଇ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମ ଓ ସନ୍ନିହିତ ମିତ୍ରତାରୁ ଦ୍ରୁତ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ମିତ୍ରତାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସରବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ସଦା ସତର୍କ ରୁହିବା ଦରକାର। ରାକ୍ଷସମାନେ ସ୍୵ଭାବତଃ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚତୁର ଓ ଚତୁର୍ନୀତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ତୁମର ଶକ୍ତି ତୁମର ସରଳତା ଓ ଶୁଭ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅଛି। ତେଣୁ କେବେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ସ୍୵ଭାବତଃ ଚତୁର ଓ ଚାଳାକ।" ଏପରି କହି ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥୁତ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମିତ୍ର ରାଘବ, ତୁମେ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୟା କରିଥିବା; ଏବେ ମୁଁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଆମ ମିତ୍ରତା ନେଇ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛି, ତୁମେ ଏହି ମିତ୍ରତାକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା।" "ତୁମେ ତୁମର ଶତ୍ରୁ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଲଙ୍କାକୁ କେବଳ ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସବୁ ନଶ୍ୱ କରିବା ପରେ, ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇବ।" ଏପରି କହି, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ଶୀଘ୍ର ଡାଣ୍ଡ ତଳେ ରାମଙ୍କୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ପୁଣି, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ରାମଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖେ ପରିକ୍ରମା କରି ଏବଂ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ବାୟୁ ପରି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ। ରାଘବମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ବନରାଜମାନେ ସିଂହ ଭଳି ଉଦ୍ଧତ ଦ୍ୱନି କଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଛ ନାଚିଲେ। ସେମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଢୋଳ, ମୃଦଙ୍ଗ ବଜାଇଲେ, ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ ଓ ପୂର୍ବ ଭଳି ଜୟଧ୍ୱନି କଲେ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଳଶାଳୀ ବନରାଜମାନେ, ପାହାଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷ ଉପଡ଼ି ଶତାଧିକ ଦଳରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସେମାନେ ବଡ଼ ଗର୍ଜନା କରି ଓ ରାତ୍ରିଚର ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାୟରେ ଲଙ୍କା ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ବନରାଜମାନଙ୍କର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟାନକ ଗର୍ଜନା, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ମେଘ ଗର୍ଜନା ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଏକାବନ୍ଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସେଇ ସମୟରେ, ରାବଣ ବନରାଜମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକାସାଥି ଗର୍ଜନା କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ। ସେ ଏହି ଗଭୀର ଓ ଗଞ୍ଜନା ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ସଚିବମାନେ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ, "ଏତେ ସମସ୍ତ ବନରାଜମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଯେପରି ମେଘ ଗର୍ଜନା ହୁଏ, ସେପରି ଧ୍ୱନି ଲାଗୁଛି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେମାନେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କାରଣ ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧ୍ୱନି ସାଗରକୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କଳିତ କରିଦେଇଛି।" "ତଥାପି ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ସରରେ ବନ୍ଧିତ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ମୋତେ ସନ୍ଦେହ ଦେଉଛି।" ଏପରି କହି, ରାକ୍ଷସାଧିପତି ତାଙ୍କ ସଚିବମାନେ ଓ ଉପସ୍ଥିତ ରାକ୍ଷସମାନେ କହିଲେ, "ଏହି ସମସ୍ତ ବନବାସୀମାନେ ଦୁଃଖ ସମୟରେ ଏପରି ଆନନ୍ଦ କାହିଁକି କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ଶୀଘ୍ର ଜଣା।" ସେମାନେ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି ବହୁତ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରାଚୀର ଉପରେ ଚଢ଼ି ଦେଖିଲେ—ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ବନରାଜ ସେନା ରହିଛି। ଏବଂ ଦୁଇ ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭୟଙ୍କର ସରବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଉଠିଛନ୍ତି, ଯାହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିରାଶ ହେଲେ। ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୃଦୟ ଓ ଫିକା ମୁହଁ ନେଇ ପ୍ରାଚୀରରୁ ଅବତରଣ କରି ତାଙ୍କ ରାକ୍ଷସାଧିପତି ପାଖକୁ ଗଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୁଃଖିତ ମୁହଁରେ ସମସ୍ତ ଅପ୍ରୀୟ ଖବର ରାବଣଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାଇଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ଯେଉଁ ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ସରର ଜାଳରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଏବେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୃଢ଼ ହସ୍ତ ଧରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ସେମାନେ ମହାଗଜପତି ପରି ତାଙ୍କ ବନ୍ଧନ ଭଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି।" ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସାଧିପତି ରାବଣ ଭୟ ଓ ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇଗଲା। ସେ ଭାବିଲେ, "ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିଷାକ୍ତ ସର, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବରଦାନ ଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ବାଣ୍ଡିଥିଲା, ସେମାନେ ଏବେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯିବା ପରେ, ମୋ ସମସ୍ତ ସେନା ଅନିଶ୍ଚିତରେ ଦେଖାଯାଉଛି।" "ଯେଉଁ ସରମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଏବେ ସେମାନେ ଫଳହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ମୋ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ।" ଏପରି କହି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏବଂ ସର୍ପ ପରି ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ନାମକ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବଳଶାଳୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ, "ତୁମେ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଂକର ପ୍ରତାପୀ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ରାମ ଓ ବନରାଜମାନଙ୍କୁ ବଧ କର।" ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଦ୍ରୁତ ରାଜମହଳରୁ ବାହାରିଗଲେ। ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ପହଁଚି ତିନି ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସେନାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଗକୁ ଆଣ; ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି?" ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସେନାପତି ତାଙ୍କ ଆଗ୍ରହ ଅନୁସାରେ ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେନାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଚାଲିକରାଇଲେ। ସେଇ ଭୟଂକର ଆକୃତିର ଆସ୍ତିତ୍ୱ ରାତ୍ରିଚର ରାକ୍ଷସମାନେ ଘଣ୍ଟା ବାନ୍ଧି, ଉଲ୍ଲାସରେ ଗର୍ଜନା କରି, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କୁ ଘେରି ଆସିଲେ।