ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ରାମ, ଦେଖ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିର ମହତ୍ୱ କେତେ ଅଧିକ, ଏହା କଥାହେଉଛି। କେହି କହନ୍ତିନାହିଁ ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଗୃହୀତ ଥିବାରୁ ତାହା ଅପାର ଓ ଅପରାଜୟ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପାର, ଏହି ବିଷୟରେ କେବଳ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ବିଶାଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେନି। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଓ ଅଦମ୍ୟ। ତେଣୁ ଦେବଶକ୍ତିର ଧାରକ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସୁରଭି କହିଲେ, “ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅ, ମୁଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଗର୍ବ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରୟାସକୁ ନଶ୍ୱର କରିଦେବି।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମର ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରକାଶ କର, ଶତ୍ରୁସେନା ନାଶକ, ଏବେ ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତି ଦେଖାଅ।” ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି ସୁରଭି ତାଙ୍କର ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ ଶତଶଃ ପହ୍ଲବ ଦଳ। ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମୁକ୍ଷରେ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ୱ କରିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନିପରି ଦହୁଥିଲା। ସେ ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେଇ ପହ୍ଲବମାନେ ନଶ୍ୱ କରିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ସୁରଭି ପୁନି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଶକ ଓ ଯବନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ସେମାନେ ଦ୍ୱାରା ଢାକିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ସେମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରେଶମ ପରି ଦେହରେ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ହସ୍ତରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଓ ଶୁଳ ଧରିଥିଲେ, ସୁନା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ସେନା, ଦେଖିବାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଥିବା ପରି ନଶ୍ୱ ହେଇଗଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯବନ, କମ୍ବୋଜ ଓ ବର୍ବର ମାନେ ବଡ଼ ଅସ୍ତିର ହେଇପଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବସିଷ୍ଠ ଦେଖିଲେ ଯେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅସ୍ତିର ଓ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛନ୍ତି। ତେଣୁ ସେ ଅନୁଗ୍ରହ କରି କାମଧେନୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମର ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆଉ ଉତ୍ପନ୍ନ କର।” ତାଙ୍କ ଦେହର ଦମ୍ଭରୁ କମ୍ବୋଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ବୀ। ତାଙ୍କ ଅଂଚଳରୁ ବର୍ବର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ। ଗର୍ଭ ଅଂଶରୁ ଯବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ମଳଭୂମିରୁ ଶକ ଜନ୍ମିଲେ, ଚୁଲିରୁ ମ୍ଲେଛ, ହାରିତ, କିରାତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ସହିତ ନଶ୍ୱ କରିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶତପୁତ୍ର, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେଇଲେ। ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, କେବଳ ଏକ ଗର୍ଜନାରେ ସେମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ପଦାତି ସହିତ ରାଖ ହୋଇଗଲେ। ସମସ୍ତ ସେନା ନଶ୍ୱ ହୋଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଲଜ୍ଜା ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ। ସେ ଏକ ତରଙ୍ଗହୀନ ସମୁଦ୍ର, ଭଙ୍ଗଦନ୍ତ ନାଗ, ଗ୍ରସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ନିର୍ବଳ ଓ ନିର୍ଜ୍ୱଳିତ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ପୁତ୍ର ଓ ଶକ୍ତି ହରାଇ, ପଞ୍ଜା କଟା ପକ୍ଷୀ ପରି ଅବସାନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ରାଜ୍ୟର ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଶାସନ କରିବାକୁ କହି, ନିଜେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ହିମାଲୟ ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କିନ୍ନର ଓ ନାଗମାନେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି, ଏଉଁଠାରେ ସେ ମହାଦେବଙ୍କ କୃପା ପାଇଁ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦେବାଦିଦେବ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଶିବ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ରାଜନ, ତୁମେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛ? କହ, ମୁଁ ବରଦାତା, ତୁମର ଇଚ୍ଛା କ’ଣ?” ମହାଦେବଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନମ୍ରତା ସହ ବୋଲିଲେ, “ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ଧନୁର୍ବେଦ, ତାହାର ସମସ୍ତ ଉପବେଦ, ଉପନିଷଦ ଓ ଗୁପ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଦିଅ। ଦେବତା, ଦାନବ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ ଦିଅ। ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ।” ଶିବ ଦେବ ଆଶୀର୍ବାଦ କରି, “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଏହିପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶିବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରୁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନରେ ଗର୍ବ ଓ ଶକ୍ତି ବଢ଼ିଗଲା। ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ସମୁଦ୍ର ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଇ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମନେ କଲେ ଯେ ସେ ଏବେ ମୃତ୍ୟୁଶୟାୟି। ଏବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତାପୋବନ ଦହିଯିବାରୁ ଅନେକ ମୁନି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚାରିଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀ ଭୟରେ ଚାରିପଟେ ଚିତ୍କାର କରି ଉଡ଼ିଗଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଶୂନ୍ୟ ଓ ନିରବ ହୋଇଗଲା, ଚଣ୍ଡାଳ ଜଙ୍ଗଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ବସିଷ୍ଠ ଏହି ସମୟରେ ଆବାର ଆବାର କହୁଥିଲେ, “ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଆଜି ମୁଁ ଗାଧିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରିଦେବି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ କୁହୁଡ଼ି ଦୂର କରେ।” ଏହିପରି କହି ମହାତେଜସ୍ବୀ ବସିଷ୍ଠ, ମନ୍ତ୍ରପାଠକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଛ, ଯାହାକୁ ବର୍ଷଧରି ରକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା; ଏହି ଅପରାଧ ପାଇଁ ତୁମେ ଅବଶ୍ୟ ନଶ୍ୱ ହେବ।" ଏପରି କହି, ବସିଷ୍ଠ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ, ଯମଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ ଦଣ୍ଡ ଉଠେଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଅଗ୍ନିପରି ଦହୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଧୂମ ନଥିଲା। ଏଠାରେ ଏହି ଉପଖ୍ୟାନର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।